Afshin Ellian Afshin Ellian

Een gecontroleerde Grexit is minst rampzalige optie voor Europa

Door Afshin Ellian - 03 juli 2015

Het Griekse referendum zal hoe dan ook leiden tot onzekerheid. Er is slechts één scenario waarbij de gevolgen op de lange termijn draaglijk zullen zijn voor zowel Griekenland als de eurozone.

De Grieken willen het allemaal: nee tegen de voorstellen van de geldschieters, maar wel binnen euro blijven. En ja, maar zonder de regels van de eurozone. Aanstaande zondag gaan ze naar de stembus.

In Griekenland wordt ernstig getwijfeld aan de legaliteit van het referendum. Eén ding staat vast: de Griekse regering kan het referendum dat door het parlement is goedgekeurd, niet intrekken. Bovendien is ook de geloofwaardigheid van de Griekse regering in het geding.

Kapitaalcontrole

Ook binnen de Europese Unie staat de legaliteit van dit referendum ter discussie. De Grieken brengen immers hun stem uit over de toelaatbaarheid van een pakket van voorstellen van de zijde van de eurozone dat niet meer bestaat.

De situatie is intussen grondig gewijzigd. Griekse banken zijn al sinds maandag dicht en de regering voerde maatregelen uit voor kapitaalcontrole. Er kan niet zomaar geld worden gepind.

Het Griekse referendum gaat niet meer over een specifiek pakket van maatregelen – dat bestaat niet meer. Het referendum gaat over de vraag of Griekenland binnen de eurozone wil blijven. En dat is precies het pijnpunt voor de Griekse regering.

Referendum

De Griekse premier Alexis Tsipras beloofde de Grieken dat hij het land binnen de eurozone zou houden. En nu schrijft hij een referendum uit dat kan resulteren in een Grexit. Volgens alle peilingen groeit het ja-kamp met de dag. En ook dat is een probleem voor de Griekse regering, die het volk immers adviseerde om ‘nee’ te stemmen.

Grieken kunnen ook ‘nee’ stemmen. De gevolgen van die uitkomst zijn markant geformuleerd door de eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem: ‘Eén illusie moet van tafel: bij een nee is het niet mogelijk om opnieuw te onderhandelen over soepelere maatregelen. Dat kan gewoon niet. Als je Griekenland op orde wilt brengen – de begroting, de economische structuur, het doorbreken van vriendjespolitiek – dan zul je ingrijpende maatregelen moeten nemen. Als de bevolking dat type maatregelen fundamenteel afwijst, dan kúnnen we geen steun verlenen. Dan heeft het gewoon geen zin.’

Schuldpapieren

Als een meerderheid oxi (nee) zegt, betekent dat een Grexit. De Griekse regering verzwakte de Griekse onderhandelingspositie. De schuldpapieren van de Griekse regering zijn bijna niets meer waard.

Als de Grieken toch ja zeggen tegen de eurozone, zal de Griekse minister van Financiën Yanis Varoufakis liever zijn eigen arm afhakken dan onderhandelen onder de voorwaarden van de eurozone. Voor het afhakken van ledematen moet je doorgaans zijn in sharia-gebieden als Iran, het IS-kalifaat of Saudi-Arabië.

Triomfantelijk

Volgens de Europese politieke normen zou de Griekse regering moeten aftreden in het geval van een ‘ja’. Wat hebben we daarmee bereikt? Niet afhakken maar aftreden!

Als de uitslag ‘ja’ is, zal de eurozone triomfantelijk beweren dat de Grieken met hun ziel achter de EU en de euro staan. Dat is fijn – maar wat dan? Er is dan naar mijn mening geen reden voor feestvreugde in Brussel.

De Griekse regering moet aftreden. Er moeten nieuwe verkiezingen worden gehouden, wat weer een paar maanden duurt. Intussen zal de Europese Centrale Bank weer geld overboeken naar de Grieken, terwijl de Griekse toekomst nog steeds ongewis is.

Verzwakking

In dit verdeelde Griekenland is de kans zeer groot dat ook na de verkiezingen geen daadkrachtige regering aantreedt. Daarnaast is de vraag wat de afspraken met Griekenland waard zijn.

De vorige regering van Griekenland had fundamentele afspraken gemaakt met Europa, maar na de verkiezingen wilde de nieuwe regering deze afspraken niet nakomen. En deze toestand kan zich in de komende jaren herhalen.

Een meerderheid voor nai (ja) betekent geleidelijke verzwakking van eurozone.

Instabiel

De Telegraaf meldde dat de financiële behoeften van Griekenland worden geschat op 50 miljard euro van oktober 2015 tot eind 2018. De eurozone moet over een periode van drie jaar minstens 36 miljard euro overmaken aan de Grieken. De rest wordt bijeengebracht door het Internationaal Monetair Fonds.

Het Griekse vraagstuk kan op den duur leiden tot een nog groter probleem, als de eurozone juist nu de Grieken binnen de eurozone houdt.

Griekenland is immers een weimarrepubliek: een instabiele politieke orde die technisch gezien failliet is. Bovendien is het maar de vraag of Griekenland ooit aan voorwaarden van de eurozone kan voldoen zonder ernstige onrust te veroorzaken bij een deel der bevolking. Het antwoord staat nu al vast: nee.

Katalysator

Wie nog steeds niet begrijpt hoe groot het probleem Griekenland is, moet weekblad Elsevier van deze week lezen: ‘De Griekse schuldenmarathon in 42 vragen’. Het is een buitengewoon helder en op feiten gebaseerd artikel.

De eurozone kan de gemaakte fout, namelijk de toetreding van Griekenland tot de eurozone, herstellen door Griekenland op gecontroleerde en humane wijze buiten de eurozone te plaatsen.

Dat kost ook geld, maar dan komt er tenminste duidelijkheid voor de Grieken en voor de rest van de wereld.

Zo krijgen de Grieken de gelegenheid om te bouwen aan een post-euro tijdperk. Anders wordt de eurozone een gevaarlijke katalysator voor voortdurende instabiliteit in Griekenland.

Als de Griekse instabiliteit te lang duurt, blijft dat niet beperkt tot Griekenland.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.