kennis

Alle bejaarden een prik tegen longontsteking: verstandig of niet?

Door Simon Rozendaal - 30 maart 2015

65-plussers kunnen worden beschermd tegen de gemene pneumokok, zo blijkt uit Utrechts onderzoek. Is het wijs om alle senioren in te enten?

Ruim tachtigduizend Nederlandse senioren namen de afgelopen jaren deel aan een studie waarover onlangs is gerapporteerd in The New England Journal of Medicine.

Onderzoekers van het Universitair Medisch Centrum Utrecht bestudeerden in hoeverre een nieuw vaccin bescherming biedt tegen een longontsteking die wordt veroorzaakt door dertien verschillende varianten van Streptococcus pneumoniae.

Dat zijn gemene engerds die allerlei ontstekingen (hersenvlies, voorhoofdsholten) en bloedvergiftiging veroorzaken en wijdverbreid zijn: 40 procent van alle kleine kinderen draagt de bacterie in neus of keel.

Anderhalf miljoen

De Streptococcus doodt wereldwijd anderhalf miljoen mensen per jaar, vooral ouderen. Van de sterfgevallen boven de negentig jaar komt zelfs een kwart op het conto van de pneumokok.

Uit het Utrechtse onderzoek blijkt dat het Prevenar-13-vaccin (ontwikkeld door het Amerikaanse Pfizer) inderdaad werkt. Vanaf september 2008 tot februari 2010 kregen ruim 42.000 Nederlandse ouderen het vaccin en een even grote groep een nepmiddel (placebo).

Uit de analyse in het Amerikaanse wetenschappelijke tijdschrift komt naar voren dat van de ingeënte Nederlandse ouderen er 49 in het ziekenhuis moesten worden opgenomen als gevolg van een longontsteking veroorzaakt door één van de bacteriën waar­tegen het vaccin beschermt. In de placebogroep leidden de bewuste pneumokokken tot 90 ziekenhuisopnamen.

Met andere woorden, het vaccin biedt ouderen een bescherming van 45 procent. Dat is ronduit goed, maar is het goed genoeg om alle ouderen zo’n vaccin aan te bieden en dat door de verzekering te laten betalen?

Afweersysteem

In het verleden oordeelde de Gezondheidsraad twee keer terughoudend op de vraag of senioren in Nederland met het vaccin moeten worden ingeënt. Het wordt interessant wat het definitieve oordeel van het adviesorgaan wordt, nu blijkt dat het vaccin in de praktijk effectief is bij senioren.

Dat het vaccin geen volledige bescherming biedt, heeft wellicht te maken met het feit dat naarmate mensen ouder worden hun afweersysteem minder makkelijk te mobiliseren is.

Ook de griepprik werkt het best bij mensen onder de 75 en doet het ronduit slecht bij de echte bejaarden (die hem het meest nodig hebben).

Marc Bonten (50), hoogleraar moleculaire epidemiologie van infectieziekten in Utrecht, leidde het onderzoek. Hij vindt de veronderstelling dat ook het pneumokokkenvaccin minder goed werkt bij de echte bejaarden plausibel, maar kan dit niet bevestigen: te weinig 80-plussers zijn ingeënt, zo massaal was zijn onderzoek nu ook weer niet.

Kudde-effect

Kanttekening twee is dat er een hele menagerie van bacteriën en virussen is die longontsteking veroorzaakt. Het vaccin is met dertien verschillende bacteriën in één spuit al een technologisch mirakel, maar beschermt niet tegen alle verwekkers van longontsteking.

Uit het Utrechtse onderzoek blijkt dat de ingeënte senioren 5 procent minder longontsteking kregen dan de niet-ingeënte. Dat klinkt anders dan 45 procent, bijna de helft immers.

Ten slotte profiteren 65-plussers ook nog eens van het kudde-effect. Sinds 2006 zit het vaccin in het Rijksvaccinatieprogramma en dus worden sindsdien zuigelingen tegen pneumokokken ingeënt.

Bij kinderen werkt het afweersysteem erg goed. Dus neemt de kans af dat grootouders door proestende kleuters worden aangehoest met een dodelijke pneumokok. Ze schuilen onder de gemeenschappelijke paraplu.

Maar is zo’n indirecte bescherming van ouderen te prefereren boven een rechtstreekse vaccinatie? In de Verenigde Staten besliste een adviescommissie van de Centers for Disease Control in augustus van niet. Het vaccin moet routinematig worden ingezet bij 65-plussers, was het advies.

Elsevier nummer 14, 4 april 2015

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.