kennis

Heeft bedrijfsmodel van farma-industrie zijn langste tijd gehad?

Door Simon Rozendaal - 09 juni 2015

Big Pharma had al niet te klagen over weerstand. Ook het Aids Fonds sluit zich nu aan bij de lobby en vindt dat patent op pillen anders moet.

De farmaceutische industrie redt elk jaar honderdduizenden mensen het leven, maar is toch niet bijster geliefd. Al vele jaren is er kritiek op de sector. De prijzen zijn te hoog, de industrie komt niet met wezenlijke doorbraken, enzovoort.

De kritiek zwelt aan en het lijkt zelfs alsof er een kantelpunt is bereikt. De afgelopen weken voegde ook het Aids Fonds zich bij de lobby. De organisatie, die opkomt voor mensen met aids en hiv, wijst er in de campagne ‘Geen medicijnen is doodzonde’ op dat slechts 37 procent van de patiënten die wereldwijd besmet zijn met het aidsvirus, wordt behandeld met medicijnen. Ze wijt dat deels aan het octrooi.

Winst maken

Daarom roept het Aids Fonds op een petitie te tekenen die aan de minister voor Ontwikkelings­samenwerking Lilianne Ploumen (PvdA) zal worden overhandigd. In de petitie, die in enkele weken al vijfduizend keer is onder­tekend, wordt gesteld dat de prijs van hiv-remmers wordt bepaald door ‘zoveel mogelijk winst maken in plaats van zoveel mogelijk levens redden’.

Verder verklaren de ondertekenaars: ‘Ik doe een beroep op de Nederlandse regering om over­heden en farmaceuten wereldwijd te wijzen op hun verantwoordelijkheid om te zorgen voor betaalbare hiv-medicijnen, zodat niet nog meer mensen met hiv onnodig sterven. Ik vraag minister Ploumen daarom om het patentenbeleid op de agenda te zetten tijdens het Nederlandse voorzitterschap van de Europese Unie in 2016.’

Regulatie

De actie van het Aids Fonds staat niet op zichzelf. Onlinekrant De Correspondent heeft de afgelopen weken diverse dossiers gepubliceerd over het vermeende wangedrag van de farmaceutische industrie. Bij de Nederlandse publieke omroep werden alleen al vorige week in drie uitzendingen de ‘exorbitant’ hoge prijzen aan de orde gesteld.

De afgelopen jaren beweerden overigens tal van politieke en activistische groeperingen iets vergelijkbaars. De SP bijvoorbeeld, vooral toen gezondheidswetenschapper Agnes Kant daar de scepter zwaaide, bepleit al sinds jaar en dag een strenge regulatie van de sector.

Eigenlijk vindt de SP dat niet bedrijven, maar de overheid medicijnen moet produceren. Een sympathiek idee, ware het niet dat geen enkele overheid daar in de afgelopen decennia in is geslaagd. Zelfs China had een farmaceutisch bedrijf nodig om een daar ontdekt medicijn tegen malaria op de markt te brengen.

Pikant

Ook Artsen zonder Grenzen, Oxfam Novib en de Wereld­gezondheidsorganisatie (WHO) hebben de afgelopen jaren benadrukt dat het octrooi op medicijnen moet worden aangepakt. Er is zelfs een actiegroep die zich daar volledig op focust: Knowledge Ecology International.

En nu dus ook het Aids Fonds. Dat is pikant, want deze non-gouvernementele organisatie heeft in zekere zin haar bestaan te danken aan de farmaceutische industrie.

De afgelopen decennia heeft deze, deels gedreven door financiële motieven en onder de paraplu van de octrooibescherming, tientallen medicijnen op de markt gebracht waardoor aids in onze contreien geen dodelijke ziekte meer is, maar een chronische.

Minder medicijnen

Degenen die met het virus zijn besmet, leven tegenwoordig ongeveer even lang als anderen en dus kunnen zij het Aids Fonds bemannen en ondersteunen. Het geheel of gedeeltelijk afschaffen van het octrooi kan dus tot gevolg hebben dat er voor andere ziekten in de toekomst minder medicijnen op de markt komen.

In die zin lijkt het Aids Fonds het farmaceutische geluk dat aidspatiënten ten deel is gevallen, aan andere zieken te willen ontzeggen.

Medewerker (en apotheker) Jorrit Kabel van het Aids Fonds ziet dat net wat anders. ‘Natuurlijk willen wij dat er nieuwe medicijnen worden ontwikkeld, maar niet zoals het nu gaat.’ Volgens Kabel heeft het ‘huidige bedrijfsmodel’ van de farmaceutische industrie zijn tijd gehad. Hij verwijst daarbij naar de banken, waarvoor hetzelfde zou gelden. ‘Ook deze sector is doorgeslagen.’

Dwanglicenties

Volgens het Aids Fonds zijn er alternatieven voor het octrooi op medicijnen. Een daarvan zou een fonds zijn waarin overheden een bedrag storten waaruit farmaceuten een bedrag kunnen krijgen als ze erin slagen een succesvol medicijn tegen door het fonds vastgestelde ziekten te ontwerpen.

Een andere mogelijkheid zijn dwanglicenties. Een land als India werkt daar al mee. De Indiase overheid vaardigt deze dwang­licenties uit, waardoor het octrooi op een medicijn met wettelijke toestemming wordt geschonden. Zo kan een geoctrooieerd medicijn door een lokale producent voor een fractie van de prijs op de markt worden gebracht.

Elsevier nummer 24, 13 juni 2015

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.