Peter Riezebos

De menselijke intelligentie daalt: tijd voor een nieuwe benadering

Door Peter Riezebos - 16 mei 2013

Studies tonen al jaren dat er een daling is in de algehele menselijke intelligentie. Door de vluchtigheid van nieuwe media, slaan we geen kennis meer op. Hoog tijd voor maatwerk.

Er wordt vaak gesproken over structurele cognitieve vooruitgang per generatie, maar die blijkt niet te bestaan. Wetenschappers stellen in het tijdschrift Intelligence dat het IQ van de westerse bevolking in de afgelopen decennia is gedaald omdat natuurlijke selectie niet langer de slimste mensen bevoordeelt. Tijd om in te grijpen?

Reactiesnelheid

In een nieuwe studie blijkt dat de reactiesnelheid van het menselijk brein – een eigenschap die verband houdt met algemene intelligentie – sinds het einde van de negentiende eeuw sterk is gedaald. Bij mannen daalde de reactiesnelheid van 183 naar 250 milliseconden, bij vrouwen zelfs van 187 naar 277 milliseconden.

Dit wijst op een afname van het IQ met gemiddeld 1,23 punt per decennium sinds 1880, aldus een internationaal team van onderzoekers in Intelligence.

Oppervlakkig

Uiteenlopende metastudies verklaren al jaren dat er een lichte daling is in de algehele menselijke intelligentie. In zijn boek The Shallows: What the Internet is Doing to our Brains informeert Nicholas Carr ons over de chemische werking van de hersenen.

De neurotransmitter dopamine, onder andere verantwoordelijk voor het ervaren van genot, blijdschap en welzijn, komt veelvuldig vrij bij het tot ons nemen van nieuwe informatie. Evolutionair gezien hielp dit ons overleven, het faciliteert nieuwsgierigheid.

Maar waar euforie door nieuw verworven inzichten ons in het verleden hielp diepere kennis en kunde te verwerven, gaat het al lang niet meer om lezen en uitdiepen van nieuwe informatie. De complete sturing door externe stimuli en verslaving aan nieuwe statusupdates zorgt voor divergente en chaotische opname van futiliteiten die we geen kennis meer mogen noemen.

Cognitieve flexibiliteit

Sommigen claimen dat de gevolgen van de transitie van de boekenkast naar het internet wel meevallen. Hun primaire argument is dat er simpelweg meer wordt gelezen als gevolg van een grotere bereikbaarheid van media.

Tevens stellen zij dat er eenvoudiger tussen diverse media kan worden geschakeld: een toegenomen cognitieve flexibiliteit en creativiteit. Hiervoor valt vanuit neuronaal perspectief wat te zeggen, maar de ernstige reductie in het verwerven van diepere kennis maakt ons oppervlakkig.

Er is simpelweg geen consolidatie van kennis, puur vanwege de vluchtigheid van aandacht die de nieuwe media faciliteren.

Hoogbegaafd

Toch kan de veranderende mind set – waarbij IQ-dogma’s worden vervangen door een visie waarin geen sprake is van een normale populatie met uitschieters in het hoge en lage IQ, oneerbiedig gestigmatiseerd als ‘hoogbegaafd of onderpresteerder’ – een paradigmashift bewerkstelligen.

Het denken in sterke en zwakke cognitieve capaciteiten, waarbij ieder een eigen profiel genereert, zorgt potentieel voor fundamenteel andere benaderingsmogelijkheden in onderwijs en instructie. Niet meer denken in normaal versus abnormaal, maar een holistische benadering waarbij persoonlijk potentieel optimaal tot uiting komt lijkt de way to go forward.

Doctrine

In 2012 deed ik met Marjolein van Klink, onderzoeker en expert in individualiteit in leren, onderzoek naar de impact van de executieve functies.

Hieruit bleek dat strategiegebruik en creativiteit van doorslaggevend belang zijn in het uitvoeren van complexe cognitieve taken. Dit belang van de executieve functies lijkt niet alleen structureel meer voorspellende waarde te hebben in leerprestaties dan IQ, het biedt bovendien aanknopingspunten voor effectieve maatwerkconstructies in instructie.

Juist deze maatwerkdoctrine schreeuwt om het gebruik van de nieuwe media. ICT in leren, maar dan met een doordacht stramien waarbij diepere verwerking optimaal wordt gewaarborgd door intelligente tutoring systems die ons helpen onze neigingen tot vluchtigheid te bezweren.

Hersenvoedsel

Wellicht wordt het tijd om de mobiele telefoon en de tablets af en toe in te ruilen voor een boek. Digitaal lezen kan, maar het is de vraag of kinderen ook zo gedisciplineerd zijn zich af te sluiten van externe stimuli.

Wellicht bieden geschetste maatwerk-leermachines uitkomst in het omvormen van digitaal ‘fast food’ tot nutriserend hersenvoedsel. En als we toch bezig zijn: laten we de Dora-koekjes en Mickey Mouse-snoepjes inwisselen voor gezonder ‘hersenvoedesel’ als blauwe bessen, broccoli, avocado’s en noten.

Dan nog een fatsoenlijk sapje in plaats van vijftien blikjes energiedrank per dag en binnen enkele decennia zitten we weer op ons oorspronkelijke niveau.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.