Klimaat

Greenpeace dreigt met rechtszaak. Doelwit: kolenbedrijven

Door Fleur Verbeek - 24 april 2019

Greenpeace dreigt met een rechtszaak tegen kolenbedrijven RWE, Uniper en Engie. Als de drie niet binnen tien dagen stoppen met het bijstoken van biomassa dat niet gegarandeerd duurzaam is in hun kolencentrales, begint de milieuorganisatie een kort geding.

Waarom dreigt Greenpeace hiermee?

De milieuorganisatie maakt uit recente rapportages van de kolenbedrijven op dat de centrales in strijd met de afspraken al geruime tijd biomassa bijstoken. Dat is voor Greenpeace onaanvaardbaar, omdat niet is vastgesteld dat deze biomassa aan de afgesproken duurzaamheidseisen voldoet.

In 2013 werd bij de onderhandelingen van het energieakkoord een compromis bereikt over het bijstoken in kolencentrales van biomassa, een verzamelnaam voor plantaardig en dierlijk materiaal, zoals gft-afval, mest en hout.

Nederland wil koploper zijn bij het aanpakken van het klimaatprobleem. Niet omdat de bevolking van Nederland dat wil, want dat blijkt nergens uit.

De milieuorganisaties stelden als voorwaarde dat de hoeveelheid biomassa zou worden beperkt en dat alleen mocht worden bijgestookt als de biomassa aan duurzaamheidscriteria zou voldoen.

‘Milieuorganisaties waren in 2013 al geen voorstander van biomassa, maar gingen schoorvoetend akkoord met een beperkte bijstook daarvan in kolencentrales omdat het akkoord zou leiden tot een doorbraak van windenergie in de Noordzee,’ staat in een verklaring van de milieuorganisatie. Een voorwaarde was wel dat de biomassa uit duurzaam beheerde bossen moest komen. De energiebedrijven gingen daar volgens Greenpeace mee akkoord.

Maar zes jaar later zijn afspraken over controle daarop nog steeds niet rond. De kolenbedrijven krijgen nu tien dagen de tijd om de afspraken over de controle te voltooien en om aan te tonen dat de biomassa die zij gebruiken aan de afspraken voldoet. Als niet helder is dat aan de duurzaamheidscriteria wordt voldaan, stapt Greenpeace naar de rechter.

‘Als niet aan deze voorwaarde wordt voldaan is het totaal onverantwoord 3,6 miljard euro aan belastinggeld uit te geven, terwijl dat dan veel beter aan ontwikkeling en uitbreiding van echt duurzame energie kan worden besteed,’ staat in de verklaring. De energiebedrijven ontvangen 3,6 miljard euro subsidie om biomassa te stoken in hun kolencentrales.

Waarom is biomassa omstreden?

Biomassa is niet heel bekend, maar goed voor ruim zestig procent van de duurzame energie geproduceerd in Nederland (in 2015).

Energie uit biomassa wordt opgewekt door verbranding. Vaak moet de biomassa eerst vergast of vergist worden tot een biobrandstof. Biomassa bestaat uit allerlei organische materialen, zoals (snoei)houtafval afkomstig uit de bosbouw en houtverwerkende industrie en rioolslib uit waterzuiveringsinstallaties, tot gft uit huishoudens, plantaardige oliën en vetten uit de voedingsmiddelenindustrie, mest uit veebedrijven en speciaal voor bio-energie geteelde gewassen, zoals koolzaad en palmbomen.

Bio-energie is niet klimaatneutraal. Het kan soms zelfs meer bijdragen aan klimaatverandering dan fossiele brandstoffen, meldt Milleucentraal. De productie van biodiesel uit koolzaad en bio-ethanol uit mais bijvoorbeeld is soms zo energie-intensief, dat het niet altijd een CO2 voordeel oplevert ten opzichte van fossiele diesel.

Critici zien bio-energie als roofbouw op kwetsbare ecologische systemen. En als energiegewassen bos verdringen, dan komt er een grote hoeveelheid in de bodem opgeslagen koolstof vrij. Bomen kunnen pas op termijn weer aangroeien om de vervuiling te compenseren.

Rechtszaken voor het klimaat zijn niet nieuw. Waar begon het ook alweer  mee?

Activisme via de rechter is in opmars én succesvol, schreef Rob Ramaker al in oktober 2018. Klimaatactiegroep Urgenda triomfeerde in juni 2015 wereldwijd als eerste in een rechtszaak over klimaatverandering. Nederland moest van de rechter een ambitieuzer klimaatbeleid voeren: in 2020 minstens 25 procent minder CO₂-uitstoot dan in 1990.

De gang naar de rechter door klimaatactivisten is een wereldwijd fenomeen. De afgelopen jaren zijn al meer dan duizend zaken aangespannen die landen moeten dwingen tot strenger klimaatbeleid en olie- en gasbedrijven tot schadevergoeding. Dat is een strategie die weerstand oproept: velen vinden dat klimaatbeleid moet worden vastgesteld in het parlement en niet in de rechtszaal.

Welke uitspraak is de volgende?

Op 7 mei doet de rechter uitspraak in een zaak van Milieudefensie. Dat spande een rechtszaak aan voor het verbeteren van luchtkwaliteit tegen de Nederlandse Staat.

Opeens worden abstracte klimaatdoelen heel concreet: minder vlees op het bord, huizen van het gas en elke auto een stekker. De radicale visioenen van gisteren worden het beleid van morgen.

De organisatie eist dat de Nederlandse Staat minimaal aan de Europese luchtkwaliteitswet voldoet. Het wil daarnaast dat de Staat stopt met ‘het schenden van mensenrechten’ en ‘Nederland zorgt voor écht gezonde lucht’. Maar dat gaat Milieudefensie nog niet ver genoeg. De groep wil het liefst afdwingen dat Nederland zich moet houden aan de normen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Die zijn twee keer zo streng als de Europese normen.

De uitgebreide zitting van de rechtszaak had plaats in november 2017. Een maand later volgde de uitspraak in het voordeel van de Nederlandse staat. De rechter was het eens met de stelling dat Nederland niet voldoet aan de Europese normen voor luchtkwaliteit. Toch valt dat de Staat op dit moment niet te verwijten. Nederland heeft volgens de rechter geen fouten gemaakt of op onrechtmatige manier gehandeld.

Milieudefensie ging in hoger beroep. 7 mei volgt de uitspraak.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren
Bij het plaatsen van een reactie geldt een aantal voorwaarden. Klik hier voor de voorwaarden.