In Rabat

Marokkaanse regering allergisch voor het vingertje

Door Gerbert van der Aa - 13 mei 2019

Keer op keer verliest Den Haag de onderhandelingen met Marokko. Dat haalt alle trucs uit de kast. Het kost Nederland een hoop geld.

In de hal hangen foto’s van Rita Verdonk, Ernst Hirsch Ballin en Job Cohen. Net als veel andere Nederlandse bewindslieden bezochten ze ooit de Stichting Steunpunt Remigranten (SSR) in de stad Berkane. Hier, in het Rif-gebergte in het noorden van Marokko, liggen de wortels van de circa 400.000 Marokkanen in Nederland. Steeds meer keren er terug naar het land waar hun wortels liggen, om hier met behoud van hun Nederlandse nationaliteit een baan te zoeken of hun oude dag door te brengen. De stichting helpt als er problemen zijn.

Aanpassingen uitkeringsverdrag gevolg van een diplomatiek steekspel

 De indruk bestaat dat Rabat de illegale migratie bewust aanmoedigt

Vooral bejaarde remigranten maken gebruik van de diensten van de stichting. ‘Bijna allemaal hebben ze recht op geld uit Nederland,’ legt SSR-directeur Fatima Benomar (53) uit. Ze bouwden pensioenen op en betaalden premies voor socia­le verzekeringen.

Maar drie jaar geleden is het uitkeringsverdrag op verzoek van de Tweede Kamer aangescherpt. ‘De kinderbijslag wordt in fases afgeschaft,’ vertelt Benomar, die zelf tot 1999 in Nederland woonde. Andere uitkeringen, zoals de arbeidsongeschiktheidsverzekering, worden met 40 procent verlaagd, omdat het prijspeil in Marokko lager is. De AOW blijft wel intact.

De aanpassing van het uitkeringsverdrag was het gevolg van een diplomatiek steekspel. Meer dan vijf jaar is erover onderhandeld.

‘Veel Marokkanen vonden het onrechtvaardig dat ze geld moesten inleveren,’ zegt Benomar. ‘Het leven is hier duurder dan Nederland beweert.’ Rabat zette alle zeilen bij om een zo goed mogelijk resultaat te behalen. De aanpassing van het verdrag levert Nederland een besparing op van zo’n 17,5 miljoen euro per jaar, maar nog steeds gaat er jaarlijks zo’n 100 miljoen euro aan uitkeringen naar Marokko.

‘Rabat heeft het slim gespeeld,’ zegt Benomar. ‘Meer viel er niet te bereiken.’ De Nederlandse regering wilde aanvankelijk het uitkeringsverdrag volledig opzeggen. Dan was de financiële schade voor de Marokkaanse Nederlanders veel groter geweest.

Het Marokkaanse koningshuis neemt (links) Nederland niet serieus

Marokko beheerst het diplomatieke spel als geen ander. Het koningshuis, dat al 350 jaar met vrijwel absolute macht regeert, haalt alle trucs uit de kast om zijn zin te krijgen. Wisselgeld speelt in de onderhandelingen een sleutelrol. Als Nederland iets van Marokko wil, dan wil Marokko daar iets voor terug. Landen die in het internationale verkeer hameren op mensenrechten en internationale solidariteit, zoals vooral links Nederland graag doet, neemt het Marokkaanse koningshuis niet serieus. Rabat gaat ervan uit dat regeringsleiders dit soort taal alleen gebruiken om politieke en economische belangen te verhullen.

Nederland kan maar moeilijk omgaan met deze Marokkaanse realistische benadering. De lijst met conflicten is lang. Behalve het uitkeringsverdrag veroorzaken onder meer de zogenoemde mocro-maffia, uitgeprocedeerde asielzoekers, de opstand in de Rif en de Marokkaanse bezetting van de Westelijke Sahara wrevel in het diplomatieke verkeer. Bijna altijd komt Marokko als winnaar uit de bus. Met andere Europese landen, zoals België en Spanje, zijn aanmerkelijk minder spanningen, omdat die beter weten om te gaan met de Marokkaanse onderhandelingscultuur. Minder dan Nederland hameren zij op mensenrechten.

Kroonprinselijk paar in 2005 begroet door prins Moulay Rachid. Foto: Mehdi Fedouach /AFP/ANP

Marokko is allergisch voor het belerende vingertje van Nederland

‘De relaties tussen Marokko en Nederland zijn altijd al ijzig geweest,’ zegt Pao­lo De Mas (71), sociaal-geograaf aan het Afrika-Studiecentrum in Leiden. ‘Soms zijn er korte periodes van dooi, maar daarna vallen beide kampen terug in de oude modus.’ De Mas, die zich al meer dan veertig jaar bezighoudt met Marokko, spreekt over botsende culturen. ‘Ik kom steeds meer tot de conclusie dat mijn werk vooral neerkomt op het uitleggen aan het ene exotische koninkrijk hoe het andere exotische koninkrijk functioneert. Of het kwartje valt, waag ik in veel gevallen te betwijfelen.’

De Mas benadrukt dat Marokko allergisch is voor het belerende vingertje van de Nederlanders, waarvoor minister van Ontwikkelingsamenwerking Jan Pronk (PvdA) ooit de toon zette. ‘Rabat weet heel goed dat mensenrechten en rechtvaardigheid uiteindelijk ook voor Nederland vaak ondergeschikt zijn aan politieke en economische belangen.’

Kenmerkend is dat Den Haag geen uitkeringen wil overmaken aan teruggekeerde migranten in de Westelijke Sahara, omdat Marokko dat gebied volkenrechtelijk illegaal zou bezetten. Tegelijk betaalt de Europese Unie wel miljoenen euro’s aan Rabat, zodat onder meer Nederlandse schepen kunnen vissen voor de kust van datzelfde bezette gebied.

18 procent van de afgewezen Marokkaanse asielzoekers reisde terug

Ruilmiddel bij uitstek is de illegale migratie. In de periode dat Nederland met Marokko onderhandelde over aanpassing van het uitkeringsverdrag, ging Rabat de terugkeer van Marokkaanse asielzoekers uit Nederland tegenwerken. Tussen 2014 en 2016 reisde volgens een rapport van de Algemene Rekenkamer slechts 18 procent van de in die jaren afgewezen Marokkaanse asielzoekers ook echt terug naar hun land van herkomst.

Het aantal afgewezen Marokkaanse asielzoekers die Nederland verlaten, is sinds ondertekening van het verdrag in 2016 nauwelijks toegenomen. Marokko had tijdens het overleg met Den Haag laten weten naar de zaak te zullen kijken, maar vervolgens veranderde er niets. In 2017 keerde slechts 23 procent terug. De rest verdwijnt niet zelden in de illegaliteit. Volgens het ministerie van Justitie en Veiligheid wachten ruim vierhonderd Marokkanen op medewerking van Rabat om terug te kunnen naar huis.

‘De indruk bestaat dat Rabat de illegale migratie bewust aanmoedigt’

‘Marokko beseft heel goed dat migratie een pijnpunt is in Europa,’ zegt politicoloog Rachid Touhtouh (45) van het Institut National de Statistique et d’Economie Appliquée in Rabat. ‘Veel beter diplomatiek wisselgeld is er niet voorhanden. In ruil valt er van alles te halen.’

 

Lees hoe de emigratie uit Marokko zo’n vlucht kon nemen: Mensenhandel blijft een bloeiende bedrijfstak

De recente toename van het aantal illegale migranten die in bootjes van Marokko naar Spanje varen, moet volgens sommigen ook in dit licht worden bezien. ‘De indruk bestaat dat Rabat de illegale migratie bewust aanmoedigt,’ zegt Touhtouh. ‘Ook kritiek op de mensenrechten pareert Rabat zo nodig met het doorlaten van meer illegale migranten.’

Marokko gebruikt illegale migratie ook om geld en handelsprivileges van de Europese Unie te krijgen. Brussel heeft Rabat recent al 140 miljoen euro extra toegezegd als het effectiever optreedt tegen mensensmokkel. ‘Ook hoopt Marokko de komende jaren meer landbouwproducten naar de Unie te mogen exporteren,’ aldus Touhtouh. Er is dit jaar onder meer een gigantisch overschot aan mandarijnen in Marokko. Maar doordat de oogst in Spanje ook goed was, mogen die maar beperkt de Europese Unie in.

Concurrentie tussen de Marokkaans-Nederlandse drugsbendes is groot

Marokkaanse Nederlanders spelen een steeds grotere rol in de internationale drugshandel. Ze begonnen ooit met hasj, waarvan Marokko de grootste producent ter wereld is, maar verlegden hun activiteiten naar cocaïne. Criminelen als Ridouan Taghi en Said Rezzouki leiden de drugshandel in Nederland. De concurrentie tussen de Marokkaans-Nederlandse drugsbendes is groot, met liquidaties over en weer.

 Als Nederland iets wil van Marokko, dan wil Marokko daar iets voor terug

Eind 2017 probeerden twee Nederlandse Antillianen een belangrijk lid van de mocro-maffia te liquideren in Marokko. Maar bij de aanslag, op een terras in de stad Marrakech, kwam niet het beoogd slachtoffer, maar de zoon van een Marokkaanse rechter om het leven.

De twee Antillianen werden in Marokko opgepakt, en zeiden in opdracht van mocro-maffia-kopstukken in Nederland te hebben gehandeld. Twee broers van Ridouan Taghi zitten inmiddels vast in Marokko. Den Haag en Rabat werken in het onderzoek samen, maar de informatie-uitwisseling verloopt stroef.

De weigering om Said Chaou uit te leveren is slecht gevallen in Rabat

‘Marokko voelt zich niet serieus genomen,’ zegt Chakib al Khayari (39), directeur van mensenrechtenorganisatie AGRAW. In een café in de stad Nador wijst Al Khayari erop dat Rabat al sinds 2010 vergeefs vraagt om de uitlevering van de Marokkaans-Nederlandse coffeeshopeigenaar Said Chaou uit Roosendaal, die in Marokko wordt verdacht van drugshandel en een liquidatie. De Hoge Raad wees vorig jaar dat uitleveringsverzoek af, omdat de mensenrechten van Chaou niet zijn gegarandeerd in Marokko. ‘Die weigering is in Rabat slecht gevallen,’ zegt Al Khayari.

Marokko vindt dat justitie in Nederland zich om de tuin heeft laten leiden. ‘Chaou speelt het spel heel slim, door zich te profileren als politicus,’ zegt Al Khayari. De coffeeshopeigenaar richtte een beweging op die ijvert voor onafhankelijkheid van de Rif. ‘Maar dat deed hij alleen om uitlevering te voorkomen. Marokko treedt keihard op tegen organisaties die ijveren voor afscheiding. Met een beroep op mogelijke mensenrechtenschendingen werd de kans kleiner dat een rechter zijn uitlevering zou goedkeuren.’

De zaak tegen Chaou bewijst volgens Marokko het falen van justitie in Nederland. Intussen woedt in de Rif, mede aangemoedigd vanuit Nederland, een opstand tegen de Marokkaanse regering. Rabat treedt keihard op. Honderden activisten zitten gevangen. Stef Blok (VVD) was de enige Europese minister van Buitenlandse Zaken die kritiek leverde op de hoge gevangenisstraf voor Nasser Zefzafi, de leider van de opstand. Ahmed Marcouch, PvdA-burgemeester van Arnhem, steunt openlijk de protesten.

De kans is daarom klein dat de diplomatieke relaties tussen Marokko en Nederland op korte termijn verbeteren. De kou is nog lang niet uit de lucht.

Stef Blok in stroeve onderhandeling met Marokkaanse ambtsbekleders. Foto: Ministerie van Buitenlandse Zaken

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.