Verhaal van de dag

Dit zijn de verdachten van de ramp met de MH17

Door Fleur Verbeek - 19 juni 2019

Het Openbaar Ministerie (OM) vervolgt vier mensen voor de ramp met de MH17 in juli 2014. De rechtszaak moet beginnen op 9 maart 2020 in de extra beveiligde rechtbank van Schiphol.

Het gaat om Igor Girkin, de Russische rebellencommandant in het oosten van Oekraïne, de voormalige Russische inlichtingenofficier Sergej Doebinski, de voormalig Russisch officier Oleg Poelatov, en de Oekraïense Leonid Kharchenko, de baas van een inlichtingenbataljon in Oost-Oekraïne. ‘Wij houden hen verantwoordelijk voor het neerhalen van MH17,’ zei hoofdofficier van justitie Fred Westerbeke woensdag bij de presentatie van de bevindingen van het JIT (Joint Investigation Team).

Het OM gaat niet vragen om de uitlevering van de vier mannen. De drie Russische verdachten zitten vermoedelijk in Rusland, de aangeklaagde Oekraïner bevindt zich waarschijnlijk in Oekraïne. Beide landen leveren geen eigen onderdanen uit, hun grondwetten verbieden dat. Daardoor is de kans dat de verdachten ooit daadwerkelijk voor de rechter verschijnen klein.

Nederland gaat Rusland en Oekraïne wel vragen om de dagvaardingen te overhandigen aan de vier verdachten en om ze te verhoren. Girkin en Doebinski hebben al tegen het Russische persbureau Interfax gezegd dat zij niet zullen getuigen in de strafzaak.

Naar aanleiding van het onderzoek van het JIT heeft Nederland ‘diplomatieke stappen’ genomen tegen Rusland, heeft minister Justitie en Veiligheid Ferd Grapperhaus (CDA) aan de Tweede Kamer laten weten. Wat de stappen inhouden staat niet in de brief. De minister schrijft dat de stappen zijn genomen omdat volgens het OM door de Russische autoriteiten ‘onvoldoende, onjuist of niet is gereageerd op rechtshulpverzoeken’.

Rusland: onderzoek eenzijdig

Rusland heeft het onderzoek als eenzijdig bekritiseerd. ‘Rusland had geen kans om deel te nemen aan het onderzoek naar deze vreselijke ramp, hoewel we dat vanaf het begin hadden aangeboden,’ zei een woordvoerder van het Kremlin.

De door Rusland gesteunde separatisten hebben in een reactie Russische betrokkenheid bij de lancering van de raket opnieuw ontkend. ‘Het was technisch niet eens mogelijk om het Buk-systeem van Rusland naar de Donbass te vervoeren,’ zegt Andrej Poergin, plaatsvervangend regeringsleider in de zelfverklaarde Volksrepubliek Donetsk.

Het Buk-systeem dat voor de lancering werd gebruikt, kwam volgens de rebellen van de Oekraïense strijdkrachten. ‘Er was niemand in Donetsk die het had kunnen bedienen. De beschuldigingen waren daarom absurd. In plaats daarvan had Oekraïne het personeel om het systeem te bedienen. In Rusland is de apparatuur praktisch niet meer in gebruik,’ zei Poergin.

Rutte bereid Poetin te bellen

Volgens premier Mark Rutte (VVD) wordt met het besluit om vier verdachten aan te klagen voor deze gebeurtenis de druk verder opgevoerd. Rutte zei de Russische president Vladimir Poetin te willen bellen ‘als het dienstig is aan het onderzoek’. ‘Stap voor stap gaan we de waarheid boven krijgen’. Hij zei pas tevreden te zijn als de daders voor de rechtbank staan en zijn veroordeeld.

MH17 blijft de ‘hoogste prioriteit’ voor het kabinet, zei minister van Buitenlandse Zaken Stef Blok in reactie op de aanklacht tegen de vier verdachten.

Kamerleden reageerden opgetogen over de bevindingen van het JIT. Sjoerd Sjoerdsma noemde het een ‘belangrijke dag voor gerechtigheid’.

Bram Van Ojink (GroenLinks) spreekt van ‘uitstekend werk van het JIT’. ‘Overtuigend,’ vindt ook Chris van Dam (CDA).

Jeroen van Wijngaarden (VVD) is in gedachten bij de nabestaanden van de slachtoffers.

Volgens PVV’er Raymond de Roon verdienen de slachtoffers gerechtigheid en is het voor de nabestaanden goed dat een eerste stap richting proces is gezet. ‘Voor de volledige waarheidsvinding is niet alleen de medewerking van Rusland maar ook die van de Oekraïne onmisbaar,’ voegde hij eraan toe.

Eerder op de dag noemde onderzoekscollectief Bellingcat naast Girkin al elf namen van Russen en Oekraïense opstandelingen die direct of indirect betrokken zijn bij het neerhalen van vlucht MH17. Bij de ramp met het toestel van Malaysia Airlines op 17 juli 2014 kwamen alle 298 inzittenden om het leven, onder wie 196 Nederlanders. Centraal in het Bellingcat-rapport staan de 150.000 telefoongesprekken die de Oekraïense veiligheidsdienst rond de MH17-ramp opving.

Wie de knop indrukte, is niet bekend

Wie opdracht heeft gegeven om de Buk-raket af te vuren en wie vervolgens de raket afvuurde, dat is nog altijd niet met zekerheid vast te stellen. Er zijn aanwijzingen dat officier Sergej Doebinski, hoofd van de militaire inlichtingendienst van volksrepubliek Donetsk, het bevel tot schieten gaf, maar dat is nog niet hard te maken.

Raket kwam van Russisch leger

In 2018 maakte het internationale onderzoeksteam bekend dat het vliegtuig is neergehaald met een Buk-raket afkomstig van de 53ste Luchtafweer-brigade, die onderdeel is van het Russische leger. Een deel van de brigade was vanuit het basiskamp in Koersk naar Oost-Oekraïne gereisd om de pro-Russische separatisten te helpen.

Een andere naam is Valeri Stelmakh. Hij zou zijn commandant vlak voor de fatale aanval met de Buk-raket telefonisch hebben gemeld dat er een vliegtuig aankwam.

Oleg Poelatov, de tweede man bij de militaire inlichtingendienst van de Oost-Oekraïense opstandelingen, zou samen met Doebinski een belangrijke rol hebben gespeeld bij het vervoer van de Buk-installatie van Rusland naar Oost-Oekraïne en weer terug. Ook Leonid Karchenko zou bij dat vervoer zijn betrokken.

Volgens Bellingcat was rebellenleider Igor Bezler degene die vlucht MH17 aanzag voor een vijandelijk toestel, waarna zijn meerderen toestemming gaven een Buk-raket af te vuren.

Bellingcat bracht eerder al twee namen van verdachten naar buiten: de Russische kolonel Oleg Ivannikov van de militaire inlichtingendienst GRu en kolonel-generaal Nikolaj Fjodorovitsj Tkatsjov.

Ivannikov zou ten tijde van het neerhalen van MH17 de baas zijn geweest in de rebellen-regio Loehansk. In die hoedanigheid moet hij geweten hebben van de aanwezigheid van de Buk-raket in het gebied. Wat de rol van Tkatsjov is, is niet precies duidelijk.

Igor Girkin

Igor Girkin (48), alias Igor Strelkov, is bekend als de rebellencommandant in Oost-Oekraïne die een triomfantelijk bericht de wereld in stuurde na het neerstorten van het vliegtuig van Malaysia Airlines, vlucht MH17. Bij vrijwel elk conflict van Rusland, waar ook ter wereld, duikt hij op. Volgens Bellingcat was Girkin volledig op de hoogte van de invoer van de Russische Buk-raket waarmee het vliegtuig uit de lucht werd geschoten.

Girkin, geboren in Moskou in 1970, werkt in de schaduwwereld van de Russische autoriteiten. Het staat vast dat hij bij de Russische veiligheidsdienst FSB heeft gewerkt, de opvolger van de beruchte KGB. De Europese Unie ziet Girkin als agent van de Russische militaire inlichtingendienst GROe. Hij was actief in Bosnië, Transnistrië en Tsjetsjenië. Daarna dook hij op bij de Krim, dat uiteindelijk door de Russen werd geannexeerd.

Later verscheen Girkin in Oost-Oekraïne. Hij riep zichzelf uit tot bevelhebber van de rebellen en vroeg Rusland om militaire steun. Hij werd minister van Defensie in de zelfuitgeroepen Volksrepubliek Donetsk. Zijn premier was een andere Russische ultranationalist, Aleksandr Borodaj, en ook die was eerder te zien op de Krim.

Human Rights Watch-onderzoeker Rachel Denber beschreef ‘Strelkov’ of ‘Strelok’ (schutter) als een Russische ultranationalist die graag historische veldslagen naspeelt en hoopt dat Rusland weer een wereldmacht wordt. In Donetsk heeft Girkin een ‘barbaars militair regime’ ingesteld, zegt Denber, die hem verantwoordelijk houdt voor executies en ontvoeringen. Denber zegt dat hij ook betrokken was bij gewelddadige pogingen om Oekraïense verkiezingen te dwarsbomen. Volgens Denber staat niet vast dat Girkin wordt aangestuurd door Moskou, ‘maar dat Moskou invloed heeft, is wel zeker’.

 

Sergej Doebinski

Mopperkont, Chmoerji; dat is de strijdnaam van Sergej Doebinski (56). Doebinski heeft mogelijk het bevel gegeven om de Buk-raket af te vuren. Ten tijde van de ramp was hij hoofd inlichtingen van de Volksrepubliek Donetsk. Zijn directe baas was minister van Defensie Igor Girkin.

Doebinski is in augustus 1962 geboren in de buurt van Donetsk. Hij heeft de Russische nationaliteit en woont vermoedelijk in Rostov aan de Don, een stad niet ver van de grens met Oekraïne. In de jaren tachtig vocht Doebinski mogelijk voor de Sovjet-Unie in Afghanistan.

De stem van Doebinski is vermoedelijk te horen in onderschepte telefoongesprekken uit de dagen rond de ramp met MH17. Hij zou degene zijn geweest die Rusland had gevraagd om een Buk-raket naar het front te sturen. Doebinski zou het transport van de Buk naar het front hebben geregeld, en na de ramp zou hij ervoor hebben gezorgd dat de Buk-installatie terug naar Rusland werd gebracht.

Volgens Oekraïne werkte Doebinski ook voor de GROe, een van de geheime diensten van Rusland. In Oekraïne gebruikte hij ook de schuilnamen Dvorkovski, Sergej Petrovski, Zoebr (wisent), Bizon en Karakhan.

 

Oleg Poelatov 

Poelatov (53) is een voormalige luitenant-kolonel in het Russische leger. Hij was de assistent van Doebinski in Oost-Oekraïne en speelde een rol bij het vervoeren en beveiligen van de Buk in het dorp Shizhne, vanaf waar de raket werd gelanceerd. In het gebied gebruikte hij de aliassen Khalif en Gyurza. Onder de laatste naam is hij te horen op telefoongesprekken die zijn onderschept door de Oekraïense geheime dienst. Datzelfde Oekraïne heeft al een aanklacht tegen hem lopen: vanwege ‘terroristische activiteiten’.  Hij zou een veteraan zijn van de Tsjetsjeense-oorlogen.

 

Leonid Kharchenko

Kharchenko (47), bijgenaamd Krot. Volgens Bellingcat de baas van een Inlichtingenbataljon in Oost-Oekraïne.  Kharchenko rapporteerde aan Poelatov. Hij is de enige Oekraïner van die vier verdachten. Kharchenko was net zoals Poelatov betrokken bij het vervoeren van en beveiligen van de Buk-installatie in Shizhne. Hij zou ook betrokken zijn bij het terugvervoeren van de Buk naar Rusland.

 

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren
Bij het plaatsen van een reactie geldt een aantal voorwaarden. Klik hier voor de voorwaarden.