nederland

Zelfs een terrorist mag niet zomaar stateloos worden

Door Servaas van der Laan - 05 maart 2015

Een jihadist met terreurplannen die enkel een Nederlands paspoort heeft, mag dit paspoort behouden. Als zijn paspoort zou worden afgenomen, zou hij stateloos raken en dat is in strijd met het internationaal recht.

Toen katholieke strijders (zoeaven) tussen 1860 en 1870 vrijwillig naar Italië waren gegaan om daar de Pauselijke Staat te verdedigen tegen het regeringsleger van de kersverse Italiaanse staat, stond hen bij terugkomst een onaangename verrassing te wachten.

Niet alleen hadden zij vrijwel het hele gebied van de katholieke staat moeten prijsgegeven aan koning Victor Emanuel II, de arme zoeaven raakten ook nog eens hun Nederlandse staatsburgerschap kwijt. Door in dienst te treden van het leger van de paus stapten zij feitelijk over naar een vreemde krijgsmacht. En daar had koning Willem III geen toestemming voor gegeven. Het gevolg was dat de zoeaven stateloos werden.

Jihadisten

Met een beetje inbeeldingsvermogen zou je de huidige jihadisten kunnen vergelijken met de zoeaven van toen. Ook de jihadisten zetten zich in voor een vijandig, religieus leger dat, vanwege het ontbreken van een internationaal erkende staat, een terroristische strijdgroep wordt genoemd.

Net zoals in de tijd van de zoeaven heeft Nederland meerdere mogelijkheden om het Nederlanderschap af te pakken van personen die zich vrijwillig aansluiten bij een vijandige krijgsdienst. Omdat Islamitische Staat (IS) juridisch geen staat is en daarom ook geen leger kan hebben, werd de Rijkswet op het Nederlanderschap afgelopen zomer verruimd. Ook hij die zich bij een terroristische organisatie aansluit kan zijn Nederlandse nationaliteit kwijtraken. En als het aan Ivo Opstelten (VVD) ligt, geldt dit straks ook voor jihadisten die van plan zijn om zich aan te sluiten bij een terroristische organisatie.

Internationaal recht

Maar een verschil met de zoeaven is dat (potentiële) terroristen die slechts een Nederlands paspoort hebben dit nu mogen houden. Die rechtszekerheid hadden de katholieke strijders niet! In de afgelopen 150 jaar is er een groot internationaal rechtsorgaan opgetuigd waarin wordt aangedrongen om stateloosheid zo veel mogelijk te vermijden.

In de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens staat onder artikel 15 dat ‘een ieder het recht heeft op een nationaliteit’ en dat ‘niemand willekeurig zijn nationaliteit mag worden ontnomen’.

Uitzonderingen

De Verenigde Naties (VN) hebben zelfs een apart verdrag opgesteld waarin regels zijn vastgelegd om stateloosheid zo veel mogelijk te voorkomen. In dit verdrag staat bijvoorbeeld wat er moet gebeuren wanneer iemand op zee of in de lucht wordt geboren. In dat geval bepaalt de vlag waaronder het schip vaart of het land waar het vliegtuig geregistreerd staat de nationaliteit van de pasgeborene.

Maar er staat ook dat een land niet de nationaliteit van een persoon mag afnemen indien dit hem stateloos maakt. Hierop worden overigens wel uitzonderingen genoemd. Bijvoorbeeld wanneer iemand zich loyaal heeft verklaard aan een andere staat. Of wanneer iemand zich op een serieuze manier tegen de vitale belangen van de staat heeft gekeerd.

Toch ziet het kabinet hier geen mogelijkheden om ook jihadisten met alleen een Nederlands paspoort het Nederlanderschap te ontnemen. Dit onderstreepte Opstelten donderdag nog eens tijdens een debat in de Tweede Kamer. Bekeerlingen als Rudolph Holierhoek lijken dus geluk te hebben.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.