nederland

Hoe de ‘moskeekwestie’ Gouda in tweeën splijt

Door Nikki Sterkenburg - 07 april 2015

Gouda is wel vaker slecht in het nieuws, maar nu is er ook écht iets aan de hand. De ‘moskeekwestie’ splijt de historische stad waar twee geloven op één kussen leven. ‘Het lijkt wel orthodox-christelijk versus orthodox-islamitisch.’

Gouwenaren zijn er nog steeds verbaasd over dat zelfs premier Mark Rutte (48, VVD) zich uitliet over de nog te realiseren Goudse ‘megamoskee’ El Wahda, die plek zou moeten bieden aan 1.500 moslims.

Daags voor de Provinciale Staten-verkie­zingen reageerden vier landelijke fractievoorzitters in het RTL-lijsttrekkersdebat op het moskeeplan, onder wie premier Rutte. ‘Als je in Gouda ziet wat zo’n moskee doet, van deze omvang, met zoveel twijfel over de financiering, dan vind ik het naïef als we de signalen zouden negeren,’ zei hij.
Wat eigenlijk slechts een lokale aangelegenheid was over de toewijzing van een voormalige kazerne, leidde zelfs tot Kamervragen. Theo Krins (50), in Gouda fractievoorzitter van de ChristenUnie, is de landelijke bemoeienis meer dan zat: die doet de reputatie van Gouda geen goed.

‘Het idee van Gouda als mooi en historisch stadje rijmt voor veel mensen niet met bericht­geving over grootstedelijke problematiek. Gouda wint als stad al jaren prijzen, bijvoorbeeld voor de beste markt. Maar alle positieve aandacht wordt afgebroken door zo’n discussie over een moskee.’

Mishandeling

De zaak rond de ‘megamoskee‘ is niet de eerste keer dat een Goudse kwestie op landelijk niveau wordt gekaapt ter profilering van de eigen politiek-maatschappelijke koers. Toen busmaatschappij Connexxion in 2008 aangaf niet meer door de wijk Oosterwei (in de Goudse volksmond ‘Klein Marokko’ genoemd) te willen rijden na mishandeling van een chauffeur, zei PVV-leider Geert Wilders het leger te willen inzetten tegen Marokkaanse overlastgevers.

Dat de buschauffeur niet eens werd ­mishandeld in de wijk Oosterwei en er in de maanden daarvoor amper meldingen van intimidatie en mishandeling waren gedaan, leek er niet meer toe te doen. Toen vlak na het bus-incident een cameraploeg in Oosterwei werd belaagd, ging het al snel over de vermeende onleefbaarheid van Oosterwei en het aantal Marokkaanse inwoners.

Met 8,5 procent inwoners van Marokkaanse origine, heeft Gouda relatief de grootste Marokkaanse populatie van Nederland. Op het dieptepunt deed toenmalig burgemeester Wim Cornelis (65, PvdA) in De Wereld Draait Door een oproep aan de landelijke media: ‘Blijf met je poten van mijn stad af.’

Cornelis, nog altijd in­woner van Gouda, herinnert het zich bijna ­zeven jaar later nog levendig. ‘Zelfs Al ­Jazeera kwam reportages in Gouda draaien, die ook in Marokko te zien waren. Een geestig neveneffect was dat hier jongens uit ­Marokko werden gebeld: “Hé ­Ahmed, jij zei altijd dat je in een villawijk woonde, maar dat is helemaal niet zo!”‘

Na het bus-incident in 2008 kwamen op verzoek van Cornelis burgemeesters van steden met een relatief grote Marokkaanse populatie, zoals Utrecht, Rotterdam en Gorinchem, regelmatig bij elkaar. Collega-burgemeester Piet IJssels (69, PvdA) verzuchtte tijdens een persconferentie dat het bij hem in Gorinchem gelukkig niet zo erg was als in Gouda.

Cornelis: ‘Daarop antwoordde ik: “O ja, leg mij dan eens uit, hoe erg is het bij ons dan? Zie je soms rookwolken boven de stad?” Het leek in de beeldvorming alsof Gouda een soort getto was, terwijl het slechts om een paar straten ging.’

Pro Patria

Of het nu gaat om rellen in Oosterwei, de intocht van Sinterklaas waarbij voor- en tegenstanders van Zwarte Piet eind vorig jaar met elkaar op de vuist gingen, of over de nog te realiseren ‘megamoskee’ – wie de mediaberichten over Gouda volgt, krijgt het beeld van een stad die zichzelf niet meer in de hand heeft. En waar partijen van buiten zich graag tegenaan bemoeien.

Zo kondigde zowel het nationalistische Pro Patria als de militante Muslim Defence League afgelopen februari aan naar Gouda te komen om voor en tegen de ‘megamoskee’ te demonstreren. En al zeiden beide af, veel Gouwenaren meden op de aangekondigde protestdatum wel het treinstation, voor het geval er toch herrieschoppers zouden rondlopen.

Toch gaat het met Gouda best goed. Misdaadcijfers dalen al jaren en in de Veiligheidsmonitor 2014 scoort de stad landelijk gemiddeld of onder het gemiddelde als het gaat om ervaren overlast. Daar is hard voor gewerkt.

Daags na het bus-incident wist Cornelis als burgemeester 10 miljoen euro los te peuteren, handig inspelend op de vraag wat de Rijksoverheid voor Gouda kon betekenen. Aangezien Gouda onder de rook van Den Haag ligt, kwamen alle fractievoorzitters om met hem te praten.

Cornelis: ‘Toenmalig VVD-fractievoorzitter Mark Rutte gaf toe dat hij ons had gebruikt om op te roepen tot een hardere aanpak van criminele jongeren. Daarop zei ik: “Dankjewel, wat staat daar tegenover?” Als je toch door het slijk wordt gehaald, kun je er maar beter wat voor terugkrijgen.’

Van de subsidie-injectie werd een aantal flats in Oosterwei gesloopt en vervangen door laagbouw, cameratoezicht uitgebreid, uitval op scholen teruggedrongen en gezocht naar mensen die konden helpen de problematiek ‘achter de voordeur’ op te lossen. Jongeren die overlast gaven, werden met hun ouders bij de burgemeester ontboden.

Cornelis: ‘Binnen die gezinnen waren de gezagsverhoudingen zoek. Dan kwam een jongen met zijn moeder langs en bleek vader terug naar Marokko, waar hij een tweede gezin had gesticht. Of je zag een 13-jarige zoon met zijn 83-jarige vader en een 46-jarige Marokkaanse moeder die geen Nederlands sprak. Soms werd er eerst een discussie gevoerd of mannen en vrouwen wel in dezelfde kamer konden zitten. Dan zei ik: “Dan ga je maar weg. We gaan nú bij elkaar zitten, of anders niet.”‘
Het jongerencentrum was niet langer een plek om te hangen en te blowen, maar werd omgebouwd tot werkplaats. Andere activiteiten werden kritisch onder de loep genomen en spookprojecten opgedoekt.

Jongeren

Vanaf 2010 kwam er een intensieve samenwerking met stichting Jong Rotterdam, die onder de noemer ‘Jong Gouda’ een andere aanpak voorstaat. Eric Gorter (51) werd, ook naar Rotterdams voorbeeld, als stadsmarinier aangesteld: als ambtenaar die zich speciaal bezighoudt met criminele en overlastgevende jeugd.

Gorter: ‘Voor bewoners was het fijn dat jongens van de straat werden gehaald en in het jongerencentrum zaten, maar ik was er geen voorstander van. Als ze er plat gezegd dommer uitkomen dan ze erin gaan, dan ben je niet goed bezig. Nu kijken we veel meer op individueel niveau hoe we een jongere vooruit kunnen helpen met zinvolle dagbesteding.’

Ook gaat de huidige club jongerenwerkers weer de straat op om het vertrouwen van moeilijk benaderbare jongeren te winnen. Niet door met hen op straat te hangen, maar bijvoorbeeld door te helpen met belastingteruggave en in contacten met instanties. Mede door die aanpak bleek dat ruim honderd jongeren nergens stonden ingeschreven en daardoor volledig buiten het zicht van alle instanties bleven.

De in 2012 aangetreden huidige Goudse burgemeester Milo Schoenmaker (47, VVD) zet die aanpak voort. Begin 2013 lanceerde hij in navolging van de Amsterdamse top- 600 veelplegers ook een Goudse top-60. Gorter: ‘Door de aanpak die we nu kiezen, hebben we iedereen veel beter in kaart en kunnen we beter op de situatie inspelen. Als een jongen een boete heeft gekregen voor overlast, kunnen we hem vanuit de gemeente meteen een gebiedsverbod opleggen. En we merken dat Marokkaanse ouders de afgelopen jaren een veel actievere rol zijn gaan spelen bij de opvoeding.’

Godsdienstvrijheid

Nog steeds zijn er zorgen over een groep overlastgevers die een dermate laag ontwikkelingsniveau hebben dat zelfs onderwijs voor kinderen met een licht-verstandelijke beperking te hoog gegrepen is. Maar daarin is Gouda niet uniek.

‘Het gaat echt beter,’ zegt Zouhair Saddiki (28), student filosofie. ‘Ouders zijn zich meer bewust van hun verantwoordelijkheid. Ik denk dat het ook beter gaat doordat een deel van de jongeren in Rotterdam is gaan studeren. Daar is minder segregatie, meer creativiteit en die flow wordt mee teruggenomen. Veel voormalige straatschoffies studeren of hebben een eigen bedrijf. Ze halen herinneringen aan vroeger op, lachen erom en delen ervaringen.’

Maar al gaat het qua cijfers en leefbaarheid goed met Gouda, publicitair staat de stad er uiterst slecht voor. Door de discussie rond ‘megamoskee’ El Wahda staat de Marokkaanse populatie weer volop in de belangstelling. Zonde, vinden inwoners, want Gouda was eeuwenlang het toonbeeld van religieuze tolerantie.

Ze benadrukken graag dat er tijdens de Reformatie in de zestiende eeuw in hun stad nooit een Beeldenstorm is geweest en dat katholieke burgers altijd hun geloof konden belijden, ook al verboden de Staten van Holland de rooms-katholieke godsdienst in 1573.

Toen de Gereformeerde Gemeente in 2008 een enorme kerk opende voor 1.300 kerkgangers, was er nauwelijks protest, ook al is de kerk in omvang vergelijkbaar met de ‘megamoskee’. De drie initiatiefnemende moskeeën die de ‘megamoskee’ willen bouwen, hebben nooit voor problemen gezorgd en gingen altijd prima op in de omgeving. Maar de plannen om samen een van de grootste moskeeën van Nederland neer te zetten, verdelen Gouda tot op het bot.

Communicatie

Binnen de Marokkaanse gemeenschap is onenigheid ontstaan en omwonenden van de beoogde locatie beschuldigen de gemeente en het moskee­bestuur van slechte communicatie.

Edward Uittenbroek (44) van de actiegroep Gouda Noord zoals ’t Hoort: ‘We dringen momenteel bij de gemeente aan op mediation [bemiddeling], want we hebben maandenlang zelf moeite moeten doen om het moskeebestuur te spreken te krijgen. Vanuit de gemeente kregen we pas in februa­ri 2015 het eerste informatiepakket.’

Wegens de onvrede over de communicatie vanuit de gemeente ziet Uittenbroek zich genoodzaakt om de landelijke pers bij de kwestie te betrekken; ook is er onlangs een klacht ingediend bij de Nationale Ombudsman.

Dezelfde verdeeldheid is terug te zien in de Goudse gemeenteraad en het college, dat wordt gevormd door niet minder dan vijf partijen (PvdA, VVD, GroenLinks, D66 en GoudaPositief). Opvallend is dat ook de christelijke partijen ChristenUnie, SGP en CDA tegen de komst van de ‘megamoskee’ zijn, terwijl zij zich van oudsher vaak hardmaken voor de vrijheid van religie.

‘Het lijkt wel orthodox-christelijk versus orthodox-­islamitisch,’ typeert een Marokkaanse tegenstander van de moskee het conflict; hij wil niet met naam genoemd worden (‘de combinatie “Gouda” en “Marokkanen” is dodelijk, voor je het weet, word ik landelijk geciteerd’).

Welzijnsadviseur Mohamed Amessas (44, voorheen raadslid GroenLinks) ziet het anders. ‘Dit conflict kan niet los worden gezien van de moeizame coalitievorming, waarin de christelijke partijen buitenspel zijn gezet,’ zegt hij tegen Elsevier tijdens een raadsvergadering afgelopen maart. ‘Oude rekeningen worden hier vereffend’ – doelend op de suggestie dat D66 de christelijke partijen uit de onderhandelingen werkte om koopzondagen te kunnen doordrukken.

Zelf zeggen de christelijke partijen tegenstander van de megamoskee te zijn omdat het plan rammelt. Arjan Versteeg van de SGP: ‘We hebben steeds benadrukt dat de moskeegangers wat ons betreft Nederlanders zijn, en geen Marokkanen. Wij zijn vooral tegen de huidige constructie, waarbij het Rijk de voormalige Prins Willem-Alexander-kazerne eerst aan de gemeente verkoopt, die een deel doorverkoopt aan de moskee. Het is een privaatrechtelijke aangelegenheid waar de gemeente zich niet tegenaan hoort te bemoeien.’

Krins van de ChristenUnie voegt toe: ‘De overheid moet terughoudend zijn bij het realiseren van een godsdiensthuis. Wij begrijpen niet waarom de moskee zoveel hulp krijgt. Het lijkt alsof de PvdA in verkiezingstijd toezeggingen heeft gedaan, maar ik kan het niet bewijzen.’

Rust

Inmiddels heeft de gemeente een procesbegeleider aangesteld om het geheel tot een goed einde te brengen. Uittenbroek en andere buurtbewoners hebben aangekondigd door te zullen procederen tot de Raad van State om de komst van de moskee te verhinderen. Ze zijn bang dat als er een kleinere moskee komt, deze snel zal uitbreiden.

Toch hopen vele Gouwenaren dat de kwestie zich niet nog jaren voortsleept, al is het maar om de rust te herstellen. Krins: ‘Ik hoop dat we het dossier snel kunnen sluiten We moeten terug naar de normale verhoudingen. Deze stad verdient waardering, rust en positieve verhalen in de pers.’

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.