nederland

Jyrki Katainen is de Finse Mark Rutte: ‘Meer hervormen moet’

Door Jelte Wiersma - 14 juli 2015

De Finse oud-premier Jyrki Katainen (43) is sinds juli 2014 Europees Commissaris. Hij moet als Noord-Europese spion zijn Franse collega Pierre Moscovici bij de les houden. In gesprek met de Mark Rutte van Finland.

Jyrki Katainen is dezer dagen één jaar Europees Commissaris voor Banen, Groei, Investeringen en Concurrentievermogen.
Elsevier Al gewend?
Jyrki Katainen: ‘Ik ben in zeven jaar, eerst als minister van Financiën en daarna als premier, driehonderd keer in Brussel geweest. Dus ik ken wel wat mensen.’ In zijn kantoor in het Berlaymontgebouw, waar de Europese Commissie zetelt, lacht hij minzaam.

Nationale politiek is Uniepolitiek en vice versa, weet Katainen. Ministers staan met één been in hun hoofdstad en één been in Brussel en Luxemburg. Zeker in de periode dat Katainen minister van Financiën (2007-2011) en premier (2011-2014) was.

Sinds het begin van de nog steeds woekerende eurocrisis in 2009 zijn Brussel en Luxemburg het toneel van de ene na de andere crisistop. Resultaat: kredietwaardige landen als Katainens Finland redden met een adembenemende hoeveelheid geld Zuid-Europese landen plus Ierland.

Ferme houding

Katainens ferme houding tijdens de crisis maakte hem in eigen land populair én hij werd een internationale bekendheid. Als minister van Financiën fungeerde hij als rechtsbuiten van het Noord-Europese blok. Hij eiste hervormingen en bezuinigingen in schuldenlanden. Katianen werd zo een van de symbolen van de Noord-Europese ergernis over Zuid-Europees gerommel.

Hij won in 2011 de Finse verkiezingen en maakte zo voor het eerst in de geschiedenis de liberaal-conservatieve partij (een soort VVD) de grootste van Finland, één jaar nadat fractievoorzitter Mark Rutte de VVD naar de eerste positie had geleid.

De twee waren het onderling vaak eens. Onder meer over het Nederlandse voorstel dat er een onafhankelijke Commissaris moest komen die begrotingen van eurolanden controleert en veel macht krijgt om in te grijpen als schulden en tekorten te hoog oplopen.

Meer tijd

Zo’n Commissaris is sinds het aantreden van de Commissie-Juncker op zaterdag 1 november 2014 geïnstalleerd. De eer is aan de Franse oud-minister van Financiën Pierre Moscovici. Maar omdat Noord-Europese regeringsleiders een Franse socialist als Moscovici niet vertrouwen, is Katainen, tevens vicepresident van de Europese Commissie, aangesteld als een van zijn supervisors – een soort Noord-Europese spion.

Elsevier Toch voldoet Frankrijk niet aan de eis dat het begrotingstekort maximaal 3 procent mag zijn. Hoe kan dat?
Katainen: ‘In het begin was ik ook erg sceptisch over Frankrijk, maar we hebben besloten ze een beetje meer tijd te geven. De laatste cijfers laten zien dat de beslissing van de Commissie goed was. Hun schuld groeit langzamer dan we hadden verwacht. Maar het is waar: Frankrijk moet meer hervormen. Bewegingen in de Franse economie zijn niet cyclisch, als wel structureel. Daarom heeft de Commissie Frankrijk geadviseerd om structurele hervormingen door te voeren op bijvoorbeeld het gebied van de arbeidsmarkt en belastingen.

‘De Franse regering voert deze hervormingen nu door en wij volgen dit op de voet. Want de Franse economie heeft een grote impact op de rest van de eurozone. Voor Europa en voor Frankrijk zelf zijn in dat land hervormingen nodig.’

Elsevier Gaan ze accepteren dat Brussel zegt wat Parijs moet doen?
Katainen:
‘We hebben samen met de Franse autoriteiten besloten wat er moet gebeuren.  Ze hebben twee jaar extra gekregen om het tekort terug te brengen tot een acceptabel niveau. In ruil daarvoor hebben ze structurele hervormingen beloofd. Ik heb de Franse minister van Economie Emmanuel Macron en premier Manuel Valls ontmoet. We hebben dit thema besproken en het lijkt erop dat ze goed begrijpen wat de problemen van de Franse economie zijn. We zullen nauw in de gaten houden of ze doen wat ze hebben beloofd. Maar daar twijfel ik niet aan.’

Katainen studeerde politicologie en werd van gemeenteraadslid in zijn geboortestadje Siilinjärvi (20.000 inwoners) uiteindelijk premier. Hij hoopte in 2014 op een nieuwe stap omhoog en kandideerde zich als voorzitter van de Europese Commissie, maar hij was kansloos.

Door zijn stevige houding jegens schuldenlanden had hij te veel vijanden gemaakt. Commissaris en vicepresident (één van de zeven) was voor hem het hoogst haalbare.

Elsevier Was dat geen degradatie? Van premier Europees Commissaris worden?
Katainen:
‘Ik was in totaal zeven jaar minister en premier en heb alles gegeven wat ik in me had. Het was tijd om af te treden en ruimte te geven aan nieuwe mensen. Ik was erg blij dat ik een baan in de Commissie kon krijgen, want Europese politiek en Europees beleid zijn altijd passies van mij geweest. Nu kan ik me puur en alleen concentreren op Europese onderwerpen. Meer geluk had ik niet kunnen hebben.’

In Finland nam Katainens populariteit af. Tijdens zijn premierschap raakte de Finse economie na vijftien goede jaren in een recessie. Het land behoort nu tot de slechtst draaiende economieën in de Unie.

Desondanks heeft Katainen een idee hoe de Unie economisch sterker kan worden. ‘De interne markt moet worden verbreed en verdiept. We hebben nu wel strenge regels op fiscaal gebied, maar niet voor de implementatie van interne marktregels.

‘Onder meer de digitale markt en energiemarkt zijn daardoor erg versnipperd. Voor de digitale markt zijn 28 verschillende copyrightregels, 28 verschillende dataprotectieregels, enzovoort. Eén Europese regel zou beter zijn. Dan wordt het makkelijker voor ondernemers om hun producten te verkopen en investeringen te doen om te kunnen groeien.’

Innovatie

De lappendeken aan regels leidt volgens Katainen tot minder investeringen. ‘In ­Europa is de omvang van een venture
capital fonds gemiddeld 60 miljoen euro, in de Verenigde Staten 280 miljoen. Veel Europese midden- en kleinbedrijven en start-ups trekken naar Californië omdat ze daar wel kapitaal kunnen aantrekken. Daarom werken we ook aan een kapitaalmarktunie. Ik verwacht dat die over twee jaar klaar is.

‘Het laatste doel is van universiteiten start-up-hubs maken. Universiteiten in de Unie zijn goed in fundamenteel onderzoek, maar niet altijd centra van innovatie of ondernemingen. Nadat ik 22 lidstaten heb bezocht, zie ik nu gebeuren dat meer universiteiten zich openstellen voor ondernemerschap. Zij worden start-up-hubs.’

Elsevier nummer 29, 18 juli 2015

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.