nederland

Modetaal: hoe irritant is ‘Hoe cool is dat’?!

Door Jenny Velthuys - 02 juli 2015

De retorische vraag ‘Hoe cool is dát?!’ duikt nu al een jaar of tien geregeld op, vooral bij volwassenen die een jeugdige indruk willen maken.

Het begon echt op te vallen bij EO-presentator Klaas van Kruistum (38). In zijn met een Gouden Stuiver bekroonde kinderprogramma Checkpoint doet hij allerlei tests op een meestal niet wetenschappelijke, maar wel spectaculaire manier. Hoe groter de ontploffing, hoe beter. En hij zegt heel vaak: ‘Hoe cool is dat?!’

‘Hoe cool is dat?!’ Als je er eenmaal een beetje op gaat letten, hoor je het opeens overal. Mensen op televisie zeggen het weleens. Types als Linda de Mol en ­Caroline Tensen. En het is een kreet die ­opvallend veel opduikt in reclames.  Kinderreclames vooral. Maar ook FNV Zelfstandigen, de belangenbehartiger voor zzp’ers, gebruikt ‘m sinds kort in een reclameslogan voor de juridische databank. ‘Samenwerken, hoe cool is dat!’

Waar komt de kreet vandaan? Wie zeggen het? En wat willen die mensen ermee zeggen?

Cool

‘Is het niet gewoon een nieuwe variant van cool?’ Wim Daniëls (60) is neerlandicus en onder meer bekend van zijn kritiek op het Koningslied. Maar hij houdt zich ook bezig met de ontwikkeling van modewoorden. ‘Cool wordt sinds de jaren zeventig gebruikt. Het gaat al heel lang mee, maar je wilt natuurlijk ook wat variëren.’

Zelf zegt hij overigens nooit ‘Hoe cool is dat!’ ‘Ik ben zestig. Als ik dat zou zeggen, zou het me wel opvallen.’ Een denkpauze. ‘Het overkomt je weleens. Dat je per ongeluk iets tóch zegt, omdat je het zo vaak om je heen hoort.’

Overigens komt het ook in andere vormen voorbij. Hoe leuk is dat, hoe bizar is dat, hoe stom is dat. Het kan allemaal.

Nrc.next-columnist Renske de Greef (31) schreef er laatst een column over. ‘Nooit meer “hoe leuk is dat” zeggen, hoe leuk is dat?‘ Hoewel ze zelf ook best gevoelig is voor taaltrends, voelt ze naar eigen zeggen weleens de behoefte om een T-shirt te laten maken met de opdruk: ‘Een taaltechnisch nogal kromme vraag poneren als uitroep, hoe ergerlijk is dat!’ Ze wil meer variatie in de manier waarop Nederlanders zich uitdrukken. Maar het tegenovergestelde lijkt te gebeuren. De kreet verspreidt zich als een soort griepvirus over Nederland.

Battelen

In de geschreven pers duikt de uitdrukking voor het eerst op in 2005. Programmamaker en schrijver Bert van der Veer schrijft op 22 april een AD-column over een jongerenprogramma van Ivo Niehe Producties. Het programma was volgens hem een geforceerde poging om de digitale generatie te bereiken. Twee rappers moesten met elkaar battelen over een stelling. ‘Hoe cool was dat?’ schreef Van der Veer.

Nu zegt Van der Veer (64) daarover: ‘Het klinkt als iets wat burgerlijke mensen zeggen als ze modern proberen te doen. Het past niet als je net een roman hebt gekocht, dan zeg je het niet. Je koppelt het automatisch aan iets wat jong en modern lijkt. De zinsopbouw past ook maar bij een paar woorden. Je zult nooit zeggen: “Hoe sexy is dat!” Maar: “Hoe irritant is dat.” Dat kan dan weer wel. Gek hè, eigenlijk. Verder weet ik het ook niet.’ Overigens kan ‘Hoe sexy is dat!’ wel; een eenvoudige Google-search levert zo’n 1.750 hits op (‘Gewoon het licht uit doen, hoe sexy is dat?’)

Obama

Lieke Verheijen (25) is linguïstisch onderzoeker aan de Radboud Universiteit. ‘Hoe cool is dat’ is waarschijnlijk een anglicisme. Ze zocht op Google Ngram Viewer, een dienst van Google die grafieken toont van hoe vaak woorden of uitdrukkingen in een grote verzameling boeken voorkomen. ‘In het Engels is de eerste melding van how cool is that uit een boek van 1991. Vanaf toen nam het gebruik toe, vanaf 1995 in een behoorlijk steile curve.’

Toen de Amerikaanse president Barack Obama het vorig jaar zei na een bezoek aan Stonehenge (‘How cool is this’) stond het in alle kranten.

Verheijen: ‘Als je hip wilt klinken, neem je al snel uitdrukkingen over uit het Engels, al dan niet letterlijk vertaald. Maar ik vraag me af wie de uitdrukking in Nederland gebruikt. Niet de jeugd in elk geval, anders was ik het wel tegengekomen in mijn onderzoek naar de “digi-taal” die jongeren gebruiken bij het communiceren via nieuwe media.’

Volgens Verheijen komen er in het Engels talloze varianten voor, waarin cool vervangen is door bijvoorbeeld strange, stupid of funny. ‘In feite kun je elk bijvoeglijk naamwoord in deze constructie gebruiken. Maar “how cool is that” komt toch het vaakst voor: dat blijkt wel uit het acroniem HCIT, dat in veel woordenboeken over internettaal staat.’

Populair

Libelle-columnist Miriam Mars (47) schreef in 2007 een bozig stukje over de ­reclames die haar tienjarig zoontje aanspoorden om een nieuwe ringtone te kopen. ‘Beltegoed afhandig maken van tienjarigen? Hoe cool is dat?‘ schreef ze destijds.

‘Ik denk dat ik het schreef om mijn cynisme te onderstrepen,’ zegt ze nu. ‘Het zou zo maar eens kunnen dat die uitroep heel veel in die reclames werd gebruikt. Hoe cool is dat! Dat moet je maar beamen, dan. Het is zo’n Boulevard-tekst. Net als fittie. Als volwassenen zoiets gebruiken, vind ik dat een beetje kleinerend.’

Er zijn meer mensen die zich ergeren aan de zin. Tekstschrijver Joke Zwaal schreef in 2007 een taalblog over de kreet. ‘Eén ding is zeker, de uitdrukking is bedoeld voor jonge, snelle, hippe mensen. Ik kan niet anders bedenken dan dat ze zo populair is omdat ze zo lekker bekt en de spreker een jong imago geeft.’

In 2010 valt het al zo op dat ene Han Sweers uit Amsterdam een mailtje stuurt naar Onze Taal, de Nederlandse vereniging van taalliefhebbers. Sweers: ‘De retorisch-vragende uitroep “Hoe leuk is dat?” hoor ik sinds een jaar erg veel, naar mijn idee vooral onder Amsterdamse vrouwen.’

In de LinkedIn-groep van Onze Taal leverde zijn mail herkenning op. ‘Heel erg grachtengordel c.q. Gooise matras’; ‘Past in het rijtje OMG en lekker belangrijk.’ Een hoop irritatie dus. OMG staat voor Oh My God. Radioman Edwin Evers is het blijkbaar ook opgevallen. In 2012 zegt hij in een interview met Het Parool: ‘Mij hoor je echt niet opeens woorden als “vet” of “chill” gebruiken. Of erger nog: “Hoe cool is dat”.’ Waarom niet? Volgens hem zou hij dan geforceerd ‘jong’ doen.

Zinsopbouw

De ergernis van mensen die de uitdrukking opvalt, heeft vaak iets te maken met jong doen, in plaats van jong zijn. Het gekke is dat echt jonge mensen de zin helemaal niet lijken te zeggen. Volgens taalkundige Ton den Boon (53), hoofdredacteur van de Dikke van Dale, is de uitroep vooral geschikt voor mensen uit de media.

‘Het is BN’er-taal. Linda de Mol, Gordon, dat soort mensen zeggen het. Het is geen uitroep voor gewone brave mensen zoals ik.’ Wegens de Engelse klank heeft het volgens hem een kosmopolitische uitstraling. En de zinsopbouw maakt het iets minder stellig.

‘Het is een retorische vraag. “Hoe cool is dat” zeggen, heeft dezelfde uitwerking als de mededeling “mooi weertje, niet waar?” Niet bedoeld om er antwoord op te geven, het maakt je uitspraak misschien alleen net iets minder dwingend.’

Elsevier nummer 28, 11 juli 2015

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.