nederland

Op bezoek bij Jan Versteeg, scheidend ambassadeur in Athene

Door Carla Joosten - 03 juli 2015

Hij was drie jaar ambassadeur in hectisch Griekenland. Wat deed Jan Versteeg er en hoe ervoer hij de situatie in het crisisland dat Europa in zijn greep heeft? Elsevier trok in Athene op met de man die 15 augustus Grootmeester van de Koning wordt.

Het centrum van Athene is weer eens het toneel van een demonstratie. En dus staat de auto van de Nederlandse ambassadeur opeens vast, ook al heeft de chauffeur allerlei sluiproutes door nauwe straatjes genomen.

Ambassadeur Jan Versteeg (50) zit er niet mee. Hij springt uit de auto om te gaan lopen, bedenkt zich, doet zijn das af en jasje uit, en legt die in de auto. ‘Een lange slanke West-Europeaan in donker pak wordt al snel aangezien voor iemand van de gehate trojka,’ zegt Versteeg, doelend op de mannen die controleren of de Grieken de afspraken met de geldschieters wel nakomen.

En dus ligt z’n Hugo Boss-jasje nu op de achterbank en baant Versteeg zich in een hagelwit, getailleerd hemd een weg tussen de Griekse demonstranten door.

Het tekent de diplomaat: een ontspannen, onverstoorbare, snelle man. Z’n mobiele telefoon kwijt? Ach, die kan niet ver weg zijn. Geen tijd om zijn bezoek op de heuvel Lykavittos ‘een van de mooiste uitzichten van de wereld’ te tonen? Onzin. Daar gaat hij, in lichte tred de trappen op.

Nederlands pragmatisme in Athene. Op de ambassade aan de Konstantinoulaan zit hij tussen zijn medewerkers. Versteeg heeft de open kantoorruimte met flexplekken zelf geïntroduceerd. Zichzelf uitzonderen van dat Nieuwe Werken kan dan niet, vindt hij.

Tradities

Ambassade en consulaat kijken uit op het uit de vierde eeuw voor Christus daterende oude Olympisch stadion van Athene. Voorheen namen de diplomatieke diensten twee etages in beslag. Door de invoering van het Nieuwe Werken kon er één worden afgestoten. In hetzelfde gebouw bevindt zich ook Orange Grove, waar jeugdige ondernemers bedrijfjes beginnen.

Orange Grove is net als de vernieuwde ambassade een kindje van ambassadeur Versteeg, een geboren Tilburger die in Amsterdam economische geografie en Spaans studeerde en in 1991 bij het ministerie van Buitenlandse Zaken ging werken. ‘Toen Den Haag aanpassingen van ambassades wilde, stelde ik onze ambassade als pilotproject voor,’ zegt Versteeg in wat nu een hip kantoor is.

In de hal niet de gebruikelijke foto’s van zijn voorgangers, maar een video-installatie over de geschiedenis van Nederland en Griekenland, gelardeerd met shots van de toenmalige ambassadeurs. Ook een manier om tradities in ere te houden.

Het is eind juni, de ambassadeur is bezig aan zijn laatste week in Athene. Hij kwam er in de zomer van 2012 wegens zijn kennis van de Europese Unie (EU), die hij had opgedaan op het ministerie van Buitenlandse Zaken en als raadadviseur van toenmalig premier Jan Peter Balkenende.

Zijn wens om Grieks te leren, moest hij al snel laten varen. ‘Het was van meet af aan zo druk dat dit niet lukte. Dat is een handicap, want je kunt kranten en tv moeilijk volgen. Je hebt dan toch minder gevoel voor de samenleving,’ zegt Versteeg, terwijl hij aanschuift voor het ochtendritueel: het actualiteitenoverleg.

Vroegpensioen

Zijn medewerkers – sommigen van Grieks-Nederlandse afkomst – doen verslag van de Griekse kranten. De eurocrisis domineert het nieuws. De immigratiecrisis – bijna net zo groot – is naar de achtergrond verdrongen. ‘Is er in de kranten veel aandacht voor de politieke dynamiek binnen Syriza?’ vraagt Versteeg.

Premier Alexis Tsipras is volgens de Griekse media voor het eerst niet relaxed geweest. En over eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem wordt zowaar een keer positief bericht.

Tussen het crisisnieuws een berichtje over een wetswijziging die zes werknemers van een spoorbedrijf in staat stelt met vroegpensioen te gaan. Terwijl de wet zelf met landbouw te maken had. Wetten maken blijkt in Griekenland een kwestie van regels op elkaar stapelen. Het resultaat is intransparante wetgeving die vooral rechtbanken en advocaten werk verschaft.

Elsevier loopt een dag mee met de ambassadeur. Zijn eerste afspraak buiten de deur voert naar de Duitse ambassade in de chique wijk Kolonaki. Onderweg wijst Versteeg naar leegstaande winkels: één op de drie in Kolonaki moest sluiten. De crisis is alom, maar het leven gaat door.

‘Dit is zo’n wijk waar man en vrouw beiden fulltime werken en ’s avonds altijd buiten de deur aten. Dat is nu nog één of twee keer.’

De ambassadeur van Duitsland Peter Schoof (59) begroet Versteeg hartelijk en vertelt dat hij zijn vakantie heeft verzet wegens de opgelopen spanning. Wijzend naar de chaos op zijn bureau: ‘Dit geeft de Griekse situatie wel goed weer.’

Versteeg later: ‘De Britten hebben veel van hun diplomatieke capaciteit overgeheveld naar Azië. Wij proberen Europa ook in de benen te houden. Om in Brussel goed te kunnen opereren, moet je weten wat de achtergrond is van wat landen vinden. Waarom wordt iets gezegd? Die kennis heb je nodig om scherp te kunnen onderhandelen en bij het zoeken naar oplossingen.’

Spirit

Die zoektocht lijkt aan Griekse kant faliekant mislukt. Het land raakt politiek geïsoleerd en economisch gaat het alleen maar slechter. Doener Versteeg – een fervent sporter die surft, fietst en hardloopt – richtte zich in zijn drie jaar Athene op Grieken die er de schouders onder zetten, zoals Apostolos Kakkos.

CEO van Lamda Hellix, een bedrijf dat data opslaat en vandaag het tweede datacenter opent nabij het vliegveld van Athene. Versteeg gaat naar de opening.

Kakkos (46) begroet hem hartelijk. Een decorstuk voelt Versteeg zich niet op zulke bijeenkomsten. ‘Met jouw aanwezigheid is eigenlijk je land aanwezig. Jij representeert dat en bevestigt zo dat er in moeilijke tijden ook kansen zijn.’

Zijn ambtgenoten uit Canada en Slowakije hebben eveneens de moeite genomen om naar Lamda Hellix te komen. Menselijke diplomatie, noemen ze dat. Hier wordt gebouwd aan het nieuwe Griekenland en dat moet worden gesteund. In een speech onthult ondernemer Kakkos trots zijn groeicijfers, vertelt dat hij 11 miljoen euro belasting betaalt en dat hij door de regeringsplannen nog meer zal gaan betalen.

Toch blijft hij investeren. In datacenters, onroerend goed en beveiliging. Hij heeft – ondanks de tegenwind – nog nieuwe plannen, ook met Nederlandse bedrijven. Die spirit spreekt Versteeg aan. Niet voor niets nam hij zelf het initiatief om iets voor Griekse jongeren te doen. Vooral de hoogopgeleiden hebben het land massaal verlaten.

Versteeg vatte het plan op voor een soort laboratorium voor beginnende bedrijfjes. ‘Ik ben gaan praten met het Nederlandse bedrijfsleven, dat ruimschoots aanwezig is in Griekenland, en was nog niet uitgesproken, of de CEO van Heineken, dat hier 60 procent van de biermarkt in handen heeft, zei: “Dan neem ik de helft van de kosten voor mijn rekening.”

Andere Nederlandse bedrijven en enkele Griekse droegen ook bij aan wat Orange Grove werd. Het gaat niet alleen om geld, ook om kennis en begeleiding. Apostolos Kakkos doet mee als mentor.’

Nederlands

Athene is een stad vol flatgebouwen uit de tweede helft van de vorige eeuw. Aan de brede lanen waarover het verkeer raast, zijn veel panden verlaten en verwaarloosd. Maar de stad is schoon en levendig. Er wordt gewerkt, bussen en metro zitten vol en toeristen rukken op naar de Akropolis.

In de auto wijst Versteeg naar een wolkenkrabber. ‘Daar zit Achmea, de grootste verzekeraar hier. Ze zitten hier al lang. Friesland Campina ook. Met hun zuivelproduct NoyNoy groeit iedere Griek op. Wie souvlaki eet in Griekenland, eet Nederlands varkensvlees. De tomaat erbij is ook Nederlands.’

Dit zegt iets over het land: het exporteert amper en moet het hebben van toerisme. Versteeg is een optimist: ‘Je moet geloven in het vermogen van landen om te veranderen. Polen had ook een corruptieprobleem en dat heeft een enorme slag gemaakt. Er is zoiets als het vliegwieleffect. Neem de belastingontduiking. Ik hoor van zakenlui dat het nu asociaal wordt gevonden om geen belasting te betalen. In de lange periode van groei kon je hierover niet praten. De crisis maakte het bespreekbaar.’

De ambassadeur merkte het toen hij in een krant de bureaucratie hekelde, en de macht van ambtenaren die corruptie in de hand werkt. ‘Dat maakt investeerders onzeker en ontmoedigt economische initiatieven. Een paar jaar geleden zou iedereen boos zijn over zo’n uitspraak. Nu krijg je complimenten dat je het hebt gezegd.’

De aanpak van belastingfraude en modernisering van de fiscus is een project van Europese landen. België trekt de elektronische aangifte, Nederland – de FIOD – de introductie van schikkingen die het aantal beroepen in de belastingsfeer moet terugdringen zodat de rechtbanken worden ontlast.

Terug op de ambassade wacht Versteeg een onderhoud met de rector van de Economische Universiteit van Athene. Hoogleraar economie Konstantine Gatsios (58), animator van start-ups door studenten. Ondernemen zit Grieken niet in het bloed.

‘Het vergt een culturele en ideologische doorbraak,’ zegt Gatsios. In de hoop hervormingen af te dwingen, heeft Gatsios zelf een nieuwe partij opgericht. ‘Het probleem is niet de euro. Zonder de euro zouden we dezelfde problemen hebben.’

Op de begane grond van het ambassadegebouw zitten de starters op wie Gatsios zijn hoop heeft gevestigd. De Nederlandse Monique van Hulst begon er Let’s meet Athens voor toeristische tours per fiets of te voet. Zestig jongeren beproeven het ondernemerschap bij Oran­ge Grove. Van app-ontwikkelaars tot stichters van een bloedbank.

Versteeg spoedt zich naar het kantoor dat is ingericht voor videoconferenties voor overleg met Nederlandse collega’s.

Gevraagd waarom Griekenland er maar niet bovenop komt, terwijl Spanje en Portugal vooruitgang boeken, legt Versteeg later uit: ‘Die landen produceren en exporteren. Griekenland nauwelijks. En ze hebben een andere bestuurscultuur. Hebben de wereld overheerst. Het huidige Griekenland is een jong land dat eeuwenlang door andere mogendheden werd beheerst.’

Van der Stoel

De ambassade heeft een zaaltje vernoemd naar wijlen Max van der Stoel (1924-2011). De PvdA-politicus maakte zich sterk tegen de Griekse dictatuur en later vóór Griekse toetreding tot de EU, wat in 1981 gebeurde. Samen met het NAVO-lidmaatschap bracht dat Griekenland stabiliteit en welvaart.

Versteeg: ‘Die verankering in de Europese democratie en rechtsstaat gaf investeerders zoveel vertrouwen dat enorme economische groei mogelijk was. Maar in 2009 bleek dat het model draaide om een allesoverheersende overheid, cliëntelisme, corruptie en ondoorzichtige wetgeving. Een van de gehoorde verklaringen is dat dit land met zijn bergen en eilanden en dus kleine gemeenschappen, een plattelandscultuur kent, waar “ons kent ons” en “voor wat hoort wat” geldt. Zelfs in Athene.’

Een ambassadeur spreekt veel met politici. ‘Dat ging met de Syriza-regering minder soepel dan gebruikelijk, omdat de leden volstrekt nieuw in de politiek waren. Toch heb ik met een aantal een band opgebouwd.’

Vandaag domineren economen Versteegs agenda. In de namiddag meldt Aristos Doxiadis (63) zich, een liberale econoom en investeerder.

‘Het beetje vooruitgang dat was geboekt, met enige export, is alweer tenietgedaan. Deze regering is crimineel nalatig. Terwijl de fundamenten voor ons land er zijn; we hebben veel hoogopgeleiden,’ zegt Doxiadis.

Buiten begint een protest tegen de korting op de pensioenen – zo’n beetje de enige uitkering die de Grieken na alle bezuinigingen nog kennen en waarvan hele families leven. Binnen kruipt de ambassadeur achter zijn computer.

Gevraagd naar zijn missie zegt hij: ‘Die betreft ook het imago van Nederland. Door de crisis liepen de emoties hoog op. Maar je moet in de EU toch door één deur. Met Orange Grove gingen we tegen de braindrain in en konden we met het bedrijfsleven iets positiefs opzetten.’

Snowboarden

Ondanks alle drukte vond Versteeg tijd voor zijn hobby’s. Maakte fietstochten, ging kitesurfen en snowboarden. Vanavond doet hij mee aan een hardloopwedstrijd van de stichting Stavros Niarchos, die met geld van een overleden scheepsmagnaat honderden miljoenen besteedt aan crisisbestrijding.

Beginpunt is het oude stadion tegenover de ambassade, tevens eindpunt van de klassieke Griekse marathon waaraan Versteeg vorig jaar deelnam. Het parcours voert vanavond naar de kust. Gedurende de 6 kilometer fungeert de diplomaat opnieuw als stadsgids. Aan de finish wordt hij enthousiast begroet. Athene lijkt een dorp.

Een van de bekenden is een voormalig Grieks ambassadeur uit Washington en Brussel die aftrad uit ergernis over de politici.

Na wat omhelzingen zoekt Versteeg zijn chauffeur. Snel even douchen in de residentie – zijn vrouw ziet hem binnenhollen en weer weggaan – en op naar een terras waar hem om 22 uur een diner wordt aangeboden door de directeur van ABN AMRO Griekenland. Een van de laatste vaarwels voor de definitieve terugreis van Versteeg naar Nederland: met zijn zoon op de fiets.

Elsevier nummer 28, 11 juli 2015

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.