nederland

CDA is niet erg eurofiel. En zo nieuw is dat niet

Door Syp Wynia - 26 augustus 2015

Waarom CDA-leider Sybrand van Haersma Buma zich niet meer de maat laat nemen over de ‘Europese’ gezindheid van zijn partij.

Het CDA haakte af bij de verdere steunverlening aan Griekenland en kreeg meteen kritiek van premier Mark Rutte (VVD), D66-leider Alexander Pechtold en vervolgens ook in eigen kring. Het CDA, dat altijd zo pro-Europees was, zou zijn verantwoordelijkheid ontlopen en te eenzijdig naar de centen kijken en te weinig naar het grotere geheel. Maar hoe nieuw is dat eigenlijk, dat het CDA niet per se het gebaande Europese pad bewandelt?

Het CDA kwam pas kort voor het Kamerdebat op 19 augustus met het standpunt dat het geen vertrouwen meer had in de Griekse regering-Tsipras, daarom niet voor een nieuwe steunronde van 86 miljard euro wilde stemmen, dat ‘doormodderen’ met het loslaten van regels binnen de euro niet werkt en dat er nu eens een streep moest worden getrokken.

Fractievoorzitter Sybrand van Haersma Buma stelde ook dat, anders dan bij de steunpakketten in 2010 en 2012, er nu geen risico meer bestaat dat Italië en Spanje worden meegetrokken in een val van Griekenland. En dat als Griekenland wegkomt met wanbeleid, dat vervolgens ook aan Frankrijk moet worden gegund.

Griekenland

Buma lichtte zijn standpunt toe onder het motto dat Griekenland alle afspraken aan zijn laars had gelapt. Dat waren precies de woorden die de financieel woordvoerder van het CDA Pieter Omtzigt vijf dagen eerder al op internetplatform Twitter had gebezigd. Buma en de rest van de CDA-fractie bleken nadien dezelfde benadering te kiezen.

Alexander Pechtold zwaaide met eerdere CDA-bewindslieden (Ruud Lubbers, Hans van den Broek, Jaap de Hoop Scheffer, Jan Kees de Jager) die in deze situatie heel anders zouden hebben geoordeeld. En dat Europese zusterpartijen van het CDA wel voor de 86 miljard waren.

Buma repliceerde dat het CDA onder de politieke leiding van De Hoop Scheffer al in 2000 tegen de toetreding van Griekenland tot de euro stemde en dat het CDA zelfs als regeringspartij tegen de toetreding van Roemenië en Bulgarije tot de Europese Unie had gestemd. In beide gevallen had zijn partij gelijk gekregen en dat zou volgens Buma nu met Griekenland weer het geval zijn. ‘Wij zijn zeer voor Europa, maar wel voor een Europa dat onze normen hoog houdt.’

In voorgaande decennia werd het CDA door de linkse concurrentie bij bezuinigingen steevast de vraag voorgehouden waar het ‘sociale gezicht’ van het CDA was gebleven. Voor dat verwijt was het CDA onder Jan Peter Balkenende en Maxime Verhagen al minder gevoelig geworden: het zich op morele en historische gronden de maat laten nemen door niet-
CDA’ers.

Onder het politiek leiderschap van Buma – sinds zomer 2012 – heeft het CDA al snel de ruimte genomen voor een minder bevlogen overkomende, meer pragmatische houding ten opzichte van de Europese eenwording.

Die bijstelling fundeerde Buma deels op een al veel langer bestaande lijn bij het CDA: vóór verdieping van de Europese integratie, maar zeer gereserveerd over uitbreiding van het grondgebied van de Europese Unie (en de eurozone). En daarnaast, refererend aan het katholieke subsidiariteitsbeginsel en het gereformeerde ‘soevereiniteit in eigen kring’: geen bevoegd­heden naar Europa die beter in eigen land of zelfs in eigen regio kunnen blijven.

Grenzen

De pleidooien die CDA-minister Jan Kees de Jager in 2010 en 2012 nog aanvoerde vóór steun aan Griekenland, waren ook toen al eerder pragmatisch dan principieel. De Jager gold in Brussel als een ijzerheinige lastpak voor probleemlanden in euroland, maar verdedigde de hulp aan Griekenland in Den Haag met de bewering dat die in het Nederlands belang was (en dat het geld met winst  zou terugkomen). Veel eurofiele bevlogenheid zat er niet achter.

Buma stelde in juni 2013 bij een congresrede dat ‘Nederland en het CDA’ weliswaar ‘aan de wieg van Europa’ hadden gestaan, maar dat hij behalve een ‘sterk Europa met een duidelijke richting’ ook een Europa wenste met ‘duidelijke grenzen’. Buma: ‘We trekken een grens als het gaat om ongebreidelde uitbreiding van Europa’ en ‘tegen overmatige bemoeizucht van Brussel’.

Dat Buma niet per se te allen tijde het hele CDA mee zou krijgen in deze, vooral rationele benadering, was te voorzien. Jaap de Hoop Scheffer, eerder ook secretaris-generaal van de NAVO, redeneert – net als D66 – dat Griekenland ten prooi zou kunnen vallen aan China of het Rusland van Vladimir Poetin.

En het verwijt van een partijprominent van weleer als oud-premier Dries van Agt, die ‘trouw aan het Europese ideaal’ bepleit: die kritiek komt al langer niet meer echt hard aan bij het CDA.

Elsevier nummer 35, 29 augustus 2015

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.