nederland

Voor elk jaar één: Elsevier kiest 70 Nederlanders van het Jaar

Door Arendo Joustra - 22 oktober 2015

Voor dit Jubileumnummer portretteert de redactie van Elsevier 70 bijzondere mannen en vrouwen. Voor elk verschijningsjaar van het weekblad één. Zij symbo­liseren het Nederland van de afgelopen 70 jaar.

Het is een raadsel waarom de redactie van Elsevier pas in 2004 begon met het aanwijzen van een Nederlander van het Jaar. Het Amerikaanse weekblad Time – een voorbeeld in de verte – doet iets dergelijks immers al sinds 1927.

Maar in dit Jubileumnummer maakt de redactie de omissie goed. Voor alle zeventig verschijningsjaren van weekblad Elsevier is een Nederlander van het Jaar aangewezen. En hopelijk beleeft u als lezer net zoveel plezier aan het resultaat als de redactie bij het bepalen van deze tientallen Nederlanders van het Jaar.

Hoe gaat zoiets in zijn werk? Bij de jaarlijkse verkiezing van de Nederlander van het Jaar zoekt de redactie naar een man of vrouw die zijn stempel op het jaar heeft gedrukt. Soms door een bijzondere prestatie, soms omdat deze persoon het nieuws van dat jaar heeft beheerst of dat jaar als het ware symboliseert.

Pars pro toto

U ziet, objectieve criteria zijn het niet, het is een persoonlijke inschatting van de redactie. Waarbij bovendien moet worden bedacht dat de uitverkiezing tot Nederlander van het Jaar niet per definitie moet worden gezien als eerbetoon of lauwerkrans. Ook een persoon die op een negatieve manier zijn stempel op het jaar heeft gedrukt, kan Nederlander van het Jaar worden.

Het Amerikaanse Time heeft zelfs Hitler en Stalin tot ‘Man van het Jaar’ gebombardeerd, twee gruwelijke massamoordenaars.

Een enkele keer kiest Elsevier geen specifiek individu, maar een pars pro toto. Dat deed de redactie voor het eerst in 2006, toen de ‘militair in Uruzgan’ Nederlander van het Jaar werd.

Model voor deze militairen stond het peloton van luitenant Peter Marx. In een ver en vijandig land vochten ze tegen de Taliban en hielpen ze de lokale bevolking. Met gevaar voor eigen leven.

Kop-van-jut

Ook in 2010 koos de redactie voor een symbolische Nederlander van het Jaar: de politicus. Beschimpt en bedreigd, maar onmisbaar. Politici, onder wie ook provin­ciale en lokale bestuurders, zetten zich in voor het publiek belang, maar worden weggezet als zakkenvullers. Ze maken de democratie mogelijk, maar krijgen geen waardering.

Vaak fungeren politici als kop-van-jut. Het zijn bijvoorbeeld de burgemeesters die de afgelopen maanden de klappen mochten opvangen van een asielbeleid waartoe ze niet zelf hebben besloten, maar dat eigenlijk een gevolg is van een gemakzuchtige opmerking van Angela Merkel, de Duitse bondskanselier.

Het Amerikaanse Time maakt het zich makkelijker dan Elsevier. Want Time beperkt zich niet tot uitsluitend Amerikanen. Ook buitenlanders kunnen ‘Person of the Year‘ worden. Voor de redactie van Elsevier werkt dat niet.

Een Nederlander zal het immers vrijwel altijd afleggen tegen een buitenlander. Angela Merkel zou dan dit jaar een voor de hand liggende keuze zijn. En niet staatssecretaris Klaas Dijkhoff.

In dit Jubileumnummer zijn voor de jaren dat deze traditie nog niet bestond, Nederlanders van het Jaar aangewezen. Het gaat dan om de jaren 1945 tot en met 2003. Om precies te zijn 59 mannen en vrouwen.

Feitelijk zijn het er een paar meer, omdat af en toe de keuze op een duo viel. En de Nederlander van 2015 is nog niet bepaald. Daar is het nog te vroeg voor. Pas in december volgt de bekendmaking.

Vanzelfsprekend heeft de redactie niet getornd aan de keuze die sinds 2004 is gemaakt: Ayaan Hirsi Ali in 2004, Rijkman Groenink (2005), de soldaat in Uruzgan (2006), Joop van den Ende (2007), Wouter Bos (2008), Linda de Mol (2009), de politicus (2010), Mark Rutte (2011), koningin Beatrix (2012), Wim Pijbes (2013) en Ahmed Aboutaleb (2014).

Kennis van nu

Bij het vaststellen van de Nederlanders van de jaren 1945 tot 2003 heeft de redactie uiteraard gebruikgemaakt van ‘de kennis van nu’. Zo zou Herman Wehkamp, als de Elsevier-traditie al in 1952 had bestaan, hoogst waarschijnlijk niet tot Nederlander van het Jaar zijn gekozen.

Maar de wetenschap anno 2015 dat zijn initiatief tot een succesvol postorderbedrijf en later onlinewinkel zou uitgroeien, bepaalde mede zijn uitverkiezing voor dit Jubileumnummer.

Dit geldt ook voor Chris van Veen, die is uitverkoren als Nederlander van het Jaar 1982. Het belang van het mede door hem tot stand gekomen Akkoord van Wassenaar voor de Nederlandse economie, bleek vooral in de jaren ná 1982. Door de afgesproken loonmatiging kon het bedrijfsleven beter concurreren met het buitenland en groeide de economie.

Staalkaart

Net als de jaarlijkse keuze is ook deze jubileumkeuze arbitrair. Maar alle Nederlanders van het Jaar vormen samen een mooie staalkaart. Ze symboliseren samen achtereenvolgens de wederopbouw van Nederland, de snelle welvaartsgroei, de technologische revolutie door internet en de steeds sterker wordende internationalisering waaraan Nederland blootstaat.

Er zitten typische  ‘erflaters’ bij, zoals bedoeld door het schrijversechtpaar Annie en Jan Romein in hun vele malen herdrukte werk Erflaters van onze beschaving. Namelijk personen die ‘tezamen het hele Nederlandse leven in zijn vele aspecten vertegenwoordigen’.

Maar er zijn ook personen bij die alleen zichzelf lijken te vertegenwoordigen, zoals Johan Cruijff en Marco van Basten, maar die als vanzelfsprekend tot het collectieve geheugen van Nederland behoren.

Gekroonde hoofden ontbreken niet; hun regeerperioden bieden het beste houvast bij het indelen van de recente geschiedenis. En verder wetenschappers, sporters, kunstenaars, politici, ondernemers.

Waakzaam

Er is één Nederlander van het Jaar bij die alle anderen overstijgt, en dat is Willem Drees. In alles is hij een typische Nederlander, althans het ideaal van een typische Nederlander, zoals de Nederlander zichzelf graag ziet, maar zelden is: een harde werker, nuchter, sober, zuinig, wars van het uiten van emoties, waakzaam.

Als politicus durfde Drees bovendien kiezers tegen te spreken in plaats van ze slaafs te volgen en als staatsman waarschuwde hij voor de uitwassen van de verzorgingsstaat, de komst van immigranten, het afwijzen van kernenergie,  het opgeven van soevereiniteit. Er is te weinig naar hem geluisterd en niet alleen door zijn geestverwanten.

Hier treft u het tableau de la troupe van de redactie. Andere keuzes waren zeker mogelijk geweest. Stuur gerust uw eigen keuze naar de redactie: redactie.elsevier@elsevier.nl of Postbus 152, 1000 AD Amsterdam. Zowel uw favorieten voor de afgelopen 69 jaar zijn welkom als uw keuze voor Nederlander van het Jaar 2015.

Elsevier nummer 43, 24 oktober 2015

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.