nederland

Hans Wijers, nummer een van de apenrots. Terecht?

Door Philip van Tijn - 24 december 2015

Hans Wijers werd afgelopen zaterdag in de Volkskrant op het schild gehesen als de nummer 1 van de Volkskrant Top 200, een op discutabele basis samengestelde lijst van wat in de wandeling de machtigste mannen en vrouwen van ons koninkrijk heten te zijn. Is dat terecht?

Zijn uitverkiezing was nauwelijks een verrassing, want de gepromoveerde econoom, geboren in Oostburg (Zeeland) resideert al vele jaren in de top. Bovendien, als je president-commissaris bij Heineken en het Concertgebouw bent en commissaris bij Shell, Hal Trust en GlaxoSmithKline en voorzitter van Natuurmonumenten ben je gewoon machtig, punt uit. Al is het maar omdat mensen dénken dat je machtig bent. En al is het maar omdat je regelmatig op foto’s staat heel dicht bij het staatshoofd.

Terecht?

De vraag is natuurlijk of iemand terecht machtig is en of hij het daarnaar heeft gemaakt. Vijf dagen na Wijers’ troonsbestijging staat (op 24 december) in het Financieele Dagblad een groot portret van Ton Büchner, Wijers’ opvolger als bestuursvoorzitter van AkzoNobel en op een zielige 103e plaats in de Top 200, pal onder de zeer oudgedienden Wientjes en Wiegel.

Geen onvertogen woord van de gentleman Büchner over zijn voorganger, maar het portret, waarvoor veel mensen zijn geraadpleegd, kan tot geen andere conclusie leiden dat dat Büchner in 2012 een puinhoop aantrof.

Bedenkelijk

De auteur, Pieter Couwenbergh, meldt dit uitvoerig in zijn inleiding. Net als de bedenkelijke rol van de commissarissen die al die jaren gedacht hadden dat de boy wonder het fantastisch deed, maar plotseling met hun neuzen op de feiten werden gedrukt.

Een wel heel snelle ontluistering voor de nummer 1, maar voor wie Wijers loopbaan volgt, niet echt onverwacht. Daaruit doemt het beeld op van iemand die altijd net op het juiste moment op de juiste plaats was.

Minister

Hij werd vroegtijdig lid van D66, liet van zich horen over financieel-economische vraagstukken en werd gespot door partijleider Hans van Mierlo. In Paars 1 werd hij één van de vier ministers van het D66-smaldeel, een kleine stap voor de mensheid, maar een grote voor een consultant.

Over zijn 4 jaar ministerschap wordt, zoals vaker, verschillend geoordeeld, maar twee heldenfeiten worden steeds genoemd: de Winkeltijdenwet en het beëindigen van de steun aan Fokker.

Dankzij de Winkeltijdenwet konden de grootwinkelbedrijven ook op zondag open blijven. Dat bleek de genadeslag voor vermoedelijk vele duizenden kleinere winkels. De sociale voorzieningen voor al deze werkeloos geworden winkeliers moeten in de talloos vele miljoenen hebben gelopen en nog lopen, maar dat soort zaken wordt zelden ‘doorgerekend’.

Fokker

Dan Fokker. Dat bedrijf had zich driekwart eeuw staande weten te houden te midden van de mastodonten in de vliegtuigindustrie. De Friendship en later de Fellowship waren wereldsuccessen.

Door de bravoure van Frans Swarttouw wist Fokker de recessiejaren ’80 te overleven, zij het met het nodige overheidskrediet. Swarttouw was er van overtuigd dat de toekomst was aan vliegtuigen als de F-50, F-70 en F-100, die het bedrijf in de pijplijn had.

Geldkraan dichtgedraaid

Maar de voortvarende minister-consultant Wijers geloofde hier niet in. De geldkraan werd dichtgedraaid – wat altijd geldt als een dapper en daadkrachtig besluit – en Fokker ging failliet. Tot grote vreugde van de buitenlandse concurrenten die in de jaren daarna grote winsten behaalden, precies in het segment waarop Fokker zijn strategie had gericht.

De Volkskrant noemt in het portret van Wijers ook nog de liberalisering van de taximarkt. Ik geloof niet dat er iemand rondloopt die dat als een groot succes kenschetst — behalve de liberaliseerder zelf misschien.

AkzoNobel

Over Wijers’ periode als topman bij AkzoNobel wordt gesteld dat ook deze een succes was, maar dat de ‘uitverkoop van farmadivisie Organon hem later zeer kwalijk werd genomen’. Nog los daarvan dat er volgens het FD wel meer over te zeggen valt, is de werkelijkheid dat hij vrijwel het hele conglomeraat Akzo (ontstaan uit vele fusies van vermaarde Nederlandse bedrijven) verkocht.

Voor een deel verklaarbaar vanuit veranderende tijden, maar vooral vanuit het mantra ‘aandeelhouderswaarde’, waaraan alles werd opgeofferd en waardoor Wijers bij zijn vertrek na 9 jaar alleen nog maar een grote verffabriek achterliet. Organon zou naar de beurs gaan, maar een week vóór de beursgang kwam an offer Hans Wijers couldn’t refuse van het Amerikaanse Schering Plough.

Geen beursgang, maar patsboem 11 miljard in het handje. De topman orakelde: ‘De werknemers krijgen een goed nieuw huis door deze overname.’ Kort daarna werd Schering Plough overgenomen door MSD, dat er geen gras over liet groeien: in nog geen drie jaar werd Organon ontmanteld, uitgekleed, de kennis overgebracht naar de VS; er bleven nog een paar researchers en wat kantoorpersoneel over om het licht uit te doen.

Van beloften om een groot science park in Oss te stichten werd niets meer vernomen. In andere hoedanigheden had Wijers in het verleden hoog opgegeven van ‘Nederland Kennisland’.

Ironisch

Maar de ironie van de geschiedenis is zelfs niet tegen te houden door de machtigste man van ons land. Daags vóór de publicatie van de Top 200 bracht de Volkskrant een interessant verhaal. De grote farmaceut Astra Zeneca koopt voor naar schatting € 6.5 miljard een biotechbedrijf dat op de puinhopen van Organon in luttele jaren deze waardecreatie heeft doorgemaakt.

Niet dankzij Wijers, Organon of MSD maar domweg omdat ‘er wat projecten op de plank waren blijven liggen,’ die vervolgens keurig gelicentieerd werden en door voormalige Organon-wetenschappers verder ontwikkeld. Niks geen ‘aandeelhouderswaarde’ voor de aandeelhouders van AkzoNobel: Organon was véél meer waard dan die luttele € 11 miljard. Vast wel zijn Amerikaanse advocaten te vinden die hierin een veelbelovende class action zien. Met, als het even kan, hoofdelijke aansprakelijkheid.

‘Heldendaden’

Resteren twee recente heldendaden. Voorzitter van het Nationaal Comité Inhuldiging, in welke hoedanigheid hij, volgens de Volkskrant ‘het omstreden Koningslied doordrukte’. Is het een verdienste om dit terecht alom belachelijk gemaakte, imbeciele lied ‘door te drukken’? Staan trouwens het zo trouw dienen van het koningshuis en de oerbeginselen van D66 niet met elkaar op gespannen voet?

Laatste heldenfeit: Ajax. Met tromgeroffel binnengehaald als president-commissaris om rust te brengen, met de staart tussen de benen na korte tijd weer verdwenen. Alleen Cruijff heeft het, zoals vaker, goed gezien: Wijers heeft als president-commissaris gefaald, schreef hij onomwonden.

Dat Wijers het liever heeft over ‘collectief falen’ verbaast niet, maar wel dat hij, door de NRC gevraagd naar een reactie op Cruijffs column in de Telegraaf geïrriteerd reageert: ‘Die krant lees ik niet.’ Dat hij ‘die krant’ niet leest (dapper! principieel!) moet hij zelf weten, maar Wijers heeft toch wel eens gehoord van het begrip ‘knipselkrant’, nog ongerekend de vele andere mogelijkheden om van de gedachten van ‘JC’ kennis te nemen!?

Het gaat om de mening van de sleutelfiguur sinds een halve eeuw van hetzelfde Ajax waarvan Wijers een blauwe maandag de hoogste baas was! Wijers maakt het zijn opvolgers als lijstaanvoerder van de Top 200 wel erg moeilijk: het is een heksentoer om zo’n cv bij elkaar te krijgen.

Philip van Tijn (75) is bestuurder, toezichthouder en adviseur.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.