Afshin Ellian Afshin Ellian

Het koninklijk protocol in een annus horribilis

Door Afshin Ellian - 14 december 2012

‘Voor de oudst regerende Oranje-vorst is 2012 niets minder dan een annus horribilis,’ aldus Robert Stiphout.

Or that I could forget what I have been,
Or not remember what I must be now!
– Shakespeare, Richard II.

‘Voor de oudst regerende Oranje-vorst is 2012 niets minder dan een annus horribilis,’ aldus Robert Stiphout.

Hij schreef deze woorden namens de redactie van Elsevier omdat dit weekblad koningin Beatrix heeft gekozen als Nederlander van het Jaar.

Een rechtvaardige keuze met een juiste motivering. Inderdaad, 2012 was een annus horribilis voor Oranjes.

Crises

Vorstin zijn in een tijd van crises is niet een gemakkelijke opdracht. Er zijn genoeg vorsten en vorstinnen die gevallen zijn vanwege een klein provinciale crisis, laat staan een wereldcrisis.

De wereld verkeert immers in een dubbele crisis: de economische crisis en de crisis in de islamitisch-Arabische wereld. Beide crises beïnvloeden ons welzijn en ook onze veiligheid in het westen.

Kijken naar de olieprijs, dan weet je hoe dreigend de Arabische storm kan zijn.

Boosheid

Een tijd van onzekerheid en boosheid. Mensen verliezen in het westen hun banen en daarmee hun toekomstperspectieven. Aan de andere kant van de wereld worden dagelijks onschuldige burgers over en weer vermoord. Dit is de tijd waarin wij leven.

De democratische constitutionele monarchieën moeten zich onder deze barre omstandigheden staande houden. Dat is geen gemakkelijke opdracht. Ieder van ons zoekt naar een zondebok voor het ontstaan van deze voor velen onzekere en zelfs ondraaglijke toestand.

Makkelijke oplossingen zijn er niet. En tegelijkertijd zijn er nog steeds oude problemen zoals de integratie van nieuwkomers, het debat over de invloed van de islam in de westerse wereld.

Verlangen
Het terechte verlangen van het volk om het land en ook de Europese Unie verder te democratiseren, botst plotseling met de verschrikkelijke realiteit van de economische internationale crisis.

Deze crises kunnen niet louter op democratische wijze worden opgelost. Behalve de democratische procedure is er ook wijsheid nodig om de economische en internationale problemen te lijf te kunnen gaan.

Het parlement heeft de koningin buiten de sfeer van de kabinetsformatie geplaatst. Dit is een juiste beslissing voor nu. In tijden van een omvangrijke internationale crisis is de kabinetsvorming een explosieve aangelegenheid. Daarom kan de formatie door het parlement zelf bijdragen aan de versterking van neutraliteit en onpartijdigheid van de vorstin. En dat is juist in deze tijd hard nodig.

Coma

Het was een annus horribilis voor onze vorstin. Haar zoon ligt in coma.

De koninklijke familie woont in een glazen huis. Ieder van ons heeft een mening over alles wat zij doen of nalaten. Over hun hoedjes, over hun dassen, over hun glimlach, maar ook over hun verdriet.

Naar aanleiding van de toestand rond prins Friso kreeg de koninklijke familie veel brieven, tekens van sympathie en medelijden van het Nederlandse volk. Dat is mooi. Maar het heeft ook een schaduwzijde.

De koninklijke familie moet volgens een protocol leven. Ze moeten vreugde en verdriet uiten volgens vastgelegde procedures. Er is geen enkele ruimte voor spontaniteit. Want koninklijke spontaniteit in een democratische rechtsorde waarin het bestuur verantwoordelijk is en de Koning onschendbaar, is riskant.

Staatsmodel
Dat is logisch en rechtvaardig. De meerderheid van de bevolking heeft een voorkeur voor dit type monarchie boven een ander staatsmodel. De prijs daarvoor is dat het Huis van Oranje zo veel mogelijk buiten de controverse blijft.

Het protocollaire contact met de wereld is juist in een tijd van verdriet, te zwaar, bijna onmenselijk.

Thus play I in one person many people,
And none contented. Sometimes am I king,
Then treasons make me wish myself a beggar.
– Shakepeare, Richard II

Persoonlijk

De Prins Claus Prijs biedt een unieke mogelijkheid voor het koningshuis om enigszins persoonlijk te zijn. In het geweld van het onpersoonlijke waartoe ze constitutioneel zijn veroordeeld, proberen ze bij de gelegenheid van de uitreiking van de Prins Claus Prijs uiting te geven van hun persoonlijke gevoelens.

Ik was er een paar keer bij toen Prins Claus zelf nog leefde. Het waren geweldige bijeenkomsten. Na afloop stond de Koningin heel gewoon met aanwezigen te praten.

Maar in het jaar van annus horribilis gebeurde bij de prijsuitreiking iets bijzonders en ontroerends.

Podium

Prins Constantijn hield een speech. Een perfecte speech. Hij memoreerde aan zijn broer Friso: ‘Het podium waar ik nu op sta, symboliseert de lege ruimte waar mijn broer had moeten zijn.’

Een lege plaats voor een prins! Dit was openbaar rouwbeklag. Niet volgens procedure of protocol. Ik had daarbij een mediterraan gevoel: een waardig rouwbeklag.

Hulde aan Constantijn.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.