Afshin Ellian Afshin Ellian

We moeten voorzichtig zijn met de AIVD

Door Afshin Ellian - 08 januari 2013

Bezuinigingen moeten voldoen aan de logische voorwaarden voor een duurzaam beleid. Ook bezuinigingsoperaties vragen om onderbouwing. Op sommige zaken kun je niet bezuinigen, omdat duurzaam beleid dan onmogelijk wordt.

Politici en bestuurders moeten niet handelen op basis van onderbuikgevoelens. Electoraal gemotiveerde politici kunnen Nederland enorme financiële schade toebrengen.

Het meest pregnante voorbeeld van hoe electoraal gemotiveerde politici financiële schade kunnen toebrengen, is de kwestie van langstudeerboete.

Teruggedraaid

Een meerderheid van het parlement had besloten om een langstudeerboete voor studenten in te voeren. Ik was geen voorstander van deze maatregel. Omdat bij hierdoor intelligente studenten, die verschillende studies tegelijkertijd willen doen, hard zouden worden getroffen.

Bij de laatste verkiezingen bleek dat er een meerderheid is ontstaan tegen de langstudeerboete. De maatregel moest worden teruggedraaid.

Terugdraaiing van deze regeling kost de overheid 12,3 miljoen euro. Dat is niet alles. Ook de universiteiten en hogescholen moesten maatregelen nemen. Kosten: 10 miljoen euro. Heeft de overheid met deze onbezonnen handelingen bijgedragen aan goed onderwijs? Nee, de schade is 22,3 miljoen euro.

Inlichtingendienst

Het kabinet-Rutte II wil ruim 80 miljoen euro bezuinigen op de AIVD. De belangrijkste inlichtingendienst van Nederland is na het einde van de Koude Oorlog gereorganiseerd. Daardoor moest de BVD, en later de AIVD, inkrimpen.

Aan de vooravond van de aanslagen van 9/11 werkten er minder dan vijftienhonderd mensen bij de AIVD. Als we de bureaucratische diensten en personeel niet meerekenen, waren bij het begin van de strijd tegen het islamitische terrorisme nog maar een paar honderd AIVD-agenten werkzaam. Dat vond ik toen belachelijk.

Theo van Gogh

Na de moord op Theo van Gogh besloot de politiek om meer te investeren in de AIVD en in andere veiligheidsdiensten. Door ook te investeren in bewaking van personen, kregen de AIVD en politie ruimte om zich vooral te richten op dreigingen en het neutraliseren daarvan.

Door deze beleidswijziging werden nog enkele honderden medewerkers voor de AIVD geworven. In die dagen solliciteerden duizenden naar een baan bij de AIVD. De inlichtingendiensten hadden het druk met het selecteren van de juiste personen. Het waren bijzondere tijden.

De procedure om te worden toegelaten bij de inlichtingendienst is buitengewoon zwaar. En daarna begint de opleiding. De AIVD kent een zware opleiding, onvergelijkbaar met die van de politie. Dat duurt een paar jaar – maar dan zijn we er nog niet.

Vijanden

Hoe moet je inlichtingen inwinnen over de vijanden van onze democratische rechtsorde zonder onnodige inmenging in de persoonlijke levenssfeer van individuen?

Recentelijk heeft het Europese Hof van de Rechten van de Mens (EHRM) de handelwijze van de AIVD inzake twee Telegraaf-journalisten in strijd geacht met de mensenrechten.

Dat is een ingrijpende uitspraak voor de inlichtingendienst, die niet alleen gevolgen heeft voor Nederland, maar ook voor andere Europese landen.

Verzetsorganisatie

Een democratische inlichtingendienst lijkt op een democratische verzetsorganisatie: een ondergrondse organisatie in vijandelijk gebied of in een vijandige groep.

Het duurt soms jaren voordat inlichtingendiensten in staat zijn om elders een project op te zetten. Pas als dit is gelukt, begint het echte werk, dat enige tijd later concrete resultaten zou kunnen opleveren. Het is niet moeilijk om een inlichtingendienst te ontmantelen, maar het is heel moeilijk om een goed functionerende inlichtingenorganisatie op te bouwen.

Als er nu ruim 80 miljoen euro wordt bezuinigd op de AIVD, kan dat in twee sferen gebeuren: in de personele sfeer en/of in het opheffen van een aantal inlichtingenprojecten. Op beide gebieden zullen bezuinigingen schade toebrengen aan het Nederlandse belang en de Nederlandse veiligheid. Daarbij moeten we vooral niet uit het oog verliezen hoeveel tijd er nodig is geweest voor het opzetten van de projecten.

Zuinig

Ook als er wordt bezuinigd op de buitenlandse activiteiten van de AIVD, zal enorme schade worden toegebracht aan onze veiligheid. Vooral als er een decennium of meer van onafgebroken inspanning aan ten grondslag ligt.

Natuurlijk kan er wel worden bezuinigd op dubbele activiteiten. Dan moet worden gekeken welke activiteiten AIVD en MIVD (de militaire inlichtingendienst) samen zouden kunnen verrichten.

Een duurzaam beleid betekent dat we zuinig moeten zijn op de mensen en de infrastructuur. Wees voorzichtig met de AIVD.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.