Blijf ik mij een allochtoon voelen nu Máxima koningin is?

01 mei 2013

Nergens worden vreemdelingen zo gastvrij ontvangen als in de westerse landen. Maar niemand kan er wat aan doen als de vreemdeling zich ‘allochtoon’ blijft voelen.

Daar stonden we dan, mijn moeder en ik op de Dam voor het balkon van het Koninklijk Paleis te kijken naar onze nieuwe Koning en zijn gezin. Ze straalden. Ze zwaaiden en ze lachten. We waren geraakt door de mens Willem-Alexander en gunden het onze Argentijnse Máxima ontzettend.

Maar mijn moeder was geëmotioneerd. Haar kennende was er iets aan de hand. Wat zou er zijn? ‘Ga ik mij minder allochtoon en meer Nederlands voelen nu Máxima koningin is geworden?’ zei ze mij geëmotioneerd.Wat een absurde vraag! Hoezo voelt mijn moeder zich ‘allochtoon’, wat dat ook moge betekenen. Dat gevoel is mij namelijk vreemd. Tegelijkertijd vroeg ik me af waarom ze zich blijkbaar onvoldoende Nederlands voelde en hoe zich dat kan uiten, mocht ze dat gevoel wel ervaren.

Misschien dat mijn moeder zo onder de indruk was van de toespraak van prinses Máxima uit 2007, dat ze daarom niet weet hoe ‘zich Nederlands voelen’ in elkaar steekt. ‘De Nederlandse identiteit? Nee, die heb ik niet gevonden,’ zei onze prinses toen.

De Nederlandse aard

Reeds in 1602 somde niemand minder dan de rechtsgeleerde Hugo de Groot in Parallelon RerumPublicarum de karaktereigenschappen van Nederlanders op die hen onderscheidden van de Atheners en de Romeinen. Zo zou de Nederlandse aard worden gekenmerkt door een grote vrijheidsliefde, standvastigheid, openhartigheid, loyaliteit, eerlijkheid, eenvoud, en hygiëne. Maar ook het excelleren in de kennis van vreemde talen en liefde voor drank waren punten die Grotius accentueerde. Overigens is mijn eigen integratie in de Nederlandse samenleving op dit laatste punt jammerlijk mislukt.

Terug naar mijn moeder die bij mij een fascinerend dilemma veroorzaakte. Theoretisch, dus in de statistieken, is ze een allochtoon terwijl in de praktijk zij bij uitstek de kernmerken van een ‘normale’ Nederlander bezit. Sterker, ik vind dat zij het prototype hardwerkende Nederlander is; talentvol, gedisciplineerd en bewust individu dat geen tijd en geduld heeft voor onzin en in alle rust werkt aan haar dromen en die van haar kinderen.

Westerse beschaving

Terwijl we nog op de Dam waren, probeerde ik meermaals te achterhalen waarom ze zich een allochtoon voelt. Een overtuigend antwoord kwam er niet. Aan mogelijke discriminatie, sociale uitsluiting, racisme of iets anders lag het volgens haar niet. Want dat heeft ze niet meegemaakt. Sterker, de gastvrijheid die wij in Nederland ervoeren was hartverwarmend, vond ze.

Het is volgens haar een wezenlijk teken van beschaving waarin uitsluitend Westerse landen uitblinken als het gaat om de opvang van en omgang met vreemdelingen (de vreemdelingendetentie buiten beschouwing gelaten). In geen enkele andere beschaving op aarde bestaat er zoiets als asielbeleid. En ze vond ook nog dat dit land houdt van degenen die van haar houden. Ik was het van harte met haar eens. Niettemin en ondanks al deze bemoedigende analyses en mooie woorden voelde mijn moeder zich ‘allochtoon’. Voor mij klonk dat gelijk aan ‘niet thuis’ en dat wilde ik niet horen of weten.

Máxima-factor

Toch zal ik blijven nadenken over het intrigerende dilemma dat ze bij mij veroorzaakte waarbij ik vrees dat bij dit soort identiteitskwesties het meer om het zelfbeeld en minder om de feitelijke situatie gaat. Er is geen beleid, visiedocument, subsidiepot, richtlijn, participatiecontract of wetgeving opgewassen tegen de wandjes en muren die verschillende etnische groepen de afgelopen decennia vrijwillig om zich heen hebben gebouwd.

Het verwijderen daarvan is dan ook een zuivere persoonlijke beslissing die niemand van bovenaf kan forceren, hoe graag we dat ook willen. De komende tijd ga ik dan ook er alles aan doen om het imaginaire muurtje dat mijn moeder om zich heen heeft gebouwd te slopen waarbij ik zeker ben dat de Máxima-factor het overige werk zal doen.Toch blijft de kernvraag: wat te doen met hen wier behoefte aan muren onverzadigbaar oogt, waardoor ze zich uiteindelijk kunnen verstikken in hun denkbeeldige gevangenis?

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.