De euro zoals die nu is, kan en zal niet doorgaan

20 augustus 2013

Nu de gevolgen van de eurocrisis ook buiten Zuid-Europa zichtbaar worden, is het tijd voor een discussie over de toekomst van de muntunie. Er zijn alternatieven voor de euro.

De voornaamste discussies over het belangrijkste Franse project aller tijden, de Europese Unie, zijn in het land van Jean Monnet en Robert Schuman overgelaten aan Marine Le Pen en consorten. Terwijl links Frankrijk niet verder komt dan plichtsmatig gebabbel over de vrede en welvaart die het Europese integratieproject zou hebben gebracht.

François Hollande

In het land waar de geringste zaken tot omvangrijke demonstraties leiden, doen de progressieven laatdunkend over het onderwerp des onderwerpen, de toekomst van de euro. Zij zijn optimistisch en wensen uitsluitend vooruit te kijken terwijl de pessimistische populisten, zo overtuigen de progressieven zichzelf, het volk naar de mond praten en het liefst achteruit kijken.

Dit naïeve optimisme werd duidelijk toen de Franse president François Hollande, ondanks de rand van de afgrond waarop zijn land staat, meende te kunnen stellen dat de eurocrisis achter ons ligt.

Splijtzwam

Wie achteruit kijkt en tot deze misleidende conclusie komt of wie niet achteruit kijkt en daardoor blind is voor de ontzaglijke ravage die de euro in heel Europa heeft aangericht, is ongeschikt voor het politieke vak. Lag aan de geboorte van de euro niet een dienende belofte ten grondslag?

Deze munt zou de welvaart nog meer vergroten en het sluitstuk zijn van een integratieproces dat Europeanen dichterbij elkaar zou brengen.

Het is nu een splijtzwam gebleken die tweedracht en oneindigheid zaait. De euro blijkt niet in het leven te zijn geroepen om de menselijke welvaart te stimuleren. Nee, het is eerder andersom. De mens is er om de euro in leven te houden. Forse sociale misère wordt daarbij voor lief genomen.

Zuid-Europa

Neem de huidige staat van democratie in Griekenland die volgens sommigen naar de beruchte militaire junta kan leiden. Of neem de shisha waar miljoenen jonge, oude en dakloze Grieken aan verslaafd zijn. Met deze ‘cocaïne van de armen’, die shampoo, batterijvloeistof en motorolie als ingrediënten heeft, roken zij zichzelf de vergetelheid in. De verhalen uit Spanje en Portugal verschillen wellicht in details maar kennen dezelfde ernstige lading.

Ook Cyprus mag niet onvermeld blijven. Dit kleine EU-land kan, gezien de constructie van de reddingsoperatie van afgelopen maart, in feite niet langer worden beschouwd als lid van de eurozone.

Einde van de euro

Nu de gevolgen van de eurocrisis ook buiten de ‘Club Med’ zichtbaar worden, kan zelfs het deftige maandblad Le Monde Diplomatique zichzelf niet langer om de tuin leiden. Zij heeft de noodzaak gevoeld links Frankrijk wakker te schudden over het onvermijdelijke einde van de euro. In het augustusnummer staat een essay van de Franse econoom Frédéric Lordon, waarin hij weinig heel laat van de illusies van ‘links’ over een ‘hervormde’ euro.

Lordon gaat tekeer tegen de Duitse obsessie de eigen monetaire regels aan iedereen op te leggen. Tevens legt hij de soevereiniteitsvraag ter tafel; een onderwerp dat tot dan toe voorbehouden leek aan Marine Le Pen. De uniforme regels die Duitsland wenst, houden geen rekening met de pluriforme landengroep die de eurozone vormt.

Zonder nationale soevereiniteit en monetaire flexibiliteit kunnen de probleemlanden hun munt niet devalueren en daardoor niet meer kunnen exporteren. Daarom moet luidkeels worden toegegeven dat de huidige euroconstructie eerder schaadt dan baat. En daarom zou het nuttig zijn na te denken over een scenario van een gecontroleerd einde van de euro om zo de onvermijdelijke chaos bij een naderende val voor te zijn.

Duitsland

Hoe vreemd ook, maar de Duitse aanpak van de eurocrisis en het optimisme van Merkel over de groeiperspectieven van de zuidelijke landen wordt ook steeds vaker in Duitsland zelf bekritiseerd. De anti-euro partij Alternative für Deutschland, die veel hoogopgeleiden aanspreekt, weet de discussie hierover langzamerhand te domineren.

Met de openlijke steun van bekende opiniemakers zoals columnist Henryk Broder, kan de partij een serieuze electorale dreiging vormen voor de liberale coalitiegenoten van Merkel. Broder zei op Alternative für Deutschland te willen stemmen, omdat hij weigert te geloven dat er geen alternatief is voor de euro.

Alternatieven

En die alternatieven zijn er zeker. Een daarvan is simpel maar niet wenselijk: een zuivere terugkeer naar de nationale munten. Een tweede alternatief, afkomstig van een Duitse sociaaldemocraat, is de creatie van een Europees monetair systeem waarbij de deelnemende nationale munten een vaste wisselkoers kennen en uitsluitend kunnen fluctueren binnen een bepaalde marge.

Een derde alternatief, bedacht door Lordon, is de euro in stand houden als girale munt en tegen een vaste wisselkoers koppelen aan de nationale munten. Inwisselen van de ene munt voor de andere kan dan uitsluitend bij de Europese Centrale Bank die hierbij als wisselkantoor kan dienen. Dit om speculaties over aanpassing van de wisselkoers geen kans te geven.

Nederland

In ons eigen land is tot nu toe een schrale discussie gevoerd over de toekomst van de muntunie. De vraag naar alternatieven is bij ons nauwelijks gesteld, maar zal hopelijk de komende maanden, in aanloop naar de Europese verkiezingen van 2014, uitgebreid de revue passeren. Vele opties en antwoorden kunnen ter tafel komen maar één ding staat nu al vast: de euro zoals die nu is, kan en zal niet doorgaan.

Immers, alle regels die deze munt enige succes hadden kunnen geven zijn inmiddels geschonden zoals de no-bailout-clausule. De politicus die dit begrijpt, ruiterlijk toegeeft en met overtuigende antwoorden komt, kan op een klinkende overwinning rekenen.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.