Afshin Ellian Afshin Ellian

Als Volkert beveiliging krijgt, dan alle beroepscriminelen ook

Door Afshin Ellian - 02 mei 2014

De nabestaanden van Pim Fortuyn moeten toekijken hoe Volkert van der Graaf op vrije voeten wordt gesteld. Kennelijk verdient Van der Graaf beveiliging tegen wraakacties – maar loopt niet iedere crimineel zulke risico’s?

Vandaag komt Volkert van der Graaf vrij. Vier dagen voor de herdenking van de moord op Pim Fortuyn wordt de moordenaar voorwaardelijk vrijgelaten.

Eigenlijk moest hij op 6 mei voorwaardelijk in vrijheid worden gesteld, maar kennelijk is rekening gehouden met maatschappelijke gevoelens en is besloten om hem op 2 mei 2014 voorwaardelijk vrij te laten.

Over zijn vervroegde voorwaardelijke vrijlating is al een debat gevoerd en alle rechterlijke instanties hebben ernaar gekeken. Discussiëren heeft dus geen zin meer: Volkert van der Graaf is vrij.

Verbijsterend

Van der Graafs veroordeling tot achttien jaar cel was verbijsterend – maar in lijn met onze rechtspraak en de wettelijke manier waarop met een dergelijke vorm van moord werd omgegaan.

Maar wat wettelijk en gangbaar is, hoeft niet legitiem of rechtvaardig te zijn. Daarom leidde de uitspraak tot veel commotie en discussie, binnen en buiten het parlement, over het strafmaximum bij moord.

Tijdens het debat bleek dat een Kamermeerderheid moeite had met de straf die de rechter had opgelegd. De strafmaat was niet evenwichtig, vonden de Kamerleden. De regering werd gevraagd om het strafmaximum in geval van moord te wijzigen.

Dertig jaar

Indertijd waren er twee soorten strafmaxima voor moord: levenslange gevangenisstraf en een tijdelijke gevangenisstraf van ten hoogste twintig jaar. Volkert viel in de laatste categorie; levenslange gevangenisstraf werd gereserveerd voor moord gecombineerd met andere delicten of meervoudige moord.

Op 1 februari 2006 werd de Wet herijking strafmaxima ingevoerd. Volgens die nieuwe wet zijn er opnieuw twee soorten straffen voor moord: de levenslange gevangenisstraf en een tijdelijke gevangenisstraf van ten hoogste dertig jaar.

In 2006 zou Van der Graaf tot dertig jaar gevangenisstraf zijn veroordeeld. Deze zaak heeft een grondige wijziging teweeggebracht in de wereld van strafrechtspleging en de strafmaxima. Er zijn echter nog minstens twee zaken die naar aanleiding van Volkert van der Graaf moeten worden besproken in de Tweede Kamer.

Nabestaanden

De eerste kwestie betreft de resocialisatie in samenhang met de vervroegde vrijlating. De zaak-Van der Graaf heeft bij alle partijen de ogen geopend voor de onrechtvaardige en nadelige effecten van een dergelijk systeem, vooral ten opzichte van de nabestaanden van een gewelddadig delict.

Zij moeten toekijken als de moordenaar van hun geliefde vrijkomt, terwijl die nog flink wat jaren in de gevangenis moet doorbrengen. Wat niet recht is, moet worden rechtgetrokken.

De voorwaardelijke vervroegde vrijlating moet aan strengere eisen worden gekoppeld, waardoor het proces in de ogen van de nabestaanden aanvaardbaar wordt. Daarnaast is de vraag of deze regeling ook nog van toepassing moet zijn op moord.

Vergelding en preventie

Waarom zou een moordenaar vervroegd moeten vrijkomen? Aangezien een moordenaar willens en wetens en met voorbedachten rade een absoluut onherstelbaar lijden, schade en ellende heeft aangericht, moet de moordenaar tot de laatste dag in de gevangenis doorbrengen. Het gaat hier om twee principes: vergelding en preventie.

De tweede kwestie is nog ingewikkelder. Wat moet er gebeuren met een vrijgelaten moordenaar die wordt bedreigd? Volgens de media heeft het Openbaar Ministerie een beveiligingsplan opgesteld voor Van der Graaf. Als deze berichtgeving klopt, dan valt Volkert van der Graaf onder het stelsel bewaking en beveiliging.

Het is ironisch dat precies dit stelsel faalde bij Pim Fortuyn. Hadden ze het stelsel bewaking en beveiliging van toepassing verklaard op Fortuyn, dan zouden we elk jaar op 6 mei aan de jammerlijke dood worden herinnerd van Van der Graaf.

Beveiligers

De afgelopen jaren heb ik vaak aan beveiligers die mij, Ayaan Hirsi Ali, Rita Verdonk of Geert Wilders hebben beveiligd, de casuïstiek van Fortuyn voorgelegd. Zonder uitzondering hoorde ik van deze professionals dat als zij erbij waren geweest, Fortuyn het had kunnen overleven.

Wie een beetje verstand heeft van bewaking en beveiliging, begrijpt dat zelfs beperkte persoonsbeveiliging op 6 mei 2002 tot een andere uitkomst zou hebben geleid. Precies om die reden werd het hele systeem van de bewaking en beveiliging gewijzigd.

De afgelopen decennia werden in Amsterdam en elders tientallen criminelen geliquideerd door hun collega’s. Willem Holleeder-achtige figuren lopen altijd risico om door een ontevreden klant uit het verleden of door andere criminelen te worden omgelegd.

Risico’s

Stel dat er ook algemene aanwijzingen zijn omtrent een wraakactie, moet dan het stelsel van bewaking en beveiliging op Holleeder worden toegepast? Een doorgewinterde agent begrijpt de ernst van mijn vraag beter dan een gemiddelde burger. Moeten we criminelen beschermen tegen een mogelijke aanslag door andere criminelen? En waar ligt de grens? Bijna iedere vrijgelaten beroepscrimineel loopt ernstige risico’s en dient permanent te worden beveiligd.

Is Volkert van der Graaf belangrijker of beter dan Holleeder en zijn vrienden? Ja, hij heeft een kind, maar er zijn genoeg beroepscriminelen die ook kinderen hebben. Als Van der Graaf niet afwijkt van andere moordenaars uit het criminele milieu, dan zou de regeling omtrent bewaking en beveiliging ook op andere criminelen en vooral beroepsmoordenaars van toepassing moeten zijn.

Debat

De nabestaanden van Fortuyn zijn vreedzame en deugdzame burgers. Ze zullen nooit geweld gebruiken tegen Van der Graaf. Maar nabestaanden en vrienden van een geliquideerde crimineel denken anders over omgang met geweld.

We kunnen stellen dat beroepsmoordenaars na hun vrijlating per definitie in gevaar verkeren. Begrijp mij niet verkeerd: ik bied u hier geen oplossing aan. Ik vraag alleen een debat over deze kwestie. Verlos Nederland en zet Volkert het land uit.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.