Kunnen wij Vladimir Poetin deze vernedering ooit vergeven?

22 juli 2014

De hoop dat de Russische heerser zijn masker zou afzetten en de Nederlanders ondubbelzinnig zou helpen, bleek ijdel. Vladimir Poetin heeft geen oog voor een natie in rouw.

In Nederland heerst de opvatting dat het open karakter van ons land veel voordelen oplevert. Als handelsnatie kunnen we niet zonder de wereld. En als er iets in de wereld gebeurt, dan importeren wij dat hier.

Afgelopen week importeerden wij een ramp zonder schuld – de ergste ramp sinds de Tweede Wereldoorlog.

193 Nederlanders vonden de dood omdat een Oekraïense oud-president een handelsovereenkomst met de Europese Unie weigerde te ondertekenen, waardoor er een opstand uitbrak in zijn land en het overwegend Russische Oost-Oekraïne zich koste wat kost wilde afsplitsen.

Schreeuwen

Alsof het lot van de 193 onschuldigen al niet droevig genoeg is, denken sommigen politiek gewin te kunnen slaan uit een situatie waarbij uitsluitend gevoelens van menselijkheid gepast zouden zijn.

Misschien dat voor politici en diplomaten de bewijslast niet honderd procent sluitend is en ze nog niet van de daken kunnen schreeuwen wie de dader is. Dat is ook eigenlijk totaal onbelangrijk.

Voor nu geldt: de levenden willen hun doden begraven. Waarop kun je terugvallen anders dan het menselijke geweten dat in alle geloofsovertuigingen ook doden een waardig bestaan toekomt?

Achterbaks

Zelfs zulke basale aannames bleken afgelopen dagen te veel. Dezelfde separatisten die onderzoekers wegstuurden bij de rampplaats en hen maanden een nieuwe afspraak te maken met de commandant, hadden later het lef om speelgoed van slachtoffertjes omhoog te houden en vervolgens een kruisteken te slaan als uiting van respect voor de overledenen.

Wat een huichelarij en een achterbaksheid. En wat een schande dat de vingers van deze dode zielen zichzelf tot het christendom rekenen. In mijn radeloosheid over het tweesnijdende zwaard dat Nederland heeft geraakt, over het verlies en het uitstel van een eerwaardig afscheid, denk ik door over het waarom.

Politieke dwerg

Ik begin met het rationele waarom. Van voormalig VNO-NCW-voorzitter Bernard Wientjes leerden we in 2010 dat Nederland ‘een politieke dwerg maar een economische reus’ is.

Zou dit de reden zijn dat een machtspoliticus als de Russische president Vladimir Poetin bij een drama van deze omvang niet onmiddellijk hemel en aarde beweegt om doden een waardige bestemming te geven? Zou Poetin ons wel serieus nemen als wij China of de Verenigde Staten waren?

Het antwoord is niet belangrijk. De echte tragedie is dat we ons blijkbaar genoodzaakt voelen ons deze zaken af te vragen terwijl wij met hele andere zaken bezig zouden moeten zijn.

Emotionele Poetin

Maar, zoals een vriend laatst tegen mij zei, veel Russen zijn hun gevoeligheid voor getallen kwijtgeraakt. In de Tweede Wereldoorlog hebben zij 25 miljoen burgers verloren. Dát maakt indruk – 298 mensen meer of minder, of 193 Nederlanders meer of minder, daarvoor hoef je niet op een emotionele Poetin rekenen.

Toch had ik ook van hem, juist nu, een meesterzet verwacht. Daar waar hij ongeveer een jaar geleden nog werd bejubeld om de internationale wending die hij wist te geven aan de impasse inzake het chemische wapenarsenaal van Syrië, gedraagt hij zich nu al vijf dagen als de machiavelliaanse vorst die rond bebloede en met lijken bezaaide graanvelden in Oost-Oekraïne zijn machtsdansje doet.

Naastenliefde

En ik moet zeggen, Poetin is Machiavelli’s gedachtegoed meer dan trouw. ‘Men dient te beseffen dat een vorst niet al die dingen in acht kan nemen die mensen een rechtschapen reputatie bezorgen, omdat hij vaak omwille van de macht dingen moet doen die strijdig zijn met trouw, strijdig met naastenliefde, strijdig met menselijkheid, strijdig met godsdienstigheid. En daarom dient hij geestelijk in staat te zijn om de steven te wenden naar de kant die de wind van de fortuin en de gang der gebeurtenissen hem opsturen; en, zoals ik eerder zei, aan het goede vast te houden indien mogelijk, maar het kwaad te kunnen omarmen indien noodzakelijk.’ schrijft Machiavelli in de Nederlandse vertaling van Il principe (1532).

Forse kritiek

Ik had verwacht dat Poetin de Nederlandse politiek en monarchie met gelijke munt zou terugbetalen als zij deden rondom de Olympische Winterspelen in Sotsji. De Nederlandse Koning, Koningin, premier en minister van Sport waren aanwezig op de Spelen, ondanks de forse kritiek in die zij in eigen land moesten incasseren.

Ik dacht dat de bedachtzame Poetin zich meester zou maken van de machiavelliaanse Poetin, die het kwaad omarmt omdat het noodzakelijk is voor zijn macht. Dat hij de Nederlandse hoogwaardigheidsbekleders geen gezichtsverlies zou bezorgen in eigen land en hen uit de brand zou helpen.

Maar de soevereine Russische vorst houdt zijn machtsmasker op en is daardoor blind voor de vernedering die hij een gewonde natie aandoet. Een natie die wil rouwen om een ramp zonder schuld en zonder haar doden. Gaan we hem dit ooit vergeven?

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.