Gerry van der List

Gesjoemel in de politiek: over de VVD, Limburg en andere affaires

Door Gerry van der List - 28 februari 2015

In de overzichten van affaires en affairetjes komen twee groepen slecht uit de bus: Limburgers en VVD’ers. In Limburg heerst in politieke kringen een soort van ons-kent-ons-sfeer die ertoe bijdraagt dat het met regels voor bestuurlijke integriteit soms niet zo nauw wordt genomen.

Het was makkelijk scoren voor de oppositie. In 2009 werden de declaraties van ministers openbaar gemaakt en bij sommige uitgaven van de bewindslieden deed het vreemd aan dat gemeenschapsgeld was gespendeerd.

Zo had vicepremier en minister van Financiën Wouter Bos een declaratie durven indienen voor een kwijtgeraakte zonnebril (113 euro). PVV-leider Geert Wilders sprak in de Tweede Kamer honend over de door de belastingbetaler gefinancierde Ray-Ban van de PvdA’er.

Het was een vermakelijk relletje dat ook geruststelde. De financiële vergrijpen van het kabinet-Balkenende/Bos bleken wel erg klein. Van Italiaanse toestanden was geen sprake.

Goede reputatie

Dit wil niet zeggen dat er geen probleem bestaat. Ondanks zijn betrekkelijke goede reputatie is Nederland nooit vrij geweest van politieke corruptieschandalen.

In het proefschrift Een kwestie van politieke moraliteit (uitgeverij Verloren) behandelt de historicus Ronald Kroeze er een aantal van voor de Tweede Wereldoorlog. Zo was er de Limburgse brievenaffaire (1864- 1866): een liberale minister van Financiën hield een voorstel voor belastingverhoging voor Limburg tegen in een poging Limburgse kiezers te paaien.

En wie het leerzame toneelstuk Kuyper en Wilhelmina bezoekt krijgt inzicht in de lintjesaffaire (1909). De antirevolutionaire voorman Abraham Kuyper kwam in problemen toen bekend werd dat hij als premier een koninklijke onderscheiding had laten verlenen aan een koopman die eerder een fors bedrag in de kas van de ARP had gestort. Kuyper moest door het stof en deed de befaamd geworden uitspraak ‘Het boetekleed ontsiert den man niet’.

Boetekleed

De indruk bestaat dat de laatste tijd vrij veel Nederlandse politici het boetekleed aantrekken of zouden moeten aantrekken. Raadsleden, wethouders, gedeputeerden en parlementariërs treden gedwongen af, worden strafrechtelijk vervolgd of liggen onder vuur omdat strafrechtelijk vervolgd of liggen onder vuur omdat ze zich aan fraude of corruptie zouden hebben bezondigd. Dit wil niet per se zeggen dat het gesjoemel flink is toegenomen.

Wel is de aandacht gegroeid voor financiële malversaties van volksvertegenwoordigers volksvertegenwoordigers en bestuurders en zijn de normen verscherpt.

Ons-kent-ons

In de overzichten van affaires en affairetjes komen twee groepen slecht uit de bus: Limburgers en VVD’ers. In Limburg heerst in politieke kringen een soort van ons-kent-ons-sfeer die ertoe bijdraagt dat het met regels voor bestuurlijke integriteit soms niet zo nauw wordt genomen. En de VVD telt vrij veel ondernemers die, zeker op lokaal niveau, moeite hebben de grens tussen particulier en algemeen belang te herkennen.

De gedeputeerde Ton Hooijmaijers werd zelfs tot een gevangenisstraf veroordeeld vanwege fraude en omkoping. De VVD heeft nu een Permanente Commissie Integriteit om zulke misstanden te voorkomen.

Wat zij echter niet heeft voorkomen, is dat weer een Limburgse VVD’er in opspraak is geraakt. Elsevier onthulde eerst dat het Kamerlid Mark Verheijen in zijn woonplaats Venlo wel erg nauwe banden onderhield met de van corruptie verdachte projectontwikkelaar Piet van Pol. En NRC Handelsblad zette de schijnwerpers op dubieuze declaraties in zijn periode als gedeputeerde van Limburg. Vorige week werd aangifte gedaan vanwege corruptie tegen Verheijen, die inmiddels is opgestapt.

Commotie

De VVD-top reageerde hoogst onhandig op de commotie. Zowel premier Mark Rutte als fractievoorzitter Halbe Zijlstra liet weten het een hoop gedoe om niets te vinden. Terwijl zelfs de eigen achterban openlijk morde, hielden zij het politieke talent uit Venlo de hand boven het hoofd. In plaats van, zoals had gemoeten, te zeggen dat het serieuze aantijgingen betrof en dat de zaak tot op de bodem zou worden uitgezocht. Waarbij het declareren van een kwart van de kosten van een, door een ander betaalde, pekingeend bij de Chinees en overige door NRC belichte zonden van Verheijen trouwens minder ernstig lijken dan zijn in Elsevier beschreven relatie met Van Pol.

De VVD heeft een miljoen euro uitgetrokken voor de campagne voor de verkiezingen van de Provinciale Staten in maart, maar al die flyers en televisiespotjes hebben weinig effect als de kiezer het gevoel heeft dat de partij sjoemelende vertegenwoordigers in bescherming neemt.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.