Eric Vrijsen

Ruttes ‘referendum’ over kabinet komt hem nu duur te staan

Door Eric Vrijsen - 18 maart 2015

VVD-premier Mark Rutte had van de Provinciale Statenverkiezingen een referendum over zijn kabinet gemaakt, maar dat moet hij nu bekopen. Zijn partij krijgt een gevoelige tik. Hij kan de uitkomst niet zomaar naast zich neerleggen.

Coalitiepartner PvdA ontvangt een nieuwe, maar geen fatale dreun. Volgens de voorlopige cijfers bezetten VVD en PvdA nog maar 21 zetels in de nieuwe Eerste Kamer.

Er zijn er 38 nodig voor een meerderheid. Zelfs met behulp van de ‘constructieve drie’ – D66 en de christelijken – zit er geen meerderheid meer in. D66 verdubbelde en pakte een winst van 5 zetels, maar VVD en PvdA duiken 9 zetels naar beneden.

Vleugellam

Dit betekent niet dat het kabinet onmiddellijk zal vallen; wel dat Rutte II vleugellam naar zijn einde kan strompelen. Om bij voorbeeld een nieuw belastingstelsel te realiseren, moet het kabinet nu ook het CDA – 1 zetel winst; nu op 12 zetels – zien te vermurwen.

In een eerste reactie op de uitslag gaf CDA-leider Sybrand Buma geen krimp. Hij sluit niks uit, maar zegt ook helemaal niks toe.

De grote verliezer is de PvdA. Partijleider Diederik Samsom hield zich wijselijk zo veel mogelijk buiten de campagne.

Hij verdient bewondering voor de manier waarop hij nederlagen incasseert – ‘Ik ben trots op de duizenden PvdA’ers die zich hebben ingezet tijdens deze campagne.’ – maar de kans dat de PvdA in 2017 zal profiteren van het economisch herstel en uit het electorale dal klimmen, is woensdag bepaald niet groter geworden. In PvdA-kringen hoor je nu dat de SP moet worden betrokken in het coalitieberaad, maar dat is een links sprookje.

Pover

De 1 zetel winst van de SP is pover. De partij wist nauwelijks te profiteren van het zware verlies van PvdA. Ook GroenLinks verliest. In feite strijkt D66 het hele PvdA-verlies op als winst.

Ter rechterzijde leverde de PVV een zetel in. De lage opkomst is een goedkoop excuus. De klap die de VVD krijgt, heeft Geert Wilders niet kunnen benutten. Opmerkelijk is wel: PVV is de nu de grootste partij in Rotterdam.

Constructief rechts

Je hoort vaak dat de linkse en rechtse flank in de politiek steeds sterker worden, ten koste van de centrum-partijen. Maar dat is dus niet gebeurd. De verschuivingen doen zich voor in het politieke centrum.

In feite illustreert de verkiezingsuitslag een trend naar constructief rechts in de Nederlandse politiek. CDA en D66 – partijen die de VVD naar rechts willen trekken – hebben gewonnen.

Daar tegenover staan géén krachten die de PvdA naar links trekken.Je kunt ook zeggen: de meeste mensen vinden het regeringsbeleid redelijk okay, maar haten de lastenverhogingen.

Rutte zal daar – als je een referendum uitroept, kun je de uitslag niet zomaar naast je neerleggen – rekening mee moeten houden.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.