Afshin Ellian Afshin Ellian

Senaat in deze vorm helpt democratie om zeep

Door Afshin Ellian - 20 maart 2015

Er werd gefeest en getreurd na afloop van de Provinciale Statenverkiezingen. De gedogers van het kabinet hadden het meeste recht om te juichen. Niettemin dreigt er gevaar: we moeten voorkomen de parlementaire praktijk van gedogen een lijdensweg wordt.

Fantasten leven in fantasieën. GroenLinks was in de zevende hemel. Er werd feestgevierd, Bram van Ojik hield een overwinningsspeech.

In werkelijkheid heeft GroenLinks verloren. De partij wordt zelfs niet beloond voor haar rol in de oppositie. Wanneer een oppositiepartij verliest, moet die partij zich bezinnen. GroenLinks gaat van 5 zetels naar 4 zetels.

Ook Emile Roemer was dolgelukkig, ook hij hield een overwinningsspeech. Wat heeft de SP als linkse oppositieleider gewonnen? 1 zetel. Niet veel. De SP heeft kennelijk geen indruk gemaakt op de kiezers van de PvdA, die stapten niet massaal over naar de Socialistische Partij. En toch was het feest bij de SP. Links is dol op fantastische, utopische overwinningen.

Opgelucht

Het CDA was opgelucht. De kiezer heeft ons weer gevonden, werd er geopperd. Eigenlijk is het CDA vooral blij dat de partij niet opnieuw heeft verloren; hun winst bedroeg immers maar 1 zetel. Terwijl het CDA zichzelf in debatten presenteerde als de harde oppositiepartij.

In werkelijkheid is het CDA niet beloond voor het voeren van harde oppositie. Niettemin heeft de partij genoeg redenen om blij te zijn: een kleine winst, geen verlies.

De partij van Geert Wilders was in geen velden of wegen te bekennen. In tegenstelling tot alle verwachtingen van opiniepeilers heeft ook de PVV verloren.

Weglopen

Wilders was reeds gewaarschuwd dat hij zich isoleert door niet op constructieve wijze te proberen om zijn verkiezingsprogramma te verwezenlijken. Het verwijt van weglopen en niet aanpakken komt de PVV duur te staan.

De politieke vijanden van de PVV moeten niet denken dat het afgelopen is met de partij van Geert Wilders. Zijn partij is nog steeds een grote volksbeweging. Dat blijkt ook uit het stemgedrag van kiezers in de twee grote steden:

Rotterdam: 1. PVV 2. D66 3. VVD
Den Haag: 1. D66 2. VVD 3. PVV

Knappe prestatie

Wie terecht feestvierde, was Alexander Pechtold. Hij heeft zijn zetelaantal in de Eerste Kamer verdubbeld, een knappe prestatie. Pechtold voerde een consistente campagne zonder incidenten. Zelfs zijn plan om nog meer te gaan bezuinigen, leidde niet tot zetelverlies. Ook de kleine christelijke partijen hebben gewonnen.

Bij deze verkiezingen heeft links Nederland verloren. De constructieve partijen hebben gewonnen. De gedogers worden fors beloond door de kiezer.

In totaal nam 47,5 procent van de stemgerechtigden deel aan de Provinciale Statenverkiezingen. Vier jaar geleden was het percentage hoger: 56 procent. De 75 Eerste Kamerleden die nu worden gekozen, zullen tot in 2019 deel uitmaken van de Staten-Generaal.

Constitutioneel probleem

Dat is bizar. Zij maken de verkiezingen voor de Tweede Kamer bijna betekenisloos. In de afgelopen jaren heb ik meermaals gewezen op de problematische positie van de Eerste Kamer. In het begin waren velen, van rechts maar ook van links, het met mij oneens.

Nu begint langzamerhand tot iedereen door te dringen dat Nederland een constitutioneel probleem heeft. De bezorgdheid omtrent de verstorende functie van de Eerste Kamer neemt alleen maar toe.

De politieke eenheid veronderstelt echter de wil van het volk. Deze wil komt volgens de Nederlandse constitutionele traditie tot stand via de leden van de Tweede Kamer.

Een meerderheid in de Tweede Kamer verschaft de democratische grondslag van een kabinet.

Volkswil

Daarin ligt de essentie van onze democratie besloten. Dit beginsel dreigt nu om zeep geholpen te worden door de Eerste Kamer.

De samenstelling van deze Eerste Kamer brengt nauwelijks een werkbare meerderheid voort voor de kabinetsvorming na de volgende parlementsverkiezingen. Er bestaan nu twee soorten volkswil, die op verschillende momenten worden geuit. Dat is onmogelijk – op deze manier althans.

Een grondwetswijziging duurt lang. Er moeten dus snel oplossingen worden gevonden. Er kan worden gekozen voor een systeem waarbij de helft van de leden van de Eerste Kamer bij tussentijdse verkiezingen wordt gekozen.

Geest van de Grondwet

De helft van de senatoren zou tegelijk met de Tweede Kamerverkiezingen worden gekozen. Zo ontstaat een balans tussen de wil van het volk en het tijdstip waarop die wordt geuit. Daardoor groeit de democratische legitimiteit van de Eerste Kamer.

De Grondwet maakt de verkiezing van de leden van de Eerste Kamer nu afhankelijk van de Provinciale Staten. En de verkiezing van de Provinciale Staten wordt geregeld in andere wetten.

Daarin ligt een mogelijke oplossing: de helft van de leden van de Provinciale Staten zou samen met de verkiezingen voor de Tweede Kamer kunnen worden gekozen. De geest van de Grondwet en de bedoeling van de grondwetgever verdragen zich niet met de nieuwe machtspositie van de Eerste Kamer.

Lijdensweg

De politieke partijen moeten leiderschap tonen, zij moeten wettelijke waarborgen creëren voor de functionaliteit van democratische instituten.

Wanneer de Kamers elkaar systematisch tegenwerken, komt het effectief functioneren van de parlementaire democratie in gevaar.

De vormgevende wil van het volk omtrent het kabinet mag slechts via de Tweede Kamer worden geuit. Voorkom dat de parlementaire geschiedenis van gedogen een lijdensweg wordt.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.