Beste premier, benoem vanavond ook antisemitisme van nu

24 april 2015

Premier Mark Rutte (VVD) moet in zijn toespraak tijdens Dodenherdenking niet alleen stilstaan bij het leed dat in Nederland is aangericht tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het is essentieel om ook het antisemitisme van nu in ferme woorden te veroordelen.

Geachte minister-president Rutte,

Vanavond staan wij tijdens onze Nationale Herdenking opnieuw stil bij het onnoemelijke leed dat in de Tweede Wereldoorlog is aangericht onder Nederlanders (verzetsstrijders, Joden etcetera) en andere groepen die in die periode op Nederlands grondgebied verbleven, zoals gevluchte stateloze Joden, Sinti en Roma. Groot onrecht dat alweer zeventig jaar achter ons ligt maar niet mag worden vergeten.

Vanavond gaat u op de Dam het woord voeren. Met deze open brief roep ik u op om in uw toespraak onderstaande twee elementen mee te nemen:

1) Er is een tendens om op 4 mei op de Dam wel uitgebreid stil te staan bij het leed dat de Joden in het verleden is aangedaan, maar om verder tijdens deze ceremonie terughoudend te zijn met de levende Joden van nu rust, vrede en veiligheid toe te wensen. Juist bij een herdenking die ook ten dele een Holocaustherdenking is, zou je verwachten dat sprekers zo nu en dan eens uitdrukking geven aan hun hoop dat de ‘levende’ Joden, waar ze ook moge wonen, hier in Nederland, elders in Europa, in Zuid- of Noord-Amerika, maar zeker ook in Israël, een mooi leven kunnen leiden, in veiligheid en vrede. Ik roep u op die wens, 4 mei op de Dam, concreet uit te spreken. De politici Kees van der Staaij (SGP) en Harry van Bommel (SP) vinden bijvoorbeeld ook dat een dergelijke signaal richting de levende Joden van nu prima past binnen de plechtigheden, 4 mei op de Dam.

2) Tevens roep ik u op om 4 mei op de Dam expliciet te zeggen dat antisemitische moordpartijen, zoals die zich recent in Europa hebben voorgedaan, juist precies voorbeelden zijn van hetgeen we hadden gezworen dat ‘nooit meer’ zou gebeuren. Een herdenking dient er ook toe iedereen, waaronder nieuwe generaties, er op te wijzen welk kwaad ons heeft getroffen en dat we ervoor moeten waken dat het zich weer manifesteert. Tot op zekere hoogte faalt de Europese samenleving de belofte ‘nooit meer’ gestand te doen, getuige de recente antisemitische moorden in Toulouse, Brussel,Parijs en Kopenhagen. Heb het lef dat in uw toespraak te erkennen en roep iedereen op tegen dergelijk onrecht in geweer te komen. Dat zijn we ook verplicht aan hen die in het verleden hun leven hebben gegeven voor onze vrijheid. Trek het eventueel breder, wijs erop dat ‘nooit meer’ bijvoorbeeld ook betekent geen brandstichting bij moskeeën en geen geweld tegen homo’s.

Duidelijke taal graag

Het is gebruikelijk om bij herdenkingen in poëtische termen te spreken, literair, kunstig, niet gewoon man en paard te noemen. Op zo’n dag is iedereen dichter. De strijd tegen fascisme en vergelijkbaar kwaad vraagt echter om duidelijke taal. Bij de Jom Hasjoa-herdenking, onlangs op 16 april in de Hollandsche Schouwburg, heeft u ook gesproken. Mooie woorden maar weinig concreets. De aanwezigen, in hoe ze gekleed gaan veelal duidelijk herkenbaar als Jood, werden na afloop opgeroepen niet voor de Hollandsche Schouwburg rond te blijven hangen of samen te scholen, maar vooral zonder dralen te vertrekken. Want het antisemitische geweld ligt anno 2015 ook in Amsterdam op de loer. Waarmee wat u daar kort tevoren had beweerd, ‘In Nederland kan iedereen in vertrouwen en openheid zijn geloof en cultuur belijden,’ gelijk schrijnend werd ontkracht.

Oplaaiend antisemitisme

Niemand twijfelt aan uw goede intenties, maar het opnieuw oplaaiend antisemitisme wordt alleen bestreden wanneer we het concreet durven benoemen.

Neem 4 mei op de Dam de gelegenheid te baat om echt iets te zeggen. Wek niet de suggestie bepaalde begrippen bewust te vermijden. Spreek zinnen uit waar het woord ‘Israël’ in voorkomt. En andere zinnen met de woorden ‘Toulouse’, ‘Brussel’ en ‘Parijs’. Mooie toespraken hoor je zo vaak. Met echt duidelijke taal onderscheidt zich de staatsman. U staat er om bekend niet om zaken heen te draaien. Maak ook op 4 mei, specifiek op de Dam, die reputatie waar.

Met hartelijke groet,

René van Praag

uitgever en tv-maker

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.