Afshin Ellian Afshin Ellian

Halbe Zijlstra pleit terecht voor realistische omgang met dictators

Door Afshin Ellian - 17 april 2015

Te lang is het Westen gedomineerd door mensenrechtenfundamentalisten. Economie en veiligheid werden onterecht ondergeschikt gemaakt. Halbe Zijlstra heeft volkomen gelijk met zijn pleidooi voor een realistische omgang met dictators.

Tijdens de Koude Oorlog werden mensenrechten de basis van de westerse ideologie. De strijd tegen de Sovjet-Unie concentreerde zich rond het thema van de mensenrechten.

Vrijheid van meningsuiting en vrijheid van godsdienst vormden de kern van de anti-sovjetpropaganda: het imperium van de onvrijheid tegenover de wereld van de vrijheid.

Tegelijkertijd eiste het Westen de vrijheid van beweging voor de inwoners van het sovjetblok.

Mensenrechten werden minder serieus genomen in derdewereldlanden. De militaire junta’s werden juist gesteund door de Verenigde Staten om machtsuitbreiding van de Sovjet-Unie te voorkomen.

Bill Clinton

Pas aan het eind van de jaren tachtig van de vorige eeuw begon het Westen de mensenrechten te zien als vertrekpunt voor de betrekkingen met de derdewereldlanden. De toenmalige Amerikaanse president Bill Clinton maakte een definitief einde aan de steun aan militaire regimes.

Sindsdien werd het concept van mensenrechten het uitgangspunt van het westerse buitenlandbeleid.

Er is zelfs enkele keren militaire inmenging in andere landen gekoppeld aan mensenrechten: Kosovo, Irak (bescherming van Koerden ten tijde van Saddam Hussein), et cetera. Nu is het Westen gedesillusioneerd.

Kortzichtig

De Arabische Lente bracht voornamelijk burgeroorlogen voort. Daardoor worden militaire regimes weer een aanvaardbare optie. Sommigen willen terug naar de negentiende eeuw: de mensenrechten passen alleen in het Westen. Deze groep ziet de rest van de wereld slechts als een economisch domein en een veiligheidsprobleem. Deze visie is kortzichtig en gevaarlijk.

De toename van het islamitische terrorisme kan niet alleen worden bestreden met wapens. Het Westen moet ook een alternatief verhaal hebben voor de islamitische volkeren.

Politieke islam

Dat verhaal is er eigenlijk al: de democratische rechtsstaat. Door de mondialisering van media en technologie neemt het westerse verhaal een steeds prominentere plaats in tegenover het totalitaire concept van de politieke islam.

Welke visie op de mensenrechten moeten we hanteren?

Ook in de internationale betrekkingen zijn er minstens twee belangrijke perspectieven: mensenrechtenfundamentalisten en de mensenrechtenrealisten. De fundamentalisten willen dat alle aspecten van internationale betrekkingen ondergeschikt worden gemaakt aan de mensenrechten.

Stabiliteit

Dat is gevaarlijk en onverstandig. Er moet immers nog altijd een afweging worden gemaakt tussen het belang van stabiliteit en het belang van mensenrechten. Helaas gaan ze niet altijd samen.

Daarnaast zijn er economische belangen. Zij behoren ook tot de nationale veiligheid van de westerse landen. Daarbij kunnen we denken aan energie en voedselvoorziening.

Mensenrechtenrealisten zoeken telkens naar een balans tussen verschillende belangen. Soms kun je via een dictator eerder correcties aanbrengen in een land dan wanneer dat land volledig in chaos verkeert. Bovendien is in een land soms voor een bepaalde tijd een militair regime noodzakelijk.

Vertroebeling

De internationale betrekkingen laten zich niet volledig juridiseren. Ook voor dit domein geldt het primaat van de politiek. De verdere juridisering van de internationale betrekkingen moet worden gestopt.

Het instrumentele gebruik van het internationale recht om politieke doelen te realiseren, zal leiden tot vertroebeling van diplomatie en politiek.

Mensenrechtenfundamentalisten hebben het in de afgelopen twee decennia voor het zeggen gehad in de buitenlandse politiek van het Westen. Europa is het ambacht van de politieke handel op internationaal niveau bijna verleerd.

Machiavelli

Dat ambacht bestaat niet alleen uit diplomatie, maar ook uit het gebruik van geweld. De internationale inzet van militaire middelen hoeft niet altijd gebaseerd te zijn op mensenrechten. Veiligheidsbelangen, en geopolitieke en economische belangen kunnen ook legitieme motieven zijn om elders macht aan te wenden.

Het westerse buitenlandbeleid wordt te zeer gedomineerd door mensenrechtenfundamentalisten met hun lobbyisten. Niccolò Machiavelli, een groot politiek filosoof, wordt in deze context als een schurk gezien.

Alles wat politiek handelen kenmerkt, wordt gezien als onethisch. Deze houding leidt tot machtsverlies – dat is pas immoreel. Machtsmisbruik en machteloosheid zijn twee kanten van dezelfde medaille.

Komedianten

VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra werd het mikpunt van spot bij mensenrechtenfundamentalisten en hun komedianten, omdat hij een realistische visie op de internationale politiek heeft. Zijlstra werd verweten dat hij dictators wil steunen.

Ik juich juist de gezonde houding van Zijlstra toe. Hij bepleit geenszins steun aan dictators ten koste van alles. Zijlstra pleite voor een belangenafweging: stabiliteit versus mensenrechten.

Heeft het Westen dan geen missie in de wereld? Ik weet alleen dat het voor het Westen gunstig is wanneer zoveel mogelijk landen worden geregeerd volgens de kernwaarden van de mensenrechten.

Ondergeschikt

Landen die de mensenrechten in acht nemen, vormen geen gevaar voor het Westen. Bovendien verloopt de economische concurrentie met dit soort landen vaak niet gewelddadig. Daarom moet het Westen de mensenrechten uitdragen.

Maar het uitdragen van mensenrechten is iets anders dan mensenrechtenfundamentalisme dat het politiek handelen volledig ondergeschikt maakt aan het juridische oordeel. Kort maar krachtig: te lang is het Westen gedomineerd door mensenrechtenfundamentalisten.

Economie en veiligheid moeten in balans staan met een mensenrechtenvisie.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.