Syp Wynia

PvdA-leider Diederik Samsom vecht voor zijn politieke leven

Door Syp Wynia - 16 april 2015

De regeringspartijen proberen kleur op de wangen te krijgen en zetten daarbij het voortbestaan van het kabinet op het spel. Het is geen toeval dat het illegalenbeleid nu het struikelblok is.

De regeringspartijen VVD en PvdA staan al een paar dagen met verhitte hoofden tegenover elkaar over de opvang van illegalen. Voor beide partijen en voor de hoofdrolspelers staat er veel op het spel.

Het is bepaald niet voor het eerst dat het immigratiebeleid de coalitie uiteendrijft, maar voor het eerst lijkt het voortbestaan van coalitie en kabinet daardoor onzeker.

De VVD slikte bij de onderhandelingen over het Regeerakkoord in 2012 de eis van PvdA-leider Diederik Samsom dat er een ‘kinderpardon’ zou komen, een verblijfsvergunning voor jonge illegalen die in Nederland geworteld zouden zijn.

Op scherp

Een jaar geleden slikte de VVD een volgende eis van Samsom, namelijk het schrappen van het beboeten van illegaal verblijf in Nederland. In ruil daarvoor moest Samsom accepteren dat er iets minder werd genivelleerd.

Maar veel PvdA’ers wilden al steeds dat ook een andere kwestie van tafel moest. In 2007 werd namelijk overeengekomen dat in ruil voor een ‘generaal pardon’ voor 27.000 afgewezen asielzoekers gemeenten niet meer mogen meewerken aan de opvang van andere afgewezen asielzoekers.

Die laatste kwestie is nu op scherp gezet door uitspraken van comités van de Raad van Europa in Straatsburg, waar 47 Europese landen bij aangesloten zijn. De Protestantse Kerken in Nederland hadden zich tot de Raad van Europa gewend over de illegalenopvang.

Basisvoorziening

Het kabinet werd vanuit Straatsburg op de vingers getikt. Nederland zou voor illegalen minstens een bed, eten en sanitaire voorzieningen ter beschikking moeten stellen. Het kabinet maakte bezwaar tegen de rechtmatigheid van het besluit.

Maar nu is het voor de PvdA duidelijk: illegalen moeten van overheidswege een basisvoorziening krijgen. De VVD wil dat niet, hooguit als zo’n basisvoorziening het begin is van vertrek uit Nederland.

Dat de twee partijen nu verhit tegenover elkaar staan, komt zowel door de voor beide partijen vitale aanleiding als door de politieke situatie. De VVD is al een paar keer door de pomp gegaan voor de PvdA over het illegalenbeleid en probeert sinds de Statenverkiezingen het eigen profiel op te poetsen met een scherpe koers op immigratiegebied.

Opvang in de regio

Zo kwam de VVD-fractie meteen na de Statenverkiezingen ook al met een plan om geen asielzoekers meer op te nemen in Europa, maar opvang in de regio te subsidiëren.

De PvdA probeert na drie verloren verkiezingen ook kleur op de wangen te krijgen. Daarbij ondervindt de verzwakte PvdA-leider Diederik Samsom zowel binnen de fractie in de Tweede Kamer als binnen het partijkader druk om de illegalenkwestie scherp te spelen.

Mocht het kabinet vallen over deze kwestie, dan is het hoogst ongewis of Samsom weer lijsttrekker en dus politiek leider van de PvdA zal zijn. Samsom heeft er dus alle belang bij zowel zijn zin te krijgen als het kabinet op de been te houden.

Uitgeregeerd

Maar over ruim een maand wordt er een nieuwe Eerste Kamer gekozen, waarin VVD en PvdA ook samen met de gedoogpartijen D66, ChristenUnie en SGP geen meerderheid hebben. Dat hoeft niet onoverkomelijk te zijn, als er een sterke wil bij VVD en PvdA zou bestaan om het elkaar niet te moeilijk te maken.

Het heeft er alleen alle schijn van dat die wil er niet meer is. Het Regeerakkoord is goeddeels uitgevoerd en over nieuwe uitdagingen – zoals belastingverlaging – zijn VVD en PvdA het oneens.

Het kabinet is uitgeregeerd, de regeringspartijen poetsen hun profiel op richting volgende verkiezingen. Onder zo’n gesternte kunnen ook ‘bed, brood en bad’ zomaar het einde van het kabinet inluiden.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.