Afshin Ellian Afshin Ellian

Logisch dat politici geen zin hebben in ‘gezellige’ NPO-talkshows

Door Afshin Ellian - 05 augustus 2015

Ooit was er een wezenlijk verschil tussen een showbizz-reporter en een politiek verslaggever. Die grenzen zijn vervaagd: iedereen denkt overal verstand van te hebben. Logisch dat politici dan huiverig worden voor een optreden in een talkshow.

Ooit was journalistiek een onschuldig vak, waar velen van hielden. Journalisten waren niet met zichzelf maar met de omringende wereld bezig. Ze werden opgedeeld volgens specifieke maatstaven: een paparazzo was iets anders dan een fotograaf die in oorlogsgebieden reportages maakte.

Ook was er altijd een verschil tussen sociale en politieke journalistiek en opiniemakers. Al die grenzen zijn vervaagd, iedereen is nu politiek commentator: van Peter R. de Vries tot Dolf Jansen.

Een professional als Paul Jansen (De Telegraaf) wordt geacht aan de tafel van een talkshow evenveel te weten over Den Haag als Jan Mulder.

Jammer

Ik heb zelf ooit een discussie meegemaakt waarbij een journalist (nu een columnschrijver voor een dagblad) moeite had met het feit dat iemand hem als journalist had aangesproken.

Ik heb achting voor de journalistiek. De vervaging van de grenzen tast het aanzien van journalisten en het vak journalistiek aan. Dat is jammer en onwenselijk. Onwenselijk omdat de journalistiek een wezenlijk onderdeel van een vrije samenleving is. De journalistieke bijdrage aan de politieke en morele waarheidsvinding is onmisbaar.

Daarnaast is de journalistiek een van de voorwaarden voor het controleren van de heersende macht.

Showbizz

In NRC Handelsblad schreef Stijn Bronzwaer een zeer interessante analyse over de Nederlandse talkshows. Daarbij baseerde hij zich op een recent onderzoek, dat overigens in opdracht van NRC werd verricht.

In het praatprogramma’s is de politiek na cultuur het populairste gespreksonderwerp. Het gaat hier om programma’s als Jinek, Pauw, De Wereld Draait Door (DWDD) en RTL Late Night. Met wie praten de journalisten aan tafel?

Uit het onderzoek bleek dat de journalisten vooral met hun eigen collega’s of met entertainment-persoonlijkheden praten. De showbizz-persoonlijkheden zijn naar mijn mening continu bezig om over zichzelf of anderen te praten. Het programma DWDD spant daarbij de kroon.

Indrukwekkend

Dit narcisme trekt ongetwijfeld een deel der bevolking aan, waarbij het pikant is dat dit soort programma’s net zo goed door de commerciële zenders kunnen worden geproduceerd.

De onderzoekers kwamen tot de conclusie dat aan de tafel van talkshows over politici en politiek niet wordt gepraat met politici of ideologen van verschillende stromingen. Dat levert een indrukwekkend lijstje namen op:

25 x Ferry Mingelen; programma: Pauw; onderwerp: politiek
22 x Peter R. de Vries; programma’s: DWDD (12), Pauw (4), RTL Late Night (5) Jinek (1); onderwerpen: cultuur, misdaad-recht, politiek, sport, media
17 x Dolf Jansen; programma: Pauw; onderwerp: politiek
17x Jan Jaap van der Wal; programma’s: DWDD (1), Pauw (1), RTL Late Night (15); onderwerpen: cultuur, misdaad-recht, politiek, rampen
15 x Jan Mulder; programma’s: DWDD (12), Pauw (2), Jinek (1); onderwerpen: cultuur, media, politiek, sport
12 x Myrthe Hilkens; programma’s: DWDD (3), Pauw (9); onderwerpen: misdaad-recht, politiek
12 x Arjen Lubach; programma’s: DWDD (8), Pauw (3), Jinek (1); onderwerpen: cultuur, media, politiek
11 x Marc-Marie Huijbregts; programma’s: DWDD (10), Pauw (1); onderwerpen: cultuur, media
11 x Tom Kleijn; programma: Pauw; onderwerpen: gezondheid, misdaad-recht, politiek
11 x Sywert van Lienden; programma: DWDD; onderwerpen: misdaad-recht, politiek

Nieuwsgierig

Ik vind dit gek. Te gek eigenlijk. Ferry Mingelen, met alle respect voor zijn gigantische persoonlijkheid, wordt bij een talkshow geacht meer te weten over het reilen en zeilen van een politiek vraagstuk dan de politici zelf.

Dit is daarom geen journalistiek. Het allereerste beginsel van journalistiek luidt: wees nieuwsgierig.

Het programma DWDD nodigt zelden politici uit, omdat presentator Matthijs van Nieuwkerk zich ‘verveelt aan tafel met politici’.

De dieper liggende reden daarvoor is volgens Van Nieuwkerk: ‘Ik vind het heel vaak zouteloos wat ik hoor. Er zijn weinig persoonlijkheden die daar bovenuit stijgen.’

Arrogantie

Als politici nooit de gelegenheid krijgen om in een talkshow te verschijnen, kunnen ze niet zomaar een persoonlijkheid worden in de media. Maar in alle eerlijkheid: wie is Van Nieuwkerk om vast te stellen welke politicus zich als een charismatische persoon mag ontwikkelen?

Te meer omdat we niet uit het oog moeten verliezen dat Van Nieuwkerk en de rest door dezelfde politici, uiteindelijk de burgers, worden gefinancierd. Aan de arrogantie van een prater zijn ook redelijke grenzen.

Eindredacteur Herman Meijer van het tv-programma Pauw zegt tegen NRC dat ‘politici steeds minder genegen zijn om in talkshows op te treden. Hoe vaak wij niet “nee” te horen krijgen in Den Haag tegenwoordig. Het is een frustrerende ontwikkeling’.

Kritisch

Ik begrijp het wel. Soms moeten politici tegenover grofgebekte figuren aan tafel gaan zitten. Of moeten ze zich gaan verantwoorden tegenover Jan Mulder of Peter R. de Vries. Daar hebben ze geen zin in.

Of moeten ze zich gaan verantwoorden tegenover belanghebbenden – dat heet emotie-tv: de minister tegenover een uitgeprocedeerde asielzoeker. Er moeten juist meer politici, politieke ideologen, buiten de politieke instituties aan tafel van talkshows zitten.

Het is juist de taak van de redactie om daarvoor de juiste voorwaarden te creëren. Daarna kunnen ze kritisch worden bevraagd door Ferry Mengelen of andere bekwame journalisten. Maar de NPO-talkshows willen kennelijk gezelligheid.

De talkshows van de NPO dreigen nu te veranderen in showbizz. Daarom lopen de politici en de ideologen van verschillende stromingen weg.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.