Afshin Ellian Afshin Ellian

Ook in tijden van terreur moet rechter intolerantie beschermen

Door Afshin Ellian - 08 februari 2016

De rechtsstaat legt beperkingen op aan de macht van de staat. De staat kan niet zomaar geboden en verboden afkondigen. De staat onderwerpt zich aan de wetten.

Tegelijkertijd komt de staat de macht en de bevoegdheid toe om bepaalde gedragingen strafbaar te stellen. Het is aan de rechter om deze weten in concreto toe te passen. Daarbij moet de rechter de wetten gaan interpreteren.

Een van de belangrijkste grenzen van de vrijheid betreft de wettelijke afbakening van de vrijheid van meningsuiting. In 2015 gaven redactieleden van het satirische blad Charlie Hebdo hun leven voor de vrijheid van meningsuiting. Dat legt op onze schouders bijzondere verantwoordelijkheid. Wat zijn deze verantwoordelijkheden?

Kalasjnikov

Hierna zal ik een aantal zaken noemen, dat in het licht van de islamitische aanslagen op vrijheid van meningsuiting van bijzondere importantie is.

De overheid moet de vrijheid van meningsuiting op diverse terreinen beschermen. Individuen en maatschappelijke instellingen als media of universiteiten zijn niet in staat om zich te bewapenen tegen jihadisten met een Kalasjnikov.

Het is de taak en de plicht van de staat om ze te bewaken. Daarnaast moet de overheid ervoor zorgen dat de juridische jihad geen gestalte kan krijgen. Al decennia zijn islamitische activisten, al dan gesteund door sjeikstaten, bezig om vooral in Amerika en Groot-Brittannië andersdenkenden de mond te snoeren via juridische procedures. Ze zijn soms succesvol: in diverse landen worden de islamcritici vervolgd.

Groepsbelediging

Ook rechters hebben een bijzondere verantwoordelijkheid in het licht van jihadistische aanslagen op vrijheid. Daarbij is het wel van belang dat rechters zich aan de wet houden.

Afgelopen vrijdag besprak ik hier de zaak tegen een Amsterdamse politicus die werd beschuldigd van groepsbelediging en aanzetten tot discriminatie.

De gewone toepassing van strafrechtelijke bepalingen omtrent discriminatie en groepsbelediging was voldoende om de verdachte te veroordelen. Naar mijn mening heeft hij strafbaar gehandeld omdat in zijn homofobie uitspraken ernstige vormen van opruiing, dus geweld aanwezig was. Terecht is hij veroordeeld.

Dreigen met geweld

Ik heb altijd gezegd dat geweld en dreigen met geweld de harde grens zijn van de vrijheid van meningsuiting. Daardoor is het belangrijk om uitspraken van islamitische fundamentalisten tegen homoseksuelen, joden, andersdenkenden en vrouwen, waar het nodig is, strafrechtelijk te bestrijden.

Deze uitspraken worden niet zelden in een gewelddadige context gedaan. Extremisten moedigen elkaar zo aan om woorden in daden om te zetten.

Dat willen we niet en dat moeten we niet willen. Er zijn al te veel doden gevallen door de jihadisten. Maar het enkele feit dat iemand homoseksualiteit, afvalligheid, jodendom, democratie verwerpelijk of onaanvaardbaar vindt, is onvoldoende om vervolgd te worden.

Delicten

De Hoge Raad komt geen bevoegdheid toe om nieuwe strafbare feiten of delicten te verzinnen. En dat was de kern van mijn kritiek en waarschuwing.

De raadsheren pasten een buitengewoon doorzichtige tactiek toe. In een sympathieke uitspraak over een onsympathieke man heeft de Hoge Raad getracht een nieuw delict te produceren.

Wie kan het oneens zijn met een rechter die de homofoob in kwestie veroordeelt? Niemand, ik ook niet. Maar u mag van de Hoge Raad verwachten dat zij voorbij de empathie of sympathie naar het geheel kijkt.

Redmiddel

Het strafrecht is het laatste redmiddel van de overheid. Dat geldt ook voor de rechter. De rechters zijn bezorgd om intolerantie en onverdraagzaamheid. Maar zij moeten beseffen dat niet de rechters maar de maatschappij als geheel de onaanvaardbare vormen van intolerantie moet bestrijden.

Zodra de rechter vanuit een specifiek maatschappelijk engagement wil oordelen, brengt dit schade toe aan de rechtspraak. Ook kan hij daarmee de rechtsstaat in problemen brengen, doordat de rechter op de stoel van de wetgever gaat zitten. De rechter is niet de plaatsvervanger van het geweten van een democratisch volk.

Bewaken

Het is juist in tijden van terreur de plicht van de rechter om de grenzen van vrijheid te bewaken door geweld en het dreigen met geweld te bestraffen maar tegelijkertijd de vrijheid van individuen te beschermen, zelfs in hun uiterste onverdraagzaamheid. Het is een moeilijke opdracht in onze tijd.

De rechter moet een onwrikbaar bastion zijn voor de wetten en vrijheden.

Wij zijn de redactie van Charlie Hebdo, Theo van Gogh en anderen verplicht om de vrijheid te verdedigen en haar vijanden te bestrijden.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.