Afshin Ellian Afshin Ellian

Turkse coup was wanhoopspoging tegen tiran Erdogan

Door Afshin Ellian - 16 juli 2016

De coupplegers maakten een paar klassieke fouten, en dus is de staatsgreep tegen president Erdogan mislukt. De politieke situatie in Turkije zal steeds gewelddadiger worden. Daarmee moeten Europa en de NAVO rekening houden.

Voor de eerste keer, na de coup tegen Sovjet-leider Michael Gorbatsjov in 1991, zijn we rechtstreeks getuige geweest van een staatsgreep. In Turkije deed een deel van het leger een greep naar de macht, maar die poging faalde.

De situatie doet denken aan wat er in Egypte gebeurde, in 2012. Maar een geheimzinnige staatsgreep was het allerminst.

Coup in Egypte

De staatsgreep van Egyptische militairen onder leiding van generaal Abdul Fatah al-Sisi in 2013 was een openbare politieke strijd. De generaal die door de president van fundamentalisten werd benoemd, stelde de president van de revolutie een ultimatum. Bovendien waren toen al duizenden aanhangers van militairen op straat. Het plein van de revolutie, Tahrir-plein, werd overgenomen door burgers die nu een einde wilden maken aan de revolutie. Zelfs de communistische partij van Egypte stond achter de generaal.

De staatsmedia van Egypte schaarden zich volledig achter de militairen. Ze moedigden de militairen in emotionele bewoordingen aan om de zittende president Mohamed Morsi af te zetten. In feite kreeg het Egyptische leger op een revolutionaire manier het mandaat om op te treden. Er stonden ook nog twee andere belangrijke instellingen achter de militairen: de Egyptische politie en de inlichtingendiensten. Moslimbroeder Morsi had geen tijd gehad om de inlichtingendiensten en politie naar zijn ideologie te kunnen hervormen. In Turkije gaat nu dat toch heel wat anders.

Klassieke fouten

President Recep Tayyp Erdogan is ruim dertien jaar aan de macht. De legertop, politie en inlichtingendiensten zijn reeds hervormd. Hij is nu bezig met de top van de rechterlijke macht, vooral het Constitutionele Hof van Turkije. Zodat er straks niemand meer is die hem zou kunnen tegenspreken. Wat de persvrijheid betreft, kunnen we kort en krachtig zijn: die is dood. Onder deze omstandigheden besloot een beperkt aantal militairen om een staatsgreep te plegen tegen de wettige regering van Turkije.

Maar de coupplegers maakten een paar klassieke fouten. Ze schakelden de staatsmedia uit, maar CNN Turk bleef, na een korte onderbreking, gewoon uitzenden.  Zo werd de Turkse afdeling van CNN de spreekbuis van de bijna ten val gebrachte regering. Erdogan mobiliseerde zijn volgelingen via deze zender.

De Iraanse verslaggever in Ankara- die op mij grote indruk maakte – vertelde dat Erdogans aanhangers, nadat ze hem op tv hadden gezien, de straat op waren gekomen.  Hij voegde eraan toe: ‘Hmm, CNN lijkt met Erdogan samen te werken.’ Daarna melde hij dat uit de minaretten van een aantal moskeeën namens Erdogan werd opgeroepen om in verzet te komen tegen de coupplegers. De correspondent in Ankara zei tenslotte: ‘Dit gaat mislukken, omdat ze kennelijk niet goed voorbereid zijn.’

Emotionele opstand

De tweede grondige fout van de couppleger was het feit dat ze de top van het regime niet hadden kunnen arresteren. Ze waren te oprecht bezig, terwijl een coup met list, bedrog en manipulatie gepaard gaat. Was dit dus geen coup? Nee, eigenlijk was dit de laatste emotionele opstand van een aantal militairen tegen een tiran.

Nu weet iedereen dat deze tiran tot zijn laatste adem gaat heersen. Elke poging om deze tiran af te zetten, zou in de regel in een bloedige burgeroorlog kunnen eindigen: Erdogan heeft het lot van Turkije met zijn eigen leven verbonden. Ooit heb ik vastgesteld dat Erdogan de veiligheid van Turkije in gevaar zou kunnen brengen door het land in een burgeroorlog te kunnen storten. Zie hier het resultaat: oorlog tegen de Koerden, het geïmporteerde IS-leger in de Turkse steden, en nu ook een oorlog tegen het leger.

Erdogan heeft op een effectieve wijze zijn aanhang kunnen mobiliseren. Het deel van het volk dat tegen Erdogan is, zal in de toekomst niet alleen door de politiemacht van Erdogan, maar ook door de aanhangers van de Turkse president worden bedreigd. De politieke situatie in Turkije zal steeds gewelddadiger worden. Daarmee moeten Europa en de NAVO rekening houden.

De sultan heeft gewonnen. Het was geen echte coup maar een emotionele opstand, en wellicht een laatste poging om de tirannie te beëindigen.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.