Leo Kwarten

In het vaticaan van Iran is alles onder controle

14 april 2020

Massagraven delven is niets bijzonders in Iran. Honderdduizenden Iraniërs zijn zo begraven tijdens de oorlog tegen Irak. Die paar duizend coronapatiënten kunnen er ook nog wel bij, hoort Leo Kwarten van een ayatollah.

De ayatollah kucht. Hij heeft net verteld dat de lichamen zich hebben opgestapeld in het gemeentelijke mortuarium. Het Iraanse nieuwjaar, newroz, is net voorbij. Vakantietijd dus voor de Iraniërs, en dat maakt het lastig om de begrafenissen te regelen van de duizenden coronaslachtoffers die er in Iran zijn gevallen, zegt hij.

Op YouTube zag ik een filmpje over het mortuarium van Qom, de stad waar de ayatollah woont. Het was stiekem opgenomen, want het Iraanse regime wil niet dat er ongecensureerd nieuws naar buiten komt. Heel veel lijkzakken stonden er op dat filmpje. De maker ervan werd achterhaald en gearresteerd.

Zorgen om de ayatollah

Leo Kwarten

Leo Kwarten is arabist en antropoloog. Als zelfstandig gevestigd adviseur werkt hij voor bedrijven die opereren in het Midden-Oosten. Daarnaast publiceert hij over politiek en religie in de regio.

Ik heb de ayatollah gebeld, want ik maak me zorgen om hem. Enkele van zijn collega’s zijn al bezweken, vandaar. We hebben elkaar vorig jaar ontmoet in Qom, het geestelijk centrum van de Islamitische Republiek. Zeg maar het vaticaan van Iran. Zo’n 45.000 sjiitische geestelijken hebben hier hun seminaries en kantoren.

Vanuit Qom onderhouden ze contact met hun volgelingen, tot ver buiten Iran. ‘Daardoor is de coronacrisis hier begonnen,’ legt de ayatollah uit tussen twee hoestbuien door. ‘Geestelijken die in China waren geweest, brachten het virus mee terug.’ Zo werd Qom het Tilburg van Iran.

Zwarte en witte tulbanden

Qom is een wonderlijke stad. Op gewone dagen wordt het straatbeeld beheerst door zwarte en witte tulbanden. De zwarte zijn voorbehouden aan de afstammelingen van de Profeet. De rest draagt witte. De oude bazaar en de rijkversierde moskeeën zijn gecentreerd rond de goudgekoepelde schrijn van de heilige Fatima Masumeh. Elke dag lopen duizenden pelgrims om haar tombe heen, bidden er en steken geld en papiertjes met smeekbedes tussen de tralies in de hoop op voorspoed, genezing of zegening. Er zijn hier al heel wat wonderen verricht. Ze worden netjes gedocumenteerd in een inpandig kantoortje en soms gepubliceerd.

‘De Masumeh is dicht,’ zegt de ayatollah. ‘Net als alle heiligdommen. Sommige gelovigen zijn daar woedend over. Ze denken: “Als Masumeh tegen ziekten beschermt, dan toch zeker ook tegen COVID-19?”’ In Qom liet een man zich filmen, terwijl hij likte aan het traliewerk van Masumehs tombe en zei: ‘Ik ben niet bang voor het coronavirus.’ Anderen volgden zijn voorbeeld. De Iraanse regering reageerde met wat je een lik-op-stukbeleid zou kunnen noemen: maximaal twee maanden cel en 74 stokslagen voor overtreders. Toch aarzelde men in Teheran lang voordat de heiligdommen werden gesloten.

Massagraven gedolven voor coronaslachtoffers

De ayatollah en ik, urenlang hebben we gepraat vorig jaar, over God en politiek. Hij heeft een onstilbare honger naar kennis van de wereldpolitiek, met name als het gaat om Europa. Nu vertelt hij dat bezoekers uit Nieuw-Zeeland – hé, hoe komen die daar? – hem hadden verteld dat het coronavirus de EU-landen uiteen drijft. Nationale grenzen worden gesloten. Medische benodigdheden bedoeld voor andere lidstaten worden geconfisqueerd. Deel ik die visie? ‘Ach, die buitenlanders,’ zeg ik. ‘Ze hebben altijd hun mening klaar. Deze crisis zal de EU sterker maken.’ Ik besef dat ik klink als de Iraanse persdienst.

Ik vraag de ayatollah naar wat er waar is van het bericht in The Washington Post dat in Qom vanwege het virus massagraven worden gedolven. The Post had haar bewering gestaafd met satellietbeelden. ‘Ach, die buitenlanders,’ gromt hij. ‘Ze hebben geen historisch besef. Honderdduizenden Iraniërs hebben we begraven tijdens de oorlog tegen Irak. Denk je dat die paar duizend van nu er niet bij kunnen?’

Hij heeft een punt. Graven delven, laat dat maar aan de Iraniërs over. Neem de begraafplaats van Behesht-e Zahra in Teheran die met een oppervlak van 5,3 vierkante kilometer plaats biedt aan 1,6 miljoen martelaren. Er zit trouwens ook een goed restaurant bij.

Waardering voor Rutte

De ayatollah vraagt naar de situatie in Nederland. Ik vertel over de televisietoespraak van premier Rutte. Hoe hij het Nederlandse volk heeft voorgehouden dat er geen eenvoudige of snelle uitweg uit de coronacrisis is. En dat Ruttes toespraak in ons land werd gewaardeerd omdat hij de situatie niet mooier maakte dan die is. ‘Dat waardeer ik nu zo aan jullie Noord-Europese protestantisme,’ zegt de ayatollah. ‘Jullie winden nergens doekjes om.’ Wat bedoelt hij nu? Waardering voor onze premier, of kritiek op zijn eigen leiders die veel te aarzelend hebben gereageerd? In Iran weet je het nooit.

Dan hoor ik weer dat gehoest aan de andere kant van de telefoonlijn. Het zal toch niet?

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren
Bij het plaatsen van een reactie geldt een aantal voorwaarden. Klik hier voor de voorwaarden.