QE-geldkraan gaat dicht, maar niet getreurd!

Met een tragere groei van het bbp (bruto binnenlands product, een schatting door de overheid van de output van de economie van het land) in het derde kwartaal, bracht ons onderzoek van de financiële publicaties vaak de vrees aan het licht dat het besluit van de ECB van medio december om haar programma voor monetaire verruiming (QE) stop te zetten, op het verkeerde moment komt.[i]

Via de QE koopt de ECB langlopende staats- en bedrijfsobligaties van banken in de hoop daarmee de banken meer geld voor kredietverlening te verstrekken en de lange rente te verlagen, waardoor de vraag naar leningen en dus de kredietgroei en de economische groei aantrekken. Als dit programma afloopt, verhoogt dat dan niet de economische risico’s voor de eurozone? Wij denken van niet. Tegen de heersende media-mening in, denken wij dat stopzetting van het QE-programma door de ECB de economie van de eurozone juist helpt in plaats van tegenwerkt – – een mogelijk positieve verrassing voor aandelen uit de eurozone.

Dit kan volgens ons worden opgemaakt uit ervaringen met de economieën van het VK en de VS gedurende en na de QE-programma’s van hun centrale banken. De Bank of England voerde haar verruimingsprogramma van 2009 tot en met november 2012 . Tijdens die periode vertraagde de groei in niet-financiële kredietverlening aan huishoudens en bedrijven, en sloeg deze in november 2010 om in jaar-op-jaar negatief, waarna er nog meer dan twee jaar neergang volgde.[ii] Ook de groei van de als M4 gemeten brede geldvoorraad vertraagde. Het omslagpunt naar negatief was oktober 2010, en in juni 2012 bedroeg de daling jaar-op-jaar -5,3%.[iii] Volgens ons was de inperking van kapitaal en geldomloop nadelig voor het bbp, dat kwartaal-op-kwartaal in de min noteerde in het tweede en vierde kwartaal van 2012.[iv] Na beëindiging van de QE ging het er echter op vooruit. De leninggroei versnelde en werd in juli 2013 jaar-op-jaar positief.[v] Ook de brede geldvoorraad herstelde en de groei ervan werd jaar-op-jaar positief in 2013.[vi] Het bbp is sinds het eerste kwartaal van 2013 in elk kwartaal gegroeid.[vii]

In de VS begon de Federal Reserve (Fed) aan de QE in januari 2009. Medio 2013 opperde Ben Bernanke, de toenmalige voorzitter van de Fed, dat de centrale bank weldra haar maandelijkse effectenaankopen zou kunnen terugschroeven. Deze afbouw, in het algemeen bekend staand als tapering van de QE, begon in januari 2014. Dat jaar verminderde de Fed haar maandelijkse aankopen regelmatig. In oktober werden ze volledig stopgezet. De economische groei van de VS versnelde in de loop van 2014.[viii] De groei van de kredietverlening en de geldhoeveelheid lieten een vergelijkbaar patroon zien als het QE-experiment in het VK. De kredietverlening en de M4-geldhoeveelheid daalden gedurende de QE langdurig, maar veerden op zodra er een eind kwam aan de QE.[ix]

Het lijkt ons geen puur toeval te zijn dat de economieën van de VS en het VK na de stopzetting van de QE aantrokken. Ons onderzoek wijst uit dat de QE een negatieve uitwerking op de banken heeft en de kredietverlening eerder belemmert dan stimuleert. Banken verstrekken doorgaans alleen maar leningen wanneer de winstmarges het risico waard zijn, een factor die grotendeels wordt bepaald door de rentecurve (of rentespread). De rentecurve is een weergave van de obligatierentes van één emittent of emittententype, gerangschikt van de kortste tot de langste looptijd. Omdat banken voornamelijk kortlopende financieringskosten hebben (bijvoorbeeld rente betalen over opvraagbare tegoeden en daggeld) en meestal op lange termijn krediet verlenen, is kredietverlening winstgevender, en wordt er meer geleend naarmate de lange rente hoger staat dan de korte. Door grote hoeveelheden effecten uit de eurozone op te kopen heeft de ECB met haar QE-programma de lange rente verlaagd en de rentecurve afgevlakt: de spread tussen korte en lange rente is verkrapt. Dit ontmoedigde de banken om krediet te verlenen, wat de economie volgens ons eerder verstikte dan stimuleerde.

Naar onze mening heeft de afbouw van de effectenaankopen door de ECB gedurende de laatste twee jaar de lange rente verhoogd en de kredietverlening en de groei gestimuleerd. In december 2016 kondigde de ECB voor het eerst aan om het maandgemiddelde van de effectenaankopen terug te schroeven van €80 tot €60 mld in april 2017. Een verdere afbouw – van €60 tot €30 mld – trad in werking in januari 2018, gevolgd door een verlaging tot €15 mld in oktober. Deze tapering ging gepaard met een versteiling van de rentecurve van de eurozone door de ECB. Er bestaat geen gezamenlijke eurozoneschuld, maar de ECB baseert de berekening van haar curve op een gemiddelde van de rentes van de eurolanden. Perfect is anders, maar we vinden deze curve wel een hulpmiddel waaraan in een oogopslag de impact van de tapering kan worden afgelezen. Van de dag voordat de ECB voor het eerst sprak over tapering tot begin december versteilde de rentespread van de eurozone (10-jaars- min 3-maandsrente) licht van 1.58 procentpunten tot 1.62 procentpunten. (Figuur 1) De kredietverlening versnelde van 2,2% jaar-op-jaarin november 2016 tot 3,3% in oktober 2018, waarmee de in 2014 ingezette opwaartse trend wordt voortgezet. (Figuur 2)

Figuur 1: Rentecurve eurozone versteilde met afbouw QE door ECB

Bron: ECB, per 10/12/2018. Rentecurve ECB voor alle obligaties op 7/12/2016 en 7/12/2018. De ECB kondigde de eerste verlaging van haar effectenaankopen aan op 8/12/2016.

Figuur 2: De kredietgroei is versneld

Bron: ECB, per 28/11/2018. Leningen aan de particuliere sector, bijgesteld voor leningverkopen, effectisering en notional cash pooling, januari 2000 – oktober 2018.

Ondanks dat de QE is omschreven als stimuleringsmaatregel, blijkt toch uit de versnelling tijdens de afbouw van de effectenaankopen dat tapering geen kwaad kan. Ook in de studie van de ECB over kredietverlening door banken van het afgelopen derde kwartaal wordt gewezen op de versoepelde kredietnormen en de bereidheid van de financiële instellingen om krediet te verlenen.[x] De stijgende vraag van bedrijfsleven en huishoudens naar, en de toegang tot krediet zal de brede economische groei wellicht blijven ondersteunen.[xi]

In december kondigde de ECB officieel aan dat zij haar monetair verruimingsbeleid begin 2019 zou stopzetten. Nu zij haar “niet-standaardmaatregelen inzake monetair beleid” heeft afgerond, moet een terugkeer naar de normaliteit zouden mensen hun (in onze ogen ongegronde) vrees dat de economie van de eurozone overeind wordt gehouden door de QE, kunnen laten varen. Als de QE ten einde loopt en de economie van de eurozone niet krimpt, zullen de beleggers wel beseffen dat de economie het zonder de “steun” van de ECB kan stellen. Daaruit zullen de beleggers volgens ons vertrouwen putten; het sentiment zal opklaren en aandelen uit de eurozone zullen stijgen. Naar onze mening vormen het negatieve sentiment rond het einde van de QE en de positieve impact die er in werkelijkheid zal komen,  wellicht een opwaartse doorbreking waar beleggers hun voordeel mee kunnen doen.

Fisher Investments Nederland is het Nederlandse bijkantoor van Fisher Investments Europe Limited. Fisher Investments Nederland is ingeschreven bij de Nederlandse Kamer van Koophandel onder nummer 57731446. Als Nederlands bijkantoor van Fisher Investments Europe Limited staat Fisher Investments Nederland onder toezicht van de Britse toezichthouder FCA en, op basis van kennisgeving, van de Autoriteit Financiële Markten (AFM). Fisher Investments Europe Limited is geautoriseerd en gereguleerd door de Britse toezichthouder Financial Conduct Authority (FCA-nummer 191609). Het is geregistreerd in Engeland (ondernemingsnummer 3850593). Fisher Investments Europe Limited heeft als maatschappelijke zetel: 2nd Floor, 6-10 Whitfield Street, London, W1T 2RE, Verenigd Koninkrijk.

 Fisher Investments Europe Limited besteedt het portefeuillebeheer uit aan zijn moedermaatschappij, Fisher Asset Management, LLC, dat opereert onder de naam Fisher Investments, gevestigd is in de VS en onder toezicht van de Amerikaanse Securities and Exchange Commission staat.

 Beleggen op de beurs brengt het risico van verlies met zich mee en er is geen garantie dat het belegde kapitaal geheel of gedeeltelijk terugbetaald zal worden. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie of betrouwbare indicatie van toekomstig rendement. De waarde en opbrengst van de beleggingen volgen de schommelingen van de wereldwijde aandelenmarkten en van de internationale wisselkoersen.

[i] Bron: Eurostat, per 11/12/2018. Reëel bbp eurozone, 3e kw.2018.

[ii] Bron: Bank of England, per 14/12/2018. Netto-kredietverlening aan particuliere niet-financiële ondernemingen en huishoudens, november 2010.

[iii] Ibid. M4, oktober 2010 en juni 2012. De M4-geldhoeveelheid omvat geld in omloop, deposito’s van de particuliere sector, depositobewijzen, commercial paper en bankcertificaten.

[iv] Bron: Brits bureau voor de statistiek (Office for National Statistics), per 14/12/2018. Reëel bbp VK, 2e kw.2012 en 4e kw.2012.

[v] Bron: Bank of England, per 14/12/2018. Netto-kredietverlening aan particuliere niet-financiële ondernemingen en huishoudens, juli 2013.

[vi] Ibid. M4, mei 2013

[vii] Bron: Brits bureau voor de statistiek (Office for National Statistics), per 14/12/2018. Reëel bbp VK, 1e kw.2013 en 3e kw.2018.

[viii] Bron: Bureau of Economic Analysis, per 11/12/2018. Reëel bbp VS, 1e kw.2014 – 4e kw.2014.

[ix] Bron: Federal Reserve Bank of St. Louis en FactSet, per 14/12/2018. Leningen en leases in bankkrediet, alle commerciële banken en Divisia M4 inclusief schatkistcertificaten, januari 2009 – december 2014.

[x] ECB Bank Lending Survey, per 22/10/2018. Netto-percentage banken die melden dat zij de voorwaarden voor kredietverlening aan en kredietlijnen voor ondernemingen en huishoudens versoepelen, 3e kw. 2018.

[xi] Ibid. Netto-percentage banken die melding maken van gemakkelijker toegang tot en vraag naar krediet, commerciële en industriële leningen en hypotheekleningen, 3e kw. 2018.

Dit is een partnerpagina. De redactie van Elsevier Weekblad is niet verantwoordelijk voor de inhoud.

Waarom deze Common Risk Ratio niet zo werkt als u denkt

Op de korte termijn kan een volatiele aandelenmarkt beleggers een onbehaaglijk gevoel geven. Volatiliteit maakt beleggen onzeker, en mensen houden in de regel van zekerheid. Dus wat kun je doen om volatiliteit te meten en ervoor te zorgen dat je portefeuille een passend risicoprofiel heeft? Als je deze vraagt stelt aan hoogleraren of anderen in … Continued

Lees verder

Wie kan er passief beleggen?

Op het eerste gezicht kan passief beleggen een koud kunstje lijken. Koop een of meer low-cost-fondsen die correleren met een index voor de brede markt, doe deze niet meer van de hand en zie hoe uw vermogen groeit. Nu is passief beleggen op zich geen slecht idee. Zolang u het belegde geld onberoerd laat, zal … Continued

Lees verder

Twee manieren van rijk worden met beleggen

Als het gaat om beleggen in aandelen, denken sommige beleggers dat geconcentreerd beleggen in een paar posities de beste manier is om je portefeuille te doen groeien. Een beperkt aantal beleggingen aanhouden kan flink renderen, maar het kan ook zeer risicovol blijken. Andere beleggers zijn juist beducht voor overmatige concentratie en vermijden die dan ook, … Continued

Lees verder

Hoe ervaren beleggers gebruik maken van het nieuws

Speculeren op basis van conventionele interpretaties of bekend nieuws moet wel een van de duurdere gewoontes zijn bij beleggen. Dit komt doordat een beleggingsidee, wanneer u er in de media meer dan eens iets over leest of hoort, waarschijnlijk niet zal werken. En als dat wel zo is, dan duurt dat niet lang. Tegen de … Continued

Lees verder

De mythe van marktzekerheid

‘Aandelen lijken momenteel zo onzeker. Ik wacht gewoon tot de markt tot rust komt, en dan word ik weer actief.’ Veel beleggers denken dat dit logisch is — wachten tot de marktvolatiliteit wegebt, of tot een correctie of bearmarkt ten einde komt, voordat je je geld weer in aandelen belegt. Maar wat is nu precies … Continued

Lees verder

Beoordeel politiek op het beleid, niet op de personen

De internationale politiek werd dit najaar enigszins opgeschrikt. Eerst door de verklaring van de Duitse bondskanselier Angela Merkel dat dit haar laatste ambtstermijn is, en vervolgens door het gerucht dat de vroegere Britse premier David Cameron wil terugkeren in de actieve politiek. Het vertrek van Merkel is pas voor 2021 gepland en de geruchten over … Continued

Lees verder

Waarom vergrijzing en dalende geboortecijfers geen kwaad kunnen voor aandelen

Bij het doornemen van de financiële media treffen we vaak artikelen aan over hoe demografische verschuivingen in de toekomst zullen leiden tot beursdalingen. Volgens sommige commentatoren zouden vergrijzing en dalende geboortecijfers – vooral in de ontwikkelde landen – een last op de economieën van de toekomst leggen doordat de productiviteit zou gaan dalen en de … Continued

Lees verder

Voor langetermijnbeleggers is goud geen blinkend alternatief

In ons dagelijkse rondje langs de financiële media komen we vaak artikelen tegen die beleggingen aanprijzen die, naar men beweert, goed presteren wanneer de aandelenmarkten onderuit gaan. Goud is een alom gebruikt beleggingsinstrument. Velen gaan ervan uit dat het glimmende gele metaal hen verzekert tegen dalende aandelen. Omdat er in 2018 al vele perioden van … Continued

Lees verder

Analyse van in de media gehanteerde beeldspraak over markten

Markten. De financiële media praten vaak over markten alsof ze het over mensen hebben. Soms zijn de markten bang voor iets. Op andere momenten zijn ze enthousiast. Deskundigen beweren ook dat ze risico’s kunnen negeren en onderschatten. Soms worden ze als zelfgenoegzaam omschreven. Op andere momenten kunnen we lezen dat ze gewoonweg efficiënt zijn. Wat … Continued

Lees verder

‘Whatever It Takes’, zes jaar later

Deze dagen zijn vele ogen gericht op Mario Draghi, voorzitter van de Europese Centrale Bank (ECB), nu er in de media wordt gespeculeerd over de plannen van de bank voor het monetaire beleid en in het bijzonder over de kwantitatieve verruiming (quantitative easing, QE). QE is een veelgebruikte term voor het activa-opkoopprogramma van de bank, … Continued

Lees verder

De politiek kan de ontwikkeling van de markt bepalen—maar niet zoals de meeste mensen verwachten

Praten over politiek kan heftige reacties losmaken. En heb je het daarnaast ook nog over geld, dan weet je zeker dat er naar je geluisterd wordt. Disclaimer: Aangezien politieke voorkeur tot gevaarlijke beleggingsfouten leidt, is ons politieke commentaar niet gebonden aan een bepaalde partij of ideologie. Wij hebben geen voorkeur voor een bepaalde politieke partij, … Continued

Lees verder

Over populisme: de Griekse paradox uitgelicht

Sinds de staatsschuldencrisis in de eurozone werd aangewakkerd door de perikelen rond het Griekse overheidstekort, hebben eurosceptische populisten de wind in de zeilen doordat ze de Europese Unie (EU) of de euro de schuld geven van de economische malaise. Talrijke verslaggevers in reguliere media stelden dat de euro of de EU ten dode opgeschreven is … Continued

Lees verder

Waarop moeten Europese beleggers letten?

Opzienbarende nieuwtjes en langetermijnuitdagingen wedijveren om de aandacht van de beleggers en kunnen hen afleiden van de analyse waarop het wellicht het meest aankomt. Wat hebben klimaatverandering, vergrijzing, het vaak met horten en stoten verlopende integratieproces  van de eurozone en de verre politieke toekomst van China met elkaar gemeen? Het zijn allemaal kwesties die volgens … Continued

Lees verder

Heeft de regering-Trump de euro de oorlog verklaard?

Zijn de VS en de eurozone verwikkeld in een stille valutaoorlog— een opzettelijke poging om elkaars valuta te verzwakken? We hebben gezien dat veel beleidsmakers en traders zich dit kennelijk afvragen de laatste tijd, nadat de Amerikaanse minister van Financiën Steven Mnuchin dit jaar op het World Economic Forum (WEF) naar verluidt de voordelen van … Continued

Lees verder

Vrees voor afbouw aankoopprogramma ECB ongegrond, leert de geschiedenis

Moeten we ons schrap zetten voor onheil? De ECB verlaagt vanaf deze maand het bedrag van haar maandelijkse obligatieaankopen van 60 naar 30 miljard euro en stopt in september wellicht volledig met kwantitatieve versoepeling. Velen vrezen dat dit de economie van de eurozone in gevaar zal brengen en de aandelenmarkten zal doen instorten, omdat volgens … Continued

Lees verder

Aandelen in de eurozone kunnen zonder verdere integratie stijgen

De markten van de eurozone hebben laten zien dat ze kunnen hergroeperen, ongeacht of pogingen om het valutablok te verenigen, al dan niet slagen. Na de oproep van de Franse president Emmanuel Macron tot meer Europese integratie, kan de inspanning om een Duitse regering te vormen kanselier Angela Merkel in dezelfde richting duwen. De Nederlandse … Continued

Lees verder

Afnemende politieke onzekerheid in Italië?

Aan het eind van 2016 leek het euroscepticisme toe te nemen. Door de mislukking van de Italiaanse electorale hervormingen in december 2016 en een eurosceptische kandidaat die een gedeelde eerste plaats behaalde bij de presidentiële verkiezingen in Oostenrijk, werden deze krachten duidelijk. Voorafgaand aan een druk verkiezingsjaar in de eurozone, vreesden velen dat dit een … Continued

Lees verder

Positieve verrassing nu de angst voor protectionisme geen realiteit lijkt te worden

Ondanks de verkiezing van Trump en de Brexit blijkt dat de vrijhandel toeneemt. door Fisher Investments Nederland Beleggers die bang waren dat de recente protectionistische sentimenten de vrijhandel zou afremmen, kunnen opgelucht ademhalen. De voorbije achttien maanden wakkerden de Brexit, de verkiezing van Donald Trump, de nationalistische sentimenten in Nederland en andere ontwikkelingen de angst … Continued

Lees verder

Een jaar later, en nog geen kettingreactie ten gevolge van de Brexit

23 juni vorig jaar was een historische dag voor Europa: De Britten gingen naar de stembus voor het meest besproken referendum in de recente geschiedenis: wel of geen Brexit. Toen de stemmen waren geteld en het duidelijk was dat Groot-Brittannië ervoor had gekozen om de Europese Unie (EU) te verlaten, sloeg de angst toe. In … Continued

Lees verder

Sluit Nederland zich aan bij het clubje minderheidsregeringen?

Hoewel de Nederlandse kiezers een nieuw parlement hebben gekozen, zijn de partijleiders er nog steeds niet in geslaagd een regering te vormen. De VVD van premier Mark Rutte, D66 en het CDA zijn zonder meer bereid tot samenwerking, maar over de vraag met welke vierde partij ze een meerderheidsregering moeten vormen, verschillen ze van mening. … Continued

Lees verder

Draghi, Nederlandse parlementariërs en de dansende tulp

De voorzitter van de Europese Centrale Bank (ECB) Mario Draghi heeft op 10 mei op uitnodiging van de Tweede Kamer een bezoek gebracht aan Den Haag voor een discussie en een vraag- en antwoordsessie over de economie van de eurozone. Op het eerste gezicht is hij precies het type toerist dat Nederlandse ambtenaren graag zien. … Continued

Lees verder

Waarom vrees voor handelsoorlogen gunstig is

De Amerikaanse president Donald Trump trekt fel van leer tegen “oneerlijke” valutamanipulatie en “rampzalige” handelsovereenkomsten. Britse kiezers besloten geen deel te willen uitmaken van de interne markt als dat betekent dat ze aan de leiband van Brussel moeten lopen. Nederlandse politici hebben de mond vol van de bescherming van de Nederlandse “kroonjuwelen”. De Franse presidentsverkiezingen … Continued

Lees verder

Fisher Investments Europe Vermogensbeheerder van het Jaar

Fisher Investments Europe timmert aardig aan de weg. De vermogensbeheerder is door de in Londen gevestigde beurswebsite ADVFN voor het tweede opeenvolgende jaar uitgeroepen tot Vermogensbeheerder van het Jaar tijdens de uitreiking van de International Financial Awards. Die prijsuitreiking biedt een podium aan vernieuwende producten en diensten in de internationale financiële sector. Fisher Investments Europe, opgericht in … Continued

Lees verder

Hoe Fisher Investments Nederland tegen de Europese verkiezingen aankijkt

Waarom Fisher Investments Nederland optimistisch is over de eurozone dit jaar In zowel Nederland als Frankrijk komt de verkiezingscampagne op toeren, en beleggers worden steeds nerveuzer – net zoals voor het Brexit-referendum en de Amerikaanse verkiezingen vorig jaar. Toen profiteerden aandelen van wat Fisher Investments Europe een ‘jaar van afnemende onzekerheid’ noemde, doordat beleggers langzamerhand … Continued

Lees verder