‘Whatever It Takes’, zes jaar later

Deze dagen zijn vele ogen gericht op Mario Draghi, voorzitter van de Europese Centrale Bank (ECB), nu er in de media wordt gespeculeerd over de plannen van de bank voor het monetaire beleid en in het bijzonder over de kwantitatieve verruiming (quantitative easing, QE).

QE is een veelgebruikte term voor het activa-opkoopprogramma van de bank, waarmee deze elke maand langlopende staatsobligaties en bedrijfsobligaties van banken opkoopt. In ruil daarvoor ontvangen banken nieuwe reserves (elektronische contanten die bij de centrale bank in bewaring zijn) die ze gebruiken voor het financieren van nieuwe leningen. Op de ECB vergadering van juni heeft Draghi aangekondigd de maandelijkse activa-opkopen in september te verlagen van 30 miljard euro naar 15 miljard euro en ze in december stop te zetten, mits de economische omstandigheden naar het oordeel van de beleidsmakers bevredigend blijven.

Alles wat noodzakelijk is

Veel mediawaarnemers beschouwen dit als een aanwijzing dat de economie van de eurozone recentelijk vooruitgang heeft geboekt. Nog maar zes jaar geleden vreesde de wereld dat de eurozone op instorten stond en Draghi de nu beroemde toespraak hield waarin hij toezegde te doen ‘whatever it takes‘ (alles wat nodig is) om de euro te redden. Volgens ons toont dit verhaal van de ECB van de afgelopen vijf jaar aan wat centrale banken wel – en niet – voor de markten betekenen.

In juli 2012 vormde de schuldencrisis in de eurozone aanleiding voor bezorgdheid over het voortbestaan van de muntunie en of sommige landen eruit zouden stappen. Spanje had een maand eerder de financiering van een reddingsactie van zijn banken veiliggesteld. Griekenland was toe aan de tweede reddingsactie en er was net een nieuwe regering aan de macht gekomen. Velen vreesden dat Italië kort daarna ook hulp nodig zou hebben. Tegen deze achtergrond gaf Draghi op 26 juli een speech, waarin hij zei dat ‘de ECB bereid is om binnen haar mandaat alles te doen wat noodzakelijk is om de euro te redden. En geloof me, het zal voldoende zijn.’

Leenkosten verlagen

De toespraak was een voorbode van het Outright Monetary Transactions (OMT) programma, dat Draghi zes weken later zou invoeren. Het OMT maakt het mogelijk voor de ECB om op de open markt kortlopend schuldpapier van landen in moeilijkheden op te kopen om te helpen de leenkosten van overheden te verlagen. (Op de markten voor staatsobligaties is het zo dat wanneer de activaprijzen stijgen, het rendement daalt en wanneer op de open markt het rendement daalt, kunnen overheden tegen een lagere rente nieuw schuldpapier uitgeven.)

De voorwaarden: het hulpbehoevende land moet de ECB, de Europese Unie (EU) en het IMF om hulp hebben verzocht en met deze partijen een memorandum van overeenstemming hebben getekend. Dit memorandum zou een contract zijn waarin de toezegging van het land is vastgelegd om financiële hervormingen door te voeren, meestal met inbegrip van verlaging van de overheidsuitgaven. Dit beperkte het programma tot landen die officieel financiële hulp hebben gekregen, waarschijnlijk om het eenvoudiger voor ze te maken weer op de wereldwijde kapitaalmarkten actief te zijn en ze te helpen bij het verkrijgen van financiering tegen een lagere rente dan ze anders hadden kunnen krijgen. T

ot op de dag van vandaag heeft de ECB geen gebruik gemaakt van het OMT. Ierland en Portugal hadden het niet nodig toen hun reddingsprogramma’s waren afgelopen. Het reddingsprogramma van Griekenland zou deze zomer moeten aflopen en op dit moment lijken deskundigen ervan uit te gaan dat het land geen extra hulp nodig zal hebben, hoewel dit zou kunnen veranderen.

Vertrouwensboost

Volgens ons was het belangrijkste aspect van Draghi’s speech dat hiermee het vertrouwen van beleggers in de euro een boost kreeg. In deze periode bevond de eurozone zich midden in een regionale recessie en door de verzoeken van perifere landen om reddingsoperaties kelderde het vertrouwen. Voor veel waarnemers leek een chaotische ineenstorting van de eurozone onvermijdelijk. Volgens ons benadrukte deze bezorgdheid de kracht van het sentiment, vooral voor de korte termijn.

De woorden van Draghi leidden er kennelijk toe dat de getraumatiseerde Europese markten weer enig vertrouwen kregen. In feite zei de ECB tegen de beleggers dat ze voor schuldpapier van perifere Europese landen een gratis vangnet hadden. Dit zorgde er ook voor dat nationale regeringen meer tijd hadden om slepende begrotingsproblemen aan te pakken en de arbeidsmarkt, nationale pensioenen en andere gebieden te hervormen om de efficiëntie te verbeteren. Zo voerde Spanje bijvoorbeeld arbeidsmarkthervormingen door om het concurrentievermogen te verbeteren (door het makkelijker te maken voor werkgevers om werknemers te ontslaan wanneer dit om economische redenen noodzakelijk is). Deels dankzij deze hervormingen was en is Spanje sinds het begin van het herstel in 2013 een van de snelst groeiende economieën in de eurozone.

Hervormingen

Niet alle landen volgden dit voorbeeld. Italië slaagde er niet in hervormingen door te voeren die volgens veel deskundigen noodzakelijk waren om de economie weer vlot te trekken, zoals het terugdringen van de enorme hoeveelheid regelgeving en het doorvoeren van arbeidsmarkthervormingen om de werkgelegenheid te stimuleren. Griekenland bleef een zorgenkindje en zou het nog een aantal jaren moeilijk hebben. Het land had zelfs een derde reddingsoperatie in 2015 nodig, alvorens recentelijk weer enige tekenen van herstel te vertonen. Maar voor de eurozone als geheel keerde kort na Draghi’s toespraak de marktcyclus om.

Tegen de tijd dat de QE, het broertje van het OMT, in maart 2015 van start ging, had de economie van de eurozone al een groeiperiode van twee jaar achter de rug. In tegenstelling tot het OMT, dat alleen bedoeld was voor landen waarvoor een reddingsoperatie was gestart, kocht de ECB in het kader van de QE staatsobligaties van alle eurozonelanden, behalve Griekenland. Het feit dat de eurozone al twee jaar daarvoor aan een expansiefase was begonnen, toont aan dat de regio prima kan groeien zonder uitzonderlijke ECB-ingrepen.

Recessies komen ten einde

Ondanks de wijdverbreide overtuiging dat het verruimende monetaire beleid van de ECB de groei aanjaagt, zijn er volgens ons veel eenvoudigere, fundamentele economische factoren die hier verantwoordelijk voor zijn. Zelfs de zwaarste recessies komen uiteindelijk ten einde wanneer bedrijven eenmaal klaar zijn met bezuinigen en banken weer beginnen met uitlenen.

Dit is wat er volgens ons in de eurozone is gebeurd. Tijdens de dieptepunten van de recessie zijn topzware bedrijven afgeslankt en hebben ze meer gedaan met minder middelen. Hervormingen gericht op het stimuleren van het concurrentievermogen wierpen hun vruchten af. Uiteindelijk trok de vraag weer aan en keerde de groei terug. Groeiperiodes volgen op krimp en krimpperiodes volgen op groei, zoals Griekenland heeft laten zien. De ECB heeft Griekenland nog steeds niet aan het QE- programma toegevoegd. En ondanks alle politieke turbulentie, drie financiële reddingsoperaties, twee wanbetalingen en een enorme recessie, is de economische groei weer teruggekeerd. Het bbp van Griekenland – een maatstaf voor economische groei – is, hoewel bescheiden, vijf kwartalen op rij gegroeid.[i]

Stabiliteitsfactor

De traditionele taak van centrale banken is om als ‘lender of last resort‘ te fungeren en liquiditeiten te verstrekken wanneer onder normale omstandigheden solvente banken niet meer over voldoende financiering beschikken voor hun onmiddellijke verplichtingen. Dit kan voor enige stabiliteit zorgen wanneer kortetermijnproblemen het vertrouwen doen kelderen. In 2012 heeft de ECB, toen de wereldwijde markten kennelijk weinig tot geen vertrouwen in de eurozone hadden, een soortgelijke functie vervuld. Niettemin zijn we van mening dat het vermogen van de ECB en van andere centrale banken om de economische groei op substantiële wijze te beïnvloeden, enorm wordt overschat.

Fisher Investments Nederland is het Nederlandse bijkantoor van Fisher Investments Europe Limited. Fisher Investments Nederland is ingeschreven bij de Nederlandse Kamer van Koophandel onder nummer 57731446. Als Nederlands bijkantoor van Fisher Investments Europe Limited staat Fisher Investments Nederland onder toezicht van de Britse toezichthouder FCA en, op basis van kennisgeving, van de Autoriteit Financiële Markten (AFM). Fisher Investments Europe Limited is geautoriseerd en gereguleerd door de Britse toezichthouder Financial Conduct Authority (FCA-nummer 191609). Het is geregistreerd in Engeland (ondernemingsnummer 3850593). Fisher Investments Europe Limited heeft als maatschappelijke zetel: 2nd Floor, 6-10 Whitfield Street, London, W1T 2RE, Verenigd Koninkrijk.

Fisher Investments Europe Limited besteedt het portefeuillebeheer uit aan zijn moedermaatschappij, Fisher Asset Management, LLC, dat opereert onder de naam Fisher Investments, gevestigd is in de VS en onder toezicht van de Amerikaanse Securities and Exchange Commission staat. Beleggen op de beurs brengt het risico van verlies met zich mee en er is geen garantie dat het belegde kapitaal geheel of gedeeltelijk terugbetaald zal worden. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie of betrouwbare indicatie van toekomstig rendement. De waarde en opbrengst van de beleggingen volgen de schommelingen van de wereldwijde aandelenmarkten en van de internationale wisselkoersen.

[i] Bron: FactSet, per 11/6/2018. bbp Griekenland, procentuele verandering j-o-j, 31/12/2016 – 31/3/2018.

Dit is een partnerpagina. De redactie van Elsevier Weekblad is niet verantwoordelijk voor de inhoud.

Voor langetermijnbeleggers is goud geen blinkend alternatief

In ons dagelijkse rondje langs de financiële media komen we vaak artikelen tegen die beleggingen aanprijzen die, naar men beweert, goed presteren wanneer de aandelenmarkten onderuit gaan. Goud is een alom gebruikt beleggingsinstrument. Velen gaan ervan uit dat het glimmende gele metaal hen verzekert tegen dalende aandelen. Omdat er in 2018 al vele perioden van … Continued

Lees verder

Analyse van in de media gehanteerde beeldspraak over markten

Markten. De financiële media praten vaak over markten alsof ze het over mensen hebben. Soms zijn de markten bang voor iets. Op andere momenten zijn ze enthousiast. Deskundigen beweren ook dat ze risico’s kunnen negeren en onderschatten. Soms worden ze als zelfgenoegzaam omschreven. Op andere momenten kunnen we lezen dat ze gewoonweg efficiënt zijn. Wat … Continued

Lees verder

De politiek kan de ontwikkeling van de markt bepalen—maar niet zoals de meeste mensen verwachten

Praten over politiek kan heftige reacties losmaken. En heb je het daarnaast ook nog over geld, dan weet je zeker dat er naar je geluisterd wordt. Disclaimer: Aangezien politieke voorkeur tot gevaarlijke beleggingsfouten leidt, is ons politieke commentaar niet gebonden aan een bepaalde partij of ideologie. Wij hebben geen voorkeur voor een bepaalde politieke partij, … Continued

Lees verder

Over populisme: de Griekse paradox uitgelicht

Sinds de staatsschuldencrisis in de eurozone werd aangewakkerd door de perikelen rond het Griekse overheidstekort, hebben eurosceptische populisten de wind in de zeilen doordat ze de Europese Unie (EU) of de euro de schuld geven van de economische malaise. Talrijke verslaggevers in reguliere media stelden dat de euro of de EU ten dode opgeschreven is … Continued

Lees verder

Waarop moeten Europese beleggers letten?

Opzienbarende nieuwtjes en langetermijnuitdagingen wedijveren om de aandacht van de beleggers en kunnen hen afleiden van de analyse waarop het wellicht het meest aankomt. Wat hebben klimaatverandering, vergrijzing, het vaak met horten en stoten verlopende integratieproces  van de eurozone en de verre politieke toekomst van China met elkaar gemeen? Het zijn allemaal kwesties die volgens … Continued

Lees verder

Heeft de regering-Trump de euro de oorlog verklaard?

Zijn de VS en de eurozone verwikkeld in een stille valutaoorlog— een opzettelijke poging om elkaars valuta te verzwakken? We hebben gezien dat veel beleidsmakers en traders zich dit kennelijk afvragen de laatste tijd, nadat de Amerikaanse minister van Financiën Steven Mnuchin dit jaar op het World Economic Forum (WEF) naar verluidt de voordelen van … Continued

Lees verder

Vrees voor afbouw aankoopprogramma ECB ongegrond, leert de geschiedenis

Moeten we ons schrap zetten voor onheil? De ECB verlaagt vanaf deze maand het bedrag van haar maandelijkse obligatieaankopen van 60 naar 30 miljard euro en stopt in september wellicht volledig met kwantitatieve versoepeling. Velen vrezen dat dit de economie van de eurozone in gevaar zal brengen en de aandelenmarkten zal doen instorten, omdat volgens … Continued

Lees verder

Aandelen in de eurozone kunnen zonder verdere integratie stijgen

De markten van de eurozone hebben laten zien dat ze kunnen hergroeperen, ongeacht of pogingen om het valutablok te verenigen, al dan niet slagen. Na de oproep van de Franse president Emmanuel Macron tot meer Europese integratie, kan de inspanning om een Duitse regering te vormen kanselier Angela Merkel in dezelfde richting duwen. De Nederlandse … Continued

Lees verder

Afnemende politieke onzekerheid in Italië?

Aan het eind van 2016 leek het euroscepticisme toe te nemen. Door de mislukking van de Italiaanse electorale hervormingen in december 2016 en een eurosceptische kandidaat die een gedeelde eerste plaats behaalde bij de presidentiële verkiezingen in Oostenrijk, werden deze krachten duidelijk. Voorafgaand aan een druk verkiezingsjaar in de eurozone, vreesden velen dat dit een … Continued

Lees verder

Positieve verrassing nu de angst voor protectionisme geen realiteit lijkt te worden

Ondanks de verkiezing van Trump en de Brexit blijkt dat de vrijhandel toeneemt. door Fisher Investments Nederland Beleggers die bang waren dat de recente protectionistische sentimenten de vrijhandel zou afremmen, kunnen opgelucht ademhalen. De voorbije achttien maanden wakkerden de Brexit, de verkiezing van Donald Trump, de nationalistische sentimenten in Nederland en andere ontwikkelingen de angst … Continued

Lees verder

Een jaar later, en nog geen kettingreactie ten gevolge van de Brexit

23 juni vorig jaar was een historische dag voor Europa: De Britten gingen naar de stembus voor het meest besproken referendum in de recente geschiedenis: wel of geen Brexit. Toen de stemmen waren geteld en het duidelijk was dat Groot-Brittannië ervoor had gekozen om de Europese Unie (EU) te verlaten, sloeg de angst toe. In … Continued

Lees verder

Sluit Nederland zich aan bij het clubje minderheidsregeringen?

Hoewel de Nederlandse kiezers een nieuw parlement hebben gekozen, zijn de partijleiders er nog steeds niet in geslaagd een regering te vormen. De VVD van premier Mark Rutte, D66 en het CDA zijn zonder meer bereid tot samenwerking, maar over de vraag met welke vierde partij ze een meerderheidsregering moeten vormen, verschillen ze van mening. … Continued

Lees verder

Draghi, Nederlandse parlementariërs en de dansende tulp

De voorzitter van de Europese Centrale Bank (ECB) Mario Draghi heeft op 10 mei op uitnodiging van de Tweede Kamer een bezoek gebracht aan Den Haag voor een discussie en een vraag- en antwoordsessie over de economie van de eurozone. Op het eerste gezicht is hij precies het type toerist dat Nederlandse ambtenaren graag zien. … Continued

Lees verder

Waarom vrees voor handelsoorlogen gunstig is

De Amerikaanse president Donald Trump trekt fel van leer tegen “oneerlijke” valutamanipulatie en “rampzalige” handelsovereenkomsten. Britse kiezers besloten geen deel te willen uitmaken van de interne markt als dat betekent dat ze aan de leiband van Brussel moeten lopen. Nederlandse politici hebben de mond vol van de bescherming van de Nederlandse “kroonjuwelen”. De Franse presidentsverkiezingen … Continued

Lees verder

Fisher Investments Europe Vermogensbeheerder van het Jaar

Fisher Investments Europe timmert aardig aan de weg. De vermogensbeheerder is door de in Londen gevestigde beurswebsite ADVFN voor het tweede opeenvolgende jaar uitgeroepen tot Vermogensbeheerder van het Jaar tijdens de uitreiking van de International Financial Awards. Die prijsuitreiking biedt een podium aan vernieuwende producten en diensten in de internationale financiële sector. Fisher Investments Europe, opgericht in … Continued

Lees verder

Hoe Fisher Investments Nederland tegen de Europese verkiezingen aankijkt

Waarom Fisher Investments Nederland optimistisch is over de eurozone dit jaar In zowel Nederland als Frankrijk komt de verkiezingscampagne op toeren, en beleggers worden steeds nerveuzer – net zoals voor het Brexit-referendum en de Amerikaanse verkiezingen vorig jaar. Toen profiteerden aandelen van wat Fisher Investments Europe een ‘jaar van afnemende onzekerheid’ noemde, doordat beleggers langzamerhand … Continued

Lees verder