politiek

Tijd om dit kabinet uit zijn lijden te verlossen

Door Syp Wynia - 11 september 2014

Rutte en Samsom doen na halve kabinetsperiode alsof hun taak er al opzit. Belastinghervormingen zijn ver weg.

Terwijl het in de wereld onrustig is, heerst in Den Haag windstilte. Het uitruilkabinet dat VVD-leider Mark Rutte en PvdA-leider Diederik Samsom twee jaar terug in elkaar zetten, oogt uitgeregeerd. De coalitie kijkt als een konijn in de koplamp naar de provinciale verkiezingen die over een half jaar het einde kunnen inluiden.

Er is enige verbeelding voor nodig om het beeld van twee jaar geleden in herinnering te roepen. De Kamerverkiezingen waren verrassend uitgelopen op een tweestrijd tussen Rutte en Samsom, die daarvan beiden profiteerden. Ze presenteerden vervolgens hun Regeerakkoord als betrof het een verloving.

Terug in het hok

De basis van hun uitruilpakket werd gevormd door Ruttes wens om het begrotingstekort naar Brussels voorschrift te verminderen. Samsom kreeg in ruil voor zijn medewerking Ruttes steun voor vermindering van inkomensongelijkheid.

Het begrotingstekort is voorlopig terug in het hok, vooral door enorme lastenverzwaringen. Pas volgend jaar verschuift de balans van hogere lasten naar lagere uitgaven, wat goeddeels moet worden gerealiseerd door taken (zorg, uitkeringen, werk) voor minder geld naar de gemeenten te verschuiven.

Statuur

De coalitie blijft intussen het beeld koesteren dat de economie voorzichtig aantrekt en dat het kabinet toch maar mooi stevige hervormingen heeft doorgevoerd. En dat door verhoging van de AOW-leeftijd de vergrijzingskosten voldoende zijn aangepakt.

Het draagt bij aan een wat futloze zelfgenoegzaamheid. Dat de statuur van zowel VVD-premier

Mark Rutte als PvdA-minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans is opgestuwd in de nasleep van de vliegramp met het Maleisische verkeersvliegtuig boven Oekraïne, maakt het er niet beter op.

Geen groei

De binnenlandse politieke problemen – zoals onzekerheid over de inrichting van het pensioenstelsel – zijn nog steeds talrijk, de buitenlandse risico’s aanzienlijk en het kabinet laat na de fundamenten van de economie te versterken.

Zo staat het helemaal niet vast of het bescheiden economisch herstel van de afgelopen maanden kan worden vastgehouden. In de belangrijkste landen van de eurozone was er de laatste maanden helemaal geen groei. De situaties in en rond Oekraïne en het Midden-Oosten vormen een risico voor de wereldhandel. Alle kans dat het kabinet zich te rijk rekent.

Chaotisch

Maar het ergst is dat het kabinet-Rutte achteroverleunt. Er dreigen verloren jaren, omdat Rutte en Samsom onmachtig zijn de verzorgingsstaat verder te saneren en het mes te zetten in het chaotische belastingstelsel. Twee jaar geleden dachten Samsom en Rutte misschien wel twee kabinetsperiodes nodig te hebben om Nederland vooruit te stuwen. Nu doen ze of het na een halve kabinetsperiode wel zo’n beetje klaar is.

Het belastingstelsel is sinds de laatste onderhoudsbeurt in 2001 aan alle kanten uitgedijd en voorzien van inkomenstoeslagen. De lastendruk was voor de laatste crisisjaren al sterk opgelopen en in de crisisjaren nog eens extra.

‘Progressief’

Maar tot een serieuze blauwdruk voor een belastingherziening weten Samsom en Rutte niet te komen. Het enige waarover ze het eens zijn, is dat een nieuw stelsel tot meer banen moet leiden. Maar de VVD wil dat bereiken door de toeslagen af te schaffen, Samsom door een ‘progressieve’ vermogensbelasting in te voeren.

En dus gebeurt er niets. En als er nu niets gebeurt, gebeurt er de komende jaren niets, want een nieuw belastingstelsel met lagere belastingdruk vergt jaren voorbereiding. Bovendien kan een slanker belastingstelsel niet zonder een slankere verzorgingsstaat en daar wil de PvdA niet aan.

Welvaart uit zicht

Maar als de overheid de achterhaalde pretentie hoog blijft houden dat iedereen van de wieg tot het graf moet worden verzorgd, verdwijnt herstel van de welvaart verder uit zicht. Dat moet ook de aanhangers van de zorgende staat een zorg zijn, want die kan niet bestaan zonder welvaart.

Samsom kon twee jaar geleden nog voor de PvdA ongebruikelijke stappen zetten – hogere huren, minder ouderen in tehuizen – dankzij zijn sterke kiezersmandaat en onder druk van het begrotingstekort.

Tandem

Inmiddels heeft de PvdA twee verkiezingsnederlagen geleden en bij de Statenverkiezingen van 18 maart 2015 zal het, zoals het er nu naar uitziet, niet veel beter worden.

Van de persoonlijke statuur van Samsom is ook binnen zijn eigen partij niet veel over. Het zelfverzekerde tandem Rutte-Samsom bestaat daarmee ook niet meer. Als dat tandem niets anders meer produceert dan verloren jaren, kan het ook maar beter uit zijn lijden worden verlost.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.