politiek

Integriteit is grootste struikelblok voor wethouder

Door Servaas van der Laan - 19 januari 2015

Nooit kwamen er zo weinig wethouders in Nederland politiek ten val als in de periode na de gemeenteraadsverkiezingen van vorig jaar. Maar als het gebeurt, dan is (gebrek aan) integriteit in de meeste gevallen de oorzaak.

Het gaat goed met de wethouders in Nederland. Zo lijkt het althans, want nooit eerder kwamen er zo weinig wethouders politiek ten val als in de start van de huidige coalitieperiode. Dit blijkt uit onderzoek van het tijdschrift Binnenlands Bestuur.

Politiek geschil

Sinds de gemeenteraadsverkiezingen van vorig jaar moesten 16 wethouders vanwege een politiek geschil het veld ruimen. In een vergelijkbare periode in 2010 waren dat er nog 28, in 2006 zelfs 33 en in 2002 stapten 29 wethouders gedwongen op.

Opvallend is dat áls het gebeurt, veel vaker een integriteitskwestie of (schijn van) belangenverstrengeling ten grondslag ligt aan het vertrek van de wethouder. Ruim één op de drie wethouders die vorig jaar om politieke reden sneuvelden, stapte op vanwege een integriteitskwestie. Dat is drie keer zoveel als het hoogste niveau van de afgelopen jaren. Dit werd bereikt in 2010 toen ongeveer eentiende van de wethouders om een integriteitsreden vertrok. In 2013 lag dit percentage op 7,5 procent.

Stilte voor de storm

In de afgelopen jaren waren het hoofdzakelijk budgetoverschrijdingen, falend projecttoezicht en verstoorde coalitieverhoudingen die wethouders nekten.

Volgens Binnenlands Bestuur zal dit soort gevallen in de komende periode waarschijnlijk  toenemen. Het tijdschrift spreekt van een ‘stilte voor de storm’ vanwege de voorbereiding op de bestuurlijke herindeling waarbij meer taken voor jeugd, werk en zorg naar de gemeenten gaan. De verwachting is dat dit jaar meer wethouders zullen worden afgerekend op mislukkingen bij dit decentralisatieproces.

In 2014 kostte de introductie van het nieuwe bestuurlijke systeem nog maar één wethouder de kop: Dit was Sybren Gerlofsma die in Kampen opstapte nadat zijn SP zich verzette tegen het schrappen van de huishoudelijke zorg uit de nieuwe wet maatschappelijke ondersteuning.

Binnenlands Bestuur zette de vijf opvallendste valpartijen in deze coalitieperiode op een rij:

  1. Haarlem: oude zaken blijven meetellen
    Het aftreden dat het meeste tromgeroffel veroorzaakt in 2014 is het vertrek van Ewout Cassee (D66) in Haarlem. De aanleiding is een oude kwestie: heeft Cassee wel melding gemaakt van een aantal procedures waar hij als ondernemer voor zijn aantreden in 2010 (vier jaar eerder) was betrokken?
  2. Kampen: de eerste op de nieuwe taken
    In 2014 is Sybren Gerlofsma (SP) de eerste wethouder die ten val komt vanwege de zorgtaken voor gemeenten. Zijn partij ziet niets in het collegevoorstel om de huishoudelijke zorg te schrappen.
  3. Culemborg: coalitiecrisis
    Culemborg tekent vlak voor de zomer voor de eerste val van een college, nauwelijks twee maanden na het aantreden van de nieuwe coalitie van VVD en verkiezingswinnaars D66 en ChristenUnie. De Culemborgse coalitiecrisis trekt in het najaar landelijke aandacht wanneer de formatie van een nieuw college meer dan vier maanden duurt. De persoonlijke en politieke verhoudingen blijken verstoord. Vlak voor Kerst wordt een nieuwe college gepresenteerd.
  4. Oude IJsselstreek: de eerste na de collegevorming
    Jelle Berens (SP) treedt twee dagen na zijn benoeming af. Hij breekt daarmee het record van Marcel van Dalen (D66), die in 2010 twee maanden na zijn aantreden als wethouder in Blaricum moest aftreden. Berens zou geheime informatie hebben gelekt.
  5. Wijk bij Duurstede: ontkennen helpt niet
    De VVD wordt pijnlijk getroffen als bekend wordt dat de liberale wethouder van Wijk bij Duurstede, Carel van Gelderen, betrokken was bij een grote hennepkwekerij die in 2011 in Arnhem is opgerold. Extra pijnlijk is dat Van Gelderen om zichzelf uit de wind te houden een stroman zwijggeld heeft beloofd. De stroman besluit toch een verklaring af te leggen.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.