politiek

Zes ministeries op de hoogte van briefing over luchtruim Oekraïne

Door Eric Vrijsen - 03 februari 2015

Het departement van VVD-premier Mark Rutte en vijf andere ministeries ontvingen het vertrouwelijke gespreksverslag dat Ambassaderaad Gerrie Willems in Kiev maakte van een vertrouwelijke briefing op 14 juli. Zij kreeg die dag te horen hoe gevaarlijk het luchtruim boven Oost-Oekraïne was.

Maar de zes ministeries beoordeelden ‘de essentie’ van het verslag alleen op internationaal politieke gevolgen; niet op de gevaren voor Nederlandse passagiers, blijkt uit antwoorden van het kabinet op een nieuwe serie vragen van de Kamerleden Pieter Omtzigt (CDA) en Sjoerd Sjoerdsma (D66).

De ministers Ivo Opstelten (VVD, Veiligheid), Bert Koenders (PvdA, Buitenlandse Zaken), Jeanine Hennis (VVD, Defensie) en staatssecretaris Wilma Mansveld (PvdA, Verkeer) stuurden de antwoorden dinsdag naar het parlement.

MH17

Opvallend is hoe de bewindslieden om de hete brei heen draaien: als het document van 14 juli zó ruim verspreid werd in Den Haag, waarom trok niemand dan de conclusie dat KLM en de met KLM samenwerkende luchtvaartmaatschappijen gewaarschuwd moesten worden?

Drie dagen na de briefing werd vlucht MH17 van Malaysia Airlines neergehaald. De 298 inzittenden, van wie 196 Nederlanders, vonden de dood.

In twaalf weken daaraan voorafgaand werden boven Oost-Oekraïne elf militaire vliegtuigen en acht helikopters neergehaald. Maar, schrijven de bewindslieden, ‘omdat dit informatie is uit publieke bronnen, naar buiten gebracht door partijen met verschillende belangen, en omdat het niet de taak is van onze inlichtingendiensten om dit te onderzoeken, is een gespecificeerde en gevalideerde lijst niet te overleggen’.

Verantwoordelijkheid

Weliswaar deelt de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid informatie met de luchtvaartmaatschappijen, maar in dit geval gebeurde dat niet. De airlines hebben ook een eigen verantwoordelijkheid. En formeel zijn het nationale luchtvaartautoriteiten die bepalen of een luchtruim veilig is.

Het verslag van Ambassaderaad Willems van de briefing op 14 juli ging reeds diezelfde dag naar de ministeries van Buitenlandse Zaken en Defensie. De ‘essentie van de briefing’ werd doorgezonden naar de ministeries van Veiligheid en Justitie, Binnenlandse Zaken, Financiën, en Algemene Zaken. In antwoorden op CDA en D66 geeft het kabinet niet expliciet toe dat vergeten werd te kijken naar risico’s voor Nederlandse vliegtuigen of Nederlandse passagiers aan boord van niet-Nederlandse vliegtuigen.

Het kabinet schrijft: ‘De rapportage heeft bijgedragen aan de oordeelsvorming ten behoeve van de Europese Raad op 16 juli 2014 op het gebied van sancties.’ Impliciet geeft het kabinet daarmee toe dat de belangrijkste kwestie – risico’s voor Nederlanders – over het hoofd werd gezien.

Struikelen

CDA en D66 vroegen eerder om openbaarmaking van het gespreksverslag van 14 juli. Premier Rutte weigerde dat op formele gronden. In politiek Den Haag geldt de nasleep van de MH17 inmiddels als een heet politiek onderwerp, waarop Rutte II kan struikelen.

Omtzigt en Sjoerdsma brengen het kabinet steeds verder in het nauw. De fractieleiders van andere partijen hebben hun Kamerleden gemaand de kwestie ook op de voet te volgen.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.