Afshin Ellian Afshin Ellian

Daar gaan we weer: Samsom en ‘de toon van het debat’

Door Afshin Ellian - 21 december 2012

De inkt van mijn blog was nog niet droog, toen ik Diederik Samsom bij Pauw en Witteman over de toon van het debat te praten.

Mijn vorige blog was een combinatie van ernst en ironie. Dat laatste voerde hier en daar de boventoon. De toon, daar gaat het om.

Al meer dan twee decennia zijn we in Nederland bezig met de toon van het debat. Wat is de toon van het debat?

Nieuw element

De toon van het debat heeft meestal betrekking op het vreemdelingenvraagstuk. Maar het kan ook betrekking hebben op de kunst en de kunstwereld. Dat was een nieuw element bij het debat over de toon van het debat.
Vreemdelingen en nieuwkomers waren de aangewezen groepen die de ernst van de toon van het debat bepaalden. De kunstenaars? Die waren nieuw bij de toon van het debat.

Beschermen

Het tweede decennium van het debat over de toon van het debat  ging over de islam. De islam werd gecamoufleerd met moslims. Waarom? Het is heel moeilijk om de islam als enige religie in Nederland te beschermen. Deze religie telt ruim anderhalf miljard aanhangers.

De islam als religie behoort beslist niet tot de underdogs. De islam was de religie van veroveraars. Sterker nog, de islam bracht een supermacht voort: het islamitische rijk onder de kaliefen.

Maar zelfs dat rijk kon niet worden beschermd door een debat over de toon van het debat. Daarom is de islam gereduceerd tot de moslims. En de moslims moeten worden beschermd tegen de kwaadaardige toon van de critici van de islam.

Slimme zet

De critici praatten over de islam, de islamliefhebbers hadden het over moslims. Aanvankelijk was dit een slimme zet. Maar zowel juridisch als maatschappelijk werd deze tactiek afgewezen: de rechter maakte een duidelijk onderscheid tussen moslims en islam.

En toen kwam Geert Wilders. Hij verenigde beide decennia van het debat over de toon van het debat. Kamerlid Wilders debatteerde over islam, vreemdelingen en andere taboes. Maar wanneer wordt er een heftig debat gevoerd over de toon van het debat?

Naarmate de liberale en conservatieve oppositie sterker wordt, wordt ook het debat over de toon van het debat ernstiger. In de ernstigste situaties wordt gesproken van polarisatie. En daarmee wordt beweerd dat we aan de rand van de afgrond zijn beland. En plotseling verscheen daar Diederik Samsom.

Enge dagen

Aan tafel van Pauw en Witteman werd even gememoreerd aan die enge dagen waarop Wilders en de VVD luidruchtig over het vreemdelingenbeleid spraken. Gelukkig maar, die enge dagen liggen achter ons!

Maar zijn de enge problemen verdwenen? Zijn de enge politici verdwenen? Zijn we beschaafder geworden? Wederom: hoe zijn deze enge dagen tot geschiedenis gaan behoren?

De PvdA zit in de regering. Verder is er niks bijzonders gebeurd.

Strafbaar

Er werd gezegd dat dit kabinet voor een belangrijk deel het vreemdelingen- en integratiebeleid van het vorige kabinet aan het uitvoeren is. Daarom wil ook dit kabinet de illegaliteit strafbaar stellen.

Samsom erkende dat feit, maar benadrukte dat de toon nu anders is: ‘Soms is het niet zo belangrijk wat je precies aan maatregelen neemt, soms is het belangrijk hoe je over mensen praat.’

Deze esthetische benadering van politiek en moraal vernietigt uiteindelijk elke vorm van publieke moraal en de daarin gefundeerde oordeelsvorming.

Tiran

Laat ik eerst met een sterk voorbeeld beginnen: niet de precieze maatregelen, de beslissingen van een tiran, maar zijn retoriek zou van belang zijn. Kan Samsom daarmee leven? Niet de besluiten over het milieu, maar de retoriek daarover is van belang?
Esthetisering van politiek leidt tot perverse uitspraken en toestanden.

Bij de ethische oordeelsvorming moet alleen maar om de inhoud van een beslissing gaan. Niet de retoriek, maar een beslissing, een pakket maatregelen veroorzaakt een situatie die wellicht verwerpelijk is. Inzet van totalitaire retoriek en demagogie waren juist bedoeld om draagvlak te creëren voor diabolische besluiten en maatregelen. In politiek en recht draait alles uiteindelijk om het besluit.

Ingekleurd

Natuurlijk moet de toon van welk debat dan ook op een beschaafde en moreel verantwoorde wijze worden ingekleurd. Maar wat betekent hier de beschaving? Is de uitspraak ‘de islam is een achterlijke religie’ een ongeciviliseerde uitspraak?
Waarom leggen Samsom en zijn vrienden de nadruk op de toon van het debat, op de esthetiek van het debat? Dat doen ze omdat ze inhoudelijk niet bereid zijn om het debat te voeren.

Waarom willen ze dat niet? Soms delen de sociaaldemocraten opvattingen van anderen op een bepaald gebied, maar het is, gelet op de samenstelling van deze partij en de electorale afwegingen, niet opportuun om het te erkennen. En soms zijn de sociaaldemocraten niet in staat om een inhoudelijk pleidooi te houden voor hun eigen opvattingen.

Rechtvaardig

De PvdA steunt de strafbaarstelling van illegalen in Nederland. Samsom moet gewoon uitleggen waarom dit een rechtvaardig en juist besluit is. Ook moet Samsom uitleggen waarom hij en zijn partij op het gebied van vreemdelingbeleid op cruciale punten de lijn van de PVV en VVD volgen. Samsom kan hier niet wegkomen met een beroep op zachtaardige sociaaldemocratische toon.

Een illegale vreemdeling in Nederland heeft geen voor – of nadelen ondervonden van de toon van het debat. Hij zal straks als crimineel worden behandeld door het besluit van Samsom.

De zachte toon van Samsom verzacht de criminaliserende effecten van illegaliteit niet. Het besluit van Samsom – en niet de toon van Bolkestein of Wilders – treft nu op een ongenadige wijze het lot van een illegale persoon in Nederland. Hier wil ik Jacques Wallage wel eens over horen.

Vacuüm

‘Soms is het niet zo belangrijk wat je precies aan maatregelen neemt, soms is het belangrijk hoe je over mensen praat.’ Deze uitspraak spreekt boekdelen over het ethische vacuüm dat door het debat over de toon van het debat wordt verdonkeremaand.
Samsom moet durven het eerlijke verhaal van de PvdA te vertellen, aan illegale én legale mensen.

Niet de toon van het debat, maar Samsom is verantwoordelijk voor het vreemdelingenbeleid.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.