Peter Riezebos

De integriteitsverklaring van de VVD is een farce

Door Peter Riezebos - 29 mei 2013

Symboolpolitiek van de bovenste plank, anders kan ik het niet noemen. De door de VVD geïntroduceerde integriteitsverklaring is precies waar Nederland geen behoefte aan heeft. Een ethisch doekje voor het bloeden.

Integriteit is de individuele karaktereigenschap die inhoudt dat de betrokkene eerlijk is en niet omkoopbaar. Dat er hieromtrent binnen de politiek veel te doen is, bewezen de liberalen afgelopen weekend.

Tijdens hun partijcongres te Utrecht spraken zij over politieke integriteit en de wijze waarop dit in de toekomst zal worden gewaarborgd. Resultaat: de invoering van een integriteitsverklaring.

Verstandiger

Misschien was individuele herijking op basis van historische inzichten verstandiger geweest. Zo schreef Marcus Aurelius bijna tweeduizend geleden al in zijn twaalfdelige repertoire Meditaties: ‘Waste no more time arguing about what a good man should be. Be one.’

Deze persoonlijke uiteenzetting van zijn stoïcijnse filosofie gold onder meer als bron voor zelfverbetering. Wellicht kunnen hedendaagse politici deze oude Griekse richtlijnen hanteren om hun integriteit te garanderen.

Geen woorden maar daden. Het oogt aardig van de liberalen om een standaard te zetten, maar een dergelijke maatstaf dient zich te manifesteren door getoond, zedelijk gedrag. Impliciete acceptatie van normen en waarden door een algemeen aanvaarde perceptie van wat moreel juist is (en het naleven hiervan) zet de toon – niet een zinloos document.

Achteraf

Voor een politicus zal de integriteitsverklaring geen drempel zijn. Effectieve bewustwording is evenmin aan de orde. Dit vergt diepere, proactieve overdenking en naleving. Een potentiële kandidaat acht zichzelf vanzelfsprekend bijzonder integer.

Hij of zij zal zonder blikken of blozen een dergelijke verklaring ondertekenen. Of de persoon in kwestie gedurende zijn ambtsperiode daadwerkelijk naar deze richtlijnen zal handelen, is pas achteraf vast te stellen. Veronderstellingen rondom integriteit zullen dus min of meer ‘empirisch’ moeten worden gefundeerd. Een onbenullig document biedt ten aanzien hiervan geen enkele uitkomst – daadwerkelijk moreel gedrag wel.

Weerbaar

Naast de inzet van deze betekenisloze, moralistische geloofsbrief zijn er additionele acties. Zo wordt een permanente commissie ingesteld die zich met integriteitskwesties binnen de partij zal bezighouden. Ook zal er bij opleidingen aandacht worden besteed aan integriteit.

Dit doet al concreter aan, al blijft de vraag of educatie vatbare personen weerbaarder maakt tegen verleidingen.

Om rechtschapenheid bij nieuwe kandidaat-politici te meten, moeten zij voortaan een vragenlijst invullen om zodoende hun risicoprofiel over integriteit te kunnen beoordelen. Hopelijk is dit psychometrisch instrument minder doorzichtig dan willekeurige motivatie- en competentietesten.

Zoete koek

Mijn scepcis volgt eigenlijk dezelfde lijn als die bij de veronderstelde drempelwaarde. Sociaal wenselijke antwoorden, gestoeld op ambitie, ondermijnen al gauw de functionaliteit van het instrument.

Gelukkig wordt de integriteitsverklaring niet door alle VVD’ers als zoete koek geslikt. Zo gaf Victor Cillekens, voorzitter van de VVD-afdeling Roermond, aan: ‘Integer ben je of je bent het niet.’ Extra regels voegen daar niets aan toe. Het is ook een beetje als bij je nieuwe werkgever een verklaring ondertekenen waarin staat dat je je werk naar behoren gaat doen. Uiterst ‘bijzonder’.

Netwerken

Integriteit is inherent aan een politieke of maatschappelijke functie. Althans: dat behoort zij te zijn. Ogenschijnlijk nobele acties als een integriteitsverklaring rieken enkel naar symboolpolitiek. Voor verschillende politici is het verstandiger om hun integriteit nog eens goed te overdenken.

De uitkomsten van die introspectie zouden leidend moeten zijn bij hun politieke handelen. Anders zouden ze simpelweg moeten constateren dat hn persoonlijkheid zich slecht laat verenigen met wat wenselijk is binnen een publieke functie.

Zoals Marcus Aurelius al stelde: laat zelf integer gedrag zien. Hopelijk kunnen we dan de burger weer overtuigen van de oprechtheid van de politiek. Niet commercieel netwerken vanuit de politieke arena.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.