Afshin Ellian Afshin Ellian

Portret van Máxima in de rechtszaal? Ik heb geen bezwaar

Door Afshin Ellian - 26 juli 2013

Een deel van de Haagse rechters weigert recht te spreken onder een portret waarop ook Máxima staat afgebeeld. Maar waarom hadden ze dan geen bezwaar tegen de beeltenis van Beatrix?

Decennialang spraken en schreven we over de Koningin, nu hebben we weer een Koning. Daaraan moet iedereen wennen. De rechtspraak wordt gepleegd in naam van de Koning. Boven alle rechtelijke uitspraken staat ‘In naam des Konings‘.

Dit terwijl de Nederlandse monarchie vanaf de dood van Willem III (1890) tot april 2013 door vrouwen werd geregeerd. Hetzelfde geldt voor de Grondwet. De Grondwet spreekt van de Koning en niet van een Koningin.

Terecht had niemand bezwaar tegen deze gang van zaken.

Onpartijdig

De rechtspraak werd gepleegd in naam van de Koning. Maar op het portret dat boven de rechters hing, stond geen Koning, maar een Koningin. En niemand wilde deze tegenstrijdigheid opheffen.

‘In naam des Konings’ werd niet gewijzigd in ‘In naam des Koningins’. Waarom? Omdat het hier om symbolische woorden gaat, die niet verwijzen naar een persoon maar naar een instituut dat de legitimatie van de onafhankelijke en onpartijdige rechtspraak moet voorstellen.

Bovendien is een dispuut over dit soort woorden totaal zinloos en dient het geen enkel constitutioneel belang.

Eretitel

Na de troonwisseling moesten alle gerechtsgebouwen en ambassades worden voorzien van een portret van de nieuwe vorst. Daarvoor zijn drie portretten gemaakt: een daarvan betreft een gezamenlijk portret van koning Willem-Alexander en koningin Máxima.

Elsevier.nl meldde dat in Den Haag in drie zalen was gekozen voor een dubbelportret van Willem-Alexander met zijn echtgenote. Koningin Máxima is geen staatshoofd, maar draagt de titel Koningin als eretitel.

Geen bezwaar

Een deel van de Haagse rechters weigert recht te spreken onder een portret waarop ook Máxima staat afgebeeld. Als reden werd aangegeven dat de magistraten nog steeds ‘In naam des Konings’ rechtspreken. Waarom hadden ze dan geen bezwaar toen ze ‘In naam des Konings’ rechtspraak pleegden, terwijl Nederland een Koningin had?

Arend Jan Boekestijn, columnist van weekblad Elsevier had hierover een gesprek met volkskrant.nl. Boekestijn gaf een zeer interessant antwoord op de vraag of het gezamenlijke portret van Máxima met Willem-Alexander uit de rechtszaal moet worden verwijderd: ‘Ik ben een groot voorstander van de scheiding der machten. Het is natuurlijk krankzinnig dat pas in 1983 de bepaling is geschrapt dat rechters ‘in naam des koning’ rechtspreken. Het koningshuis heeft niets te maken met de rechtspraak.

Dus in de rechtbank hoort sowieso helemaal geen portret van de koning. Dat ze nu Máxima weren, valt zeker wel wat voor te zeggen. Naast Bea en Jules stond ook geen echtgenoot.’

Maar is hier de scheiding der machten of de trias politica in het geding?

Boekestijn gaat ervan uit dat de Koning het hoofd van de uitvoerende macht is. De Grondwet bepaalt in artikel 42 dat de regering wordt gevormd door de Koning en de ministers.

Eenheid

Op het eerste gezicht heeft Boekestijn gelijk omdat de Koning deel uitmaakt van de regering. En uiteraard moet de rechtspraak onafhankelijk zijn van de regering. Maar dit is schijn, een grondwettelijke schijn: de Koning tekent de wetten waardoor die geldig zijn en kunnen worden ingevoerd.

Maar dat is, buiten de oorlogstoestanden, een ceremoniële taak. De Koning representeert de eenheid en de continuïteit van het Nederlandse volk en de Nederlandse staat. De rechterlijke macht is een onderdeel van het Nederlandse volk en van de Nederlandse staat.

Symbool

De ware betekenis van de spreuk ‘In naam des Konings’ ligt juist besloten in de eenheid en de continuïteit van het Nederlandse volk en de Nederlandse staat: de rechters spreken recht namens het volk en de Nederlandse staat waarin alle Nederlanders participeren en waaraan alle Nederlanders en niet-Nederlanders binnen het grondgebied van Nederland onderworpen zijn.

De Nederlandse rechter spreekt namens het volk en de staat recht met een verwijzing naar het symbool daarvan: de Koning. In naam des Konings moet niet worden gelezen als in naam van het staatshoofd, maar als in naam van het Nederlandse volk en de Nederlandse staat. Rechtspraak wordt kortom niet gedaan in naam van de regering.

Duitsland

Hoe zou het anders kunnen? In Duitsland werd rechtgedaan Im Namen des Deutschen Volkes. Het Duitse volk als bron van gezag en legitimiteit van de macht wordt daarom aangevoerd bij alle rechtelijke uitspraken. Zo kan het ook.

Maar weinigen in Nederland willen dit, ‘In naam van het Nederlandse volk’. De Koning als een symbolische verwijzing naar het volk en de staat van het volk als de bron en legitimatie van de rechterlijke macht en rechterlijke oordelen weerspiegelt de Nederlandse Grondwet en de Nederlandse rechtscultuur. En Máxima?

Modern

De tijden zijn veranderd. Man- en vrouwverhoudingen zijn veranderd. Bovendien maakt Máxima deel uit van het constitutionele systeem waarin zij naast haar man ook een representatieve taak heeft.

We willen een moderne Koning, en de Koning heeft een vrouw. We leven toch niet in Marokko of Saudi-Arabië? Hierboven is aangetoond dat de spreuk ‘In naam des Konings’ nooit letterlijk hoeft te worden genomen.

De conclusie is dan duidelijk: er zijn geen beletsels voor het ophangen van een gezamenlijk portret van koning Willem-Alexander met zijn echtgenote koningin Máxima.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.