Afshin Ellian Afshin Ellian

De VVD moet niet stelselmatig de liberale principes overboord gooien

Door Afshin Ellian - 21 augustus 2013

De onderhandelingen tussen de VVD en de PvdA over extra bezuinigingen zijn in een cruciale fase aangekomen. Als de VVD daarbij de liberale beginselen verloochent, zullen kiezers bij de partij weglopen.

De liberalen zullen in de komende weken opnieuw worden beproefd op hun liberale gehalte. De onderhandelingen tussen de VVD en de PvdA over zes miljard euro bezuinigingen zijn in cruciale fase aangekomen.

Geen gemakkelijke opgave. Er is al veel bezuinigd in de afgelopen jaren. Maar gaat de overheid snijden in de uitgaven of de lasten verzwaren?

Nivelleren

Als het aan de PvdA ligt, wordt er zo min mogelijk bezuinigd. De sociaaldemocraten willen via lastenverzwaring de staatsfinanciën op orde brengen. De belastingverhogingen zouden die zes miljard euro moeten opbrengen.

De PvdA heeft al in de afgelopen ronde van bezuinigingen forse lastenverzwaringen afgedwongen. En om daarvoor draagvlak te creëren, wilden en willen ze nivelleren.

Kiezers

Nivelleren en draagvlak? Ja, een ondoorgrondelijke combinatie: bij wie de lasten worden verzwaard, vindt geen nivellering plaats. De vraag is dan, wat betekent hier het woordje draagvlak? Bij wie draagvlak? Niet bij de slachtoffers van belastingverhogingen, maar bij anderen.

Het nivelleren van de PvdA is bedoeld om PvdA-kiezers die niet al te veel lijden onder belastingverhogingen, toch nog ver te houden van de SP. Maar de kiezers van de VVD blijven eenzaam achter. Het zou VVD-top sieren als die aan zijn kiezers gaat denken.

Liberale beginselen

De VVD-top, en niet de partij als geheel, wordt nu op de proef gesteld. Zou die VVD-top trouw blijven aan de beginselen van het liberalisme?

Ze kunnen er natuurlijk nooit honderd procent trouw aan blijven, omdat Nederland door een coalitie van soms tegengestelde ideologieën wordt geregeerd. Zo werkt het Nederlandse parlementaire stelsel en dat begrijpt de liberale aanhang wel. Maar de absolute overwinning van het PvdA-beleid dankzij de VVD is moeilijk uit te leggen aan de VVD-kiezers.

Zorg

De gezondheidszorg is een gevoelig domein, waar de VVD-beginselen kunnen botsen met het beleid. Een tijdje gelden las ik het artikel Overheid gaat pas betalen voor zorg als familie en vrienden niet kunnen helpen. Deze stelling is gefundeerd in een antiliberaal beleid.

De logica van de zorg wordt omgedraaid: ‘Hulpbehoevende ouderen, zieken en gehandicapten moet hun zorg voortaan zelf gaan organiseren. Alleen voor de hulp die echt niet kan worden verleend door familieleden, vrienden en buren, komt de overheid nog over de brug met een budget om professionele zorg te betalen.’ Welkom in Marokko en Egypte!

Individuele autonomie

Het waren juist de liberalen die naar een zorgstelsel streefden, waarin de zorgbehoevenden autonoom, dus onafhankelijk van anderen, kunnen leven en functioneren. Geheel ironisch noemde men dit de ‘emancipatie’ van patiënten en zorgbehoevenden.

Van individualiteit gaan we naar een gedwongen collectiviteit. Zo verdampt de autonomie van een individu. Als dit zo doorgaat, worden de autonome individuen afhankelijk van hun omgeving.

Tegen dit beleid moeten ook de sociaaldemocraten bezwaar maken. Waarom de sociaaldemocraten? Omdat hiermee de geëmancipeerde burger afhankelijk wordt gemaakt van de gunst van anderen.

Vergrijzing

Met de de vergrijzing van Nederland wordt de opheffing van het autonome individu een nijpende nationale kwestie. In de toekomst wordt de autonomie alleen maar gewaarborgd voor gezonde of superrijke mensen.

Ouderen moeten zich onderwerpen aan de gedwongen collectiviteit, die in werkelijkheid nauwelijks bestaat. Het liberalisme streeft naar de autonomie voor alle individuen en niet alleen maar voor een beperkte groep van mensen.

Ontgoocheling

Geen enkele liberaal zou bezwaar hebben tegen de noodzaak van compromissen. Maar wanneer stelselmatig de liberale beginselen overboord worden gegooid, zal dit tot ontgoocheling leiden bij kiezers van de VVD.

Het is de taak van de VVD-leider Mark Rutte om straks niet alleen zijn partij, maar ook de kiezers van de VVD te overtuigen van de juistheid van de gesloten compromissen.

De VVD moet naar een balans zoeken tussen onvermijdelijke lastenverhogingen en onvermijdelijke bezuinigingen. Deze balans kan slechts worden gefundeerd in liberale principes die ook soms bij de sociaaldemocraten op sympathie kunnen rekenen.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.