Afshin Ellian Afshin Ellian

Rutte sprak als een echte liberaal: geen visie, wel idealen

Door Afshin Ellian - 04 september 2013

Premier Rutte weerstond in zijn H.J. Schoo-lezing overtuigend de oorverdovende (linkse) roep om een visie. Onze samenleving verwacht geen visies, maar concrete maatregelen.

Recent ontdekte ik dat Hendrik Jan in mijn adresboek nog springlevend is. Tot op de dag van vandaag kon ik het niet over mijn hart verkrijgen om hem te deleten. Een vriend kan niet zomaar worden gedeletet. In mijn hart leeft hij nog steeds.

Hendrik Jan Schoo was mijn vriend. Hij stierf in Leiden. Voordat hij naar het ziekenhuis ging voor een hartoperatie, belde hij mij. Hij was ‘gematigd’ ongerust. Maar we geloofden allebei in een goede afloop. Helaas liep het anders.

Dwars

Een scherpzinnig denker ging vroegtijdig heen. Ik mis hem nog steeds. Bij het lezen van deze tekst zou hij behoorlijk hebben gebloosd, Hendrik Jan was een buitengewoon verlegen man.

Terecht heeft de hoofdredactie van Elsevier een paar jaar geleden besloten om een keer per jaar een H.J. Schoo-lezing te organiseren. De H.J. Schoo-lezing is nu de meest succesvolle lezing in Nederland en wordt telkens uitgesproken door een scherpzinnige, dwarse denker.

Scherpe pen

Dat is ook noodzakelijk, er wordt onnodig veel onzin uitgekraamd over serieuze onderwerpen. Er lopen ook nog te veel middelmatige columnisten en essayisten rond. In de serieuze media moeten columns slechts door denkers worden geschreven. Een goede columnist is een goed geïnformeerde, belezen denker.

H. J. Schoo zelf was een perfect voorbeeld van een denker met een scherpe pen. Hendrik Jan zou nu zeggen: en nu naar de zaak zelf, namelijk de lezing.

De H.J. Schoo-lezing van dit jaar werd gehouden door premier Mark Rutte. Hij sprak zijn lezing uit in de hoedanigheid van premier van Nederland en niet als de VVD-leider.

Liberale aard

Maar een VVD-leider is onder alle omstandigheden een VVD-leider. En toch moest Rutte de lezing houden als premier van een kabinet waarin ook de PvdA zit. Moest hij zijn liberale aard ontkennen om tot een nieuwe synthese te komen?

Ik ken de premier goed, en ik bespeurde in zijn toespraak de denktrant die hij al voor zijn premierschap volgde. De lezing werd dus uitgesproken door zowel premier Rutte als VVD-leider Rutte.

Heel links Nederland vraagt om een visie. De premier moet met een allesomvattende visie komen over de toekomst van Nederland. Rutte, kom met een visie, wordt gecommandeerd vanaf de linkerzijde. Is dat een vreemde vraag? Een nieuwe vraag?

Jacht

Nee, die vraag is even oud als links zelf. Links vraagt niet zomaar naar een visie, maar naar een toekomstbeeld. Exact dezelfde vraag werd in het verleden aan premier Jan Peter Balkenende gesteld.

Het kabinet-Balkenende II kreeg kritiek vanwege het gebrek aan visie. Balkenende, kom met een visie! Ook toen waren linksige mensen op jacht naar een visie. Het jachtseizoen, waarin wordt gezocht naar een lekkere, behapbare visie, is een terugkerend verschijnsel.

Wouter Bos

Links handelt en droomt in een eeuwig jachtseizoen op zoek naar de visie, een toekomstbeeld. Terwijl we nu weten dat de ‘visieloze’ maatregelen van Balkenende II een zegen waren voor het land. Zonder deze maatregelen zouden we nog meer moeten bezuinigen.

Een van de visiejagers was Wouter Bos. Maar toen hij later samen met Balkenende in het kabinet zat, hamerde hij erop dat door een vorig kabinet gelukkig maatregelen zijn genomen waardoor nu Nederland sterk is en de crisis aankan. De economische crisis maakte van een visiejager een realist.

Olifant

Links onderschat de kracht van maatregelen die er op het eerste gezicht praktisch uitzien. Maar ze vloeien eigenlijk voort uit een analyse over de stand van zaken binnen onze samenleving.

En hoe deed onze premier het? Kon de liberale Rutte weerstand bieden aan de oorverdovende roep om een visie? Rutte opende zijn lezing met: ‘Visie is als de olifant die het uitzicht beneemt’ en wees daarbij de zaal in. ‘Als visie een blauwdruk voor de toekomst betekent, dan verzet alles wat liberaal is in mij zich daartegen.’

Perspectief

Deze impopulaire reactie past perfect in de geest van H.J. Schoo-lezing: een overtuigend ‘nee’ tegen de heersende stroming.

De liberalen hebben geen meeslepende toekomstvisies. Daarvoor moet je bij de jakobijnen zijn. Liberalen werken met beginselen en perspectieven die moeten uitmonden in praktische maatregelen.

Kort maar krachtig: de liberalen hebben geen visie als een toekomstbeeld voor een samenleving, maar ze beschikken wel over idealen. Liberaal pragmatisme in samenhang met liberalistische beginselen brengt de samenleving in beweging. Rutte gebruikte daarvoor het juiste woord: perspectief. Liberale maatregelen vloeien voort uit een maatschappelijk perspectief en deze maatregelen beogen perspectief te bieden aan individuen.

Maatregelen

Voor visies moet u zijn bij mensen zoals ik. Voor alle duidelijkheid: ik ben geen politicus, maar een theoreticus.

Onze samenleving verwacht geen visies, maar concrete maatregelen. De H.J. Schoo-lezing van premier Rutte bracht pragmatisme en liberale idealen samen.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.