Afshin Ellian Afshin Ellian

Frans Weekers is slachtoffer van een falend belastingsysteem

Door Afshin Ellian - 31 januari 2014

Het ging woensdagavond in de Tweede Kamer vrijwel uitsluitend over de missers van Frans Weekers. Daardoor bleef onderbelicht dat het Nederlandse belastingsysteem niet werkt en toe is aan ingrijpende veranderingen.

Wij willen bloed zien, dachten ze in de arena. Na een lang gevecht gaf Frans Weekers het op. Er ging een zucht van tevredenheid door de arena.

De moderne vechter drukt zich, na de capitulatie van de tegenstander, voorzichtig en beschaafd uit. Respect is het codewoord: we hebben respect voor zijn besluit. Den Haag is een moderne arena waarin van tijd tot tijd een hysterische strijd wordt uitgevochten. De staatssecretaris van Financiën capituleerde.

Slimme Bulgaren

Frans Weekers had duidelijk een black-out. Hij kon geen begrijpelijke volzin meer produceren over de misstanden bij de Belastingdienst. Het was een merkwaardige vertoning, alsof hij plotseling de weg kwijt was.

Frans Weekers had een ongelukkige start. Nederland – ook de staatssecretaris zelf – moest via de media vernemen dat slimme Bulgaren duizenden euro’s hadden achterovergedrukt.

In het arme Bulgarije denken ze dat Nederland het beloofde land is: niet vanwege het werk, maar vanwege de mogelijkheden tot frauderen. Televisiecamera’s toonden hun Nederlandse belastingpapieren waarin de toekenning werd gemeld van allerlei toeslagen aan Bulgaren die niet in Nederland woonden en werkten.

Markant

Ook Weekers was verrast door deze toestand. Terecht wilde de Kamer weten hoe het mogelijk was dat miljoenen euro’s ten onrechte aan die Bulgaren werden uitgekeerd. Na veel getouwtrek werd de omvang van het probleem duidelijk.

Na de vaststelling van de feiten was de vraag of Weekers in staat is om het geroofde geld terug te halen. Nee, was het markante antwoord. Weekers’ eerlijkheid irriteerde sommige Kamerleden. Ik was niet geïrriteerd, want hoe moet je geld terugvragen aan mensen wier echte identiteit onbekend is en van wie niemand precies weet waar ze wonen?

Streng zijn

Daarnaast is het de vraag of je geld kunt terugvorderen bij personen in het buitenland die helemaal niets hebben. Wederom: nee. En toch riep een verontwaardigd Kamerlid: ‘U pakt liefst morgen nog het vliegtuig naar Sofia en haalt elke cent terug.’ Makkelijker gezegd dan gedaan.

Weekers dacht van de ellende af te zijn. Maar opnieuw bracht de Belastingdienst hem in de problemen. Ruim honderdtwintigduizend Nederlanders hadden hun toeslagen nog niet gekregen. Tja, de Kamer vroeg Weekers om streng te zijn, en dat was hij.

Sorry

Om fraude te voorkomen, moet de Belastingdienst alle gegevens kunnen controleren. En dat kan leiden tot vertraging. Maar volgens Weekers hadden de gedupeerde burgers op tijd moeten reageren op de brief van de Belastingdienst.

En toen brak de hel los. Weekers moest meteen sorry zeggen, want de burger is heilig. Maar dezelfde Kamer wilde een paar maanden eerder dat de Belastingdienst zeer streng zou zijn bij de toekenning van toeslagen. Allemaal niet meer relevant: wij willen bloed zien.

Laten we de zaak inhoudelijk bekijken – wat is de kern van het probleem? De gemeente Amsterdam verloor in december ruim 1 miljoen euro aan ten onrechte uitgekeerde gemeentelijke toeslagen. De vraag is dus of het systeem werkt.

Opgave

Met de verandering van het belastingstelsel werden allerlei vormen van toeslagen ingevoerd: kindertoeslag, huurtoeslag, ziektetoeslag, et cetera. Dit systeem kan niet in eerste instantie door mensen worden uitgevoerd. Het geautomatiseerde computersysteem neemt de eerste beslissing, daarna moeten concrete beslissingen worden gecontroleerd.

Dat is geen makkelijke opgave, het gaat om miljoenen beslissingen. Hoeveel mensen moeten in dienst worden genomen om al deze beslissingen opnieuw te beoordelen?

Familiepolitiek

Het systeem is te complex en te gedetailleerd. En dat is weer niet onbegrijpelijk: het biedt politici de mogelijkheid om bij het bepalen van de hoogte van die toeslagen, politiek te bedrijven, ten gunste van hun electoraat.

Wie voor een stevige familiepolitiek is, zal de nadruk leggen op familiale effecten van toeslagen; wie politiek voert ten bate van individuen, zal de nadruk leggen op de toeslagen voor individuen. Maar het systeem loopt vast.

Afgelopen juni kwam de Commissie-Van Dijkhuizen met een rapport over de hervorming van het belastingstelsel. De commissie pleitte voor de invoering van een vereenvoudigd systeem: lagere tarieven met een lange eerste schijf, minder aftrekposten en eenvoudiger toeslagen. Dit rapport werd aangeboden aan staatssecretaris Weekers.

Werkbevording

De commissie maakte in het rapport een fundamenteel onderscheid tussen inkomensondersteuning via toeslagen gericht op huishoudens, en belastingheffing op individuele basis gericht op werkbevordering. De commissie adviseerde dus minder toeslagen: het samenvoegen van de zorgtoeslag, de huurtoeslag en het kindgebonden budget.

De commissie wilde met deze maatregelen een eenvoudiger en fraudebestendiger systeem van toeslagen. Daar moet het om gaan. Den Haag deed niets met dit rapport; het disfunctionerende systeem werd in de lucht gehouden.

Het belastingsysteem werkt niet en moet veranderen. Helaas ging het debat over Weekers en niet over het echte probleem, het probleem van het systeem.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.