Afshin Ellian Afshin Ellian

Tijd dat Nederlanders trots worden op hun Grondwet

Door Afshin Ellian - 04 april 2014

De Grondwet, dit jaar tweehonderd jaar oud, geeft aan wat Nederland is: een vrije, democratische samenleving. Het zou goed zijn als onze constitutie wat meer allure krijgt.

Van harte gefeliciteerd met de Nederlandse Grondwet. Tweehonderd jaar geleden, in 1814, werd de eerste Grondwet van het Koninkrijk der Nederlanden geboren.

Dat was niet de eerste grondwet van Nederland. Na de Bataafse opstand in 1795 werd Nederland een eenheidsstaat. De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden was geen eenheidsstaat.

De Nationale Vergadering bracht later, in 1798, de Staatsregeling voort, de eerste Grondwet van Nederland, maar niet van het koninkrijk.

Amsterdam

Zouden ook de revolutionairen willen deelnemen aan het feest van doctor guillotine? De Nederlanders deden niet mee, althans niet op een extreem gewelddadige manier. Ook zij waren namelijk revolutionairen: in Amsterdam werd een zuiveringscommissie opgericht die de stad ‘geheel en al aan het vaderland gewijd en geheiligd’ wilde maken.

Erg rustig en vreedzaam verliep de revolutie dus niet. Ook toen werd in de pers ‘Politieke Donderslag’ geconstateerd; de vrijheidsboom had niet veel opgeleverd.

In zijn magnifieke studie Patriotten en bevrijders: revolutie in de Noordelijke Nederlanden, 1780-1813 beschrijft Simon Schama het hoe en waarom van de gebeurtenissen in deze periode. Het was een historische periode waarin Europa definitief afscheid nam van de Middeleeuwen en het Ancien Régime.

Rousseau

In de eenheidsstaat moesten, in de geest van J.J. Rousseau, ‘de wil van het volk’ en de democratie voorop worden gesteld.

In deze periode begon wat later de emancipatie van burgers is gaan heten: ‘De scheiding tussen Kerk en staat en de emancipatie van de Nederlandse joden waren de belangrijkste prestaties waartoe de Nationale Vergadering, hangende de afronding van de ontwerp-constitutie, wist te komen,’ aldus Schama.

De Fransen, onder leiding van generaal Napoleon, brachten een einde aan het Hollandse avontuur. Nederland werd een onderdeel van Frankrijk, totdat in 1813 de Oranjes terugkeerden.

Overdrijven

De Bataafse Grondwet legde de fundamenten voor het politieke systeem: de democratie, de eenheidsstaat, de tweekamerregeling en de grondrechten. Hoe belangrijk is een Grondwet eigenlijk?

Volgens gevestigde staatsgeleerden moeten we de zaken niet overdrijven. Onze Grondwet stelt maatschappelijk gezien weinig voor. Velen weten zelfs niet dat we er een hebben. De identiteit van het land wordt – in tegenstelling tot Amerika – niet gebouwd rond de Grondwet.

Daarmee zeggen we dat de Grondwet wel essentieel is voor het politieke systeem, maar dat de constitutie niet of nauwelijks leeft bij het volk. Dat laatste is helaas waar.

Allochtoon

In 2002 lanceerde ik de stelling dat de Grondwet in een pluriforme samenleving als ankerpunt moet worden beschouwd. De constitutie geeft een duidelijke begrenzing aan de Nederlandse rechtsorde en de rechtscultuur.

Artikel 2 van de Grondwet trekt een scherpe grens tussen Nederlanders en vreemdelingen. Indertijd heb ik bezwaar gemaakt tegen het ministeriële gebruik van het woord ‘allochtoon’. De Grondwet kent deze categorie burgers immers ook niet.

Volgens de Grondwet zouden deze mensen niets zijn – ze bestaan niet. Ook de multiculturele samenleving is geen grondwettelijk begrip. Het zijn sociologische, politieke begrippen. De Grondwet geeft perfect aan wat de algemene identiteit van Nederlandse samenleving is: een vrije, democratische samenleving gefundeerd in de rechten van de mens.

Vrijheid

De Grondwet is niet onderhandelbaar. Een vreemdeling die tot Nederlander wil worden genaturaliseerd, moet uitdrukkelijk de Nederlandse Grondwet aanvaarden en daarmee afstand nemen van andere grondwetten in de wereld.

De godsdienstvrijheid blijkt in het afgelopen decennium een problematisch grondrecht voor sommige moslims. Daarnaast biedt de godsdienstvrijheid geen carte blanche om homo’s, afvalligen of andersdenkenden te discrimineren of met de dood te bedreigen.

Hetzelfde geldt voor de vrijheid van meningsuiting. Ook dit grondrecht is niet voor iedereen vanzelfsprekend – zie de doodsbedreigingen aan het adres van Kamerlid Geert Wilders, oud-Kamerlid Ayaan Hirsi Ali en anderen. Op 2 november 2004 werd Theo van Gogh afgeslacht vanwege zijn opvattingen.

Mondialisering

De Grondwet biedt een neutraal kader voor de ware integratie van vreemdelingen in onze samenleving. Is de Grondwet zelf niet aan onderhoud toe?

De Grondwet moet, juist in deze tijd van mondialisering en immigratie, centraal staan bij het uitdragen van de Nederlandse identiteit. De constitutie is, net als de Nederlandse taal, een belangrijk onderdeel van de Nederlandse identiteit.

Om dit te expliciteren, moet in de Grondwet een preambule of iets vergelijkbaars worden opgenomen. Het hoeft geen nabootsing te zijn van de Amerikaanse Grondwet. Een bondige tekst of algemene bepaling waarin expliciet de vrijheid, gelijkheid, de Nederlandse taal, scheiding tussen kerk en staat en de democratie worden opgesomd.

Vieren

Dat geeft de Grondwet de nodige allure en maatschappelijk gewicht, wat door iedereen kan worden uitgedragen. Daarnaast kan het parlement bij de grondwetswijziging de positie van de burgemeester en andere zaken aanpakken.

De Grondwet van 1814 is enkele keren behoorlijk gewijzigd. Sinds 1814 is het Koninkrijk een stabiele constitutionele monarchie. Dat op zich is al reden om de Grondwet te vieren.

Geef onze Grondwet meer allure. In de publieke sfeer staat de constitutie boven alle heilige teksten. De Grondwet – en niet andere superteksten – constitueert Nederland.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.