sport

Matchfixing: Waar u op moet letten tijdens het WK in Brazilië

Door Servaas van der Laan - 04 juni 2014

Een scheidsrechter die wel heel lang laat doorspelen of een keeper die opzichtig over een bal duikt. De signalen bij een ‘gefixte’ wedstrijd zijn lang niet altijd even gemakkelijk te herkennen. Met oog op het komende WK voetbal maakte Elsevier een speciale ‘matchfixings-handleiding’.

Het arrangeren van wedstrijden door corrupte bestuurders, scheidsrechters en spelers komt op alle niveaus binnen het professionele voetbal voor.

De Amerikaanse onderzoeksjournalist Brett Forrest, die in Nederland het boek Duister Spel uitbracht, noemt matchfixing ‘een kankergezwel dat zich stilletjes over de hele wereld uitzaait’. ‘Het manipuleren van wedstrijden is een substantieel onderdeel van de Aziatische gokmarkt. Door globalisering en de verplaatsing van de gokmarkt naar het internet heeft het fenomeen zich ook naar andere delen van de wereld verspreid,’ zegt Forrest. Interpol noemt matchfixing ‘de grootste bedreiging voor de moderne sport’. Helaas blijkt het manipuleren van wedstrijden vaak lastig te bewijzen. Toch kan een geoefende kijker enkele verdachte signalen onderscheiden.

Soorten van matchfixing

De georganiseerde misdaad is voor het overgrote deel verantwoordelijk voor het manipuleren van sportwedstrijden. Stromannen van grote gokbazen benaderen spelers en scheidsrechters om het lot een handje te helpen. Bij spelers gaat het vooral om verdedigers en keepers omdat opzettelijk verliezen nu eenmaal makkelijker is dan winnen. Als een speler eenmaal voor het goksyndicaat ‘werkt’, is hij chantabel en kan hij vaak niet meer terug. Naast omkooppraktijken worden hier ook fysieke dreigementen niet geschuwd.

Volgens de Duitse onderzoeksjournalist Thomas Kistner hebben niet alleen criminelen maar ook grote sportmerken baat bij winst of verlies van bepaalde teams. Zo wil Adidas natuurlijk spelers in de finale zien die schoenen en shirts van het Duitse merk dragen. En voor aartsrivaal Puma geldt hetzelfde. Dit noemt Kistner het ‘Dasslerisme’, vernoemd naar Adi Dassler die het vertroetelen van spelers ten gunste van het merk Adidas tot sport op zich verhief. Volgens Kistner wordt corruptie via reclamebureaus en sportbonden als FIFA en UEFA onderschat.

Let op online wedkantoren

Volgens Forrest is er maar één echte manier om gefixte wedstrijden op te sporen: let op bewegingen op de gokmarkt. ‘Wedkantoren hanteren algoritmes die een quotering voor een wedstrijd bepalen. Hoe hoger de quotering, hoe kleiner de kans dat het wedkantoor moet uitbetalen,’ legt hij uit. ‘Als de inleg niet overeen komt met deze quoteringen, is de kans groot dat er iets mis is. Het is verdacht wanneer veel wordt ingezet op een hoge quotering en weinig op een lage. Wedkantoren passen zich hier vervolgens weer op aan door de quotering aan te passen. Wanneer quoteringen bij een wedstrijd abnormaal laag of hoog zijn, kan het om een gefixte wedstrijd gaan.’ Maar niet te vroeg gejuicht: ‘Het gaat hier om kleine marges. Alleen geoefende gokkers zien de verschillen’.

Grote wedstrijden

Matchfixing gebeurt veel in lagere divisies omdat hier minder toezicht is. Maar dat betekent ook dat er minder geld aan die weddenschappen te verdienen valt. Grote wedstrijden zijn voor goksyndicaten lucratief vanwege de grote sommen geld die onschuldige gokkers inzetten. Wie niet gelooft dat ook op het hoogste podium wordt gemanipuleerd, moet maar eens googelen op ‘Italië-Zuid-Korea 2002‘.

Hoewel in Azië ook gegokt wordt op gekke futiliteiten als ‘wie krijgt de eerste corner’ of ‘in welke minuut valt de eerste gele kaart’ zijn dit soort weddenschappen te marginaal om er echt rijk van te worden. De gokbazen concentreren zich eigenlijk maar op de meest gangbare weddenschappen: einduitslag en aantal gescoorde doelpunten. Wie speurt op verdachte quoteringen moet naar deze vormen van weddenschappen kijken.

Let op het moment

‘Als er op het WK wedstrijden worden gemanipuleerd, dan gebeurt dat waarschijnlijk in de laatste poulewedstrijd,’ zegt Forrest. Dit zijn immers de wedstrijden waar het voor sommige teams nergens meer omgaat. ‘Dit zijn vaak teams uit Afrika of andere arme landen. Die spelers willen nog wel eens wat bijverdienen.’

Maar ook het moment in de wedstrijd is belangrijk. Volgens Declan Hill, die de georganiseerde misdaad achter het voetbal al jaren op een wetenschappelijke manier benadert, zien veel mensen wedstrijden die in de laatste minuut worden beslist als verdacht. Maar dat is niet juist. ‘Spelers willen geen risico nemen en zullen de gewenste score zo vroeg mogelijk op het scorebord willen zetten.’ Het is natuurlijk makkelijker om een 2-2 nog een helft uit te tikken, in plaats van de doelpunten tot het laatste moment te bewaren. Bij gefixte wedstrijden worden de meeste goals dan ook in de eerste tien minuten gescoord.

Strafschoppen en rode kaarten

Als een verdediger een doelpunt weg wil geven, is het veel simpeler om uit te glijden en de aanvaller te laten passeren dan een strafschop weg te geven. Een strafschop brengt immers veel te veel aandacht met zich mee en heeft bovendien het risico op een rode kaart. En als een corrupte speler iets wil voorkomen dan is het wel een rode kaart. Hij wil immers invloed op de wedstrijd kunnen blijven uitoefenen.

Corrupte scheidsrechters gebruiken daarentegen wél de strafschop en de rode kaart om een team te bevoordelen of te benadelen. Bij wedstrijden met corrupte scheidsrechters worden gemiddeld twee keer zoveel strafschoppen gegeven als bij reguliere wedstrijden. Let dus bij strafschoppen en kaarten op de manier waarop ze worden toegekend. Is het de scheidsrechter die wel heel makkelijk naar de stip wijst (verdacht), of maakt de verdediger gewoon een domme overtreding (minder verdacht).

Eigen doelpunten

De Kroatische international Vlado Kasalo schoot in 1991 twee keer in eigen doel en betaalde daarmee zijn gokschulden af. Toch is het maken van eigen doelpunten onder spelers niet populair omdat het de eigen reputatie en carrière aardig kan beschadigen. Uit statistieken blijkt dat in 10 procent van de niet-gefixte wedstrijden een eigen doelpunt valt. Bij gefixte wedstrijden ligt dit percentage net onder de 20 procent.

Subtiele fouten

Het is in het belang van zowel de speler als de gokker dat fraude onder de pet blijft. Spelers zullen er alles aan doen om hun opzettelijke manipulatie op menselijk falen of onkunde te laten lijken. Zo kan een keeper zich net verkeerd opstellen waardoor hij echt kansloos lijkt wanneer de bal in de hoek van het doel wordt geschoten. Andere trucs zijn het door het midden wegboksen van de bal (in plaats van naar de hoek zoals iedere pupil leert) of verkeerd uitkomen bij corners of doorgebroken spelers. Onder verdedigers is de ziekenhuisbal terug op de keeper populair. Met een beetje mazzel lijkt het dan nog alsof de keeper blundert. Uitglijden is ook een geliefde methode. Hetzelfde geldt voor dekkingsfouten of het niet aanbieden bij een speler in moeilijkheden. Corrupte middenvelders zullen de bal lang vasthouden, het spel vertragen, weigeren de opening te zoeken en veel terugspelen. Hetzelfde geldt voor aanvallers, maar die worden doorgaans het minst bij matchfixing betrokken (en gooien nog wel eens roet in het eten!).

Blijf genieten

Het grootste deel van de wedstrijden verloopt nog altijd op een sportieve manier. Vaak lukt het criminelen niet om de echte topwedstrijden te beïnvloeden. Ook op het komende WK zullen er verdachte momenten voorkomen. Maar niet iedere speler die uitglijdt is omgekocht. En een dribbel van Lionel Messi of een schaar van Cristiano Ronaldo kunnen door geen gokbaas worden gekocht.

Wilt u zelf een gokje wagen, pas dan op, want online gokken is nog (even) verboden in Nederland. Als Oranje wereldkampioen wordt, krijgt u voor iedere euro er 35 terug. Een verdachte quotering of realistisch? Oordeelt u zelf.

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.