stijl

Plat verbeeld: twee exposities over de rol van modebladen

Door John de Greef - 29 mei 2015

De schoonheid van kleren staat centraal in een expositie over prentkunst en een over fotografie. Beide gaan over de rol van modebladen.

‘Het is geen modetentoonstelling!’ Els Verhaak (64), conservator iconografische collecties, waarschuwt nog maar eens. De expositie New for Now toont in drie zalen van het Rijksmuseum in Amsterdam de verspreiding van mode-informatie op papier en kreeg de ondertitel: De oorsprong van modetijdschriften.

Ongeveer 450 illustraties en ook complete historische tijdschriften zijn er als voorlopers van de huidige modebladen te zien. Kostuumprenten uit de zestiende eeuw – die nog niet waren gericht op het weergeven van actuele mode, maar op de aankleding van rangen en standen.

En tekeningen van kunstenaars als Paul Iribe en Raoul Dufy, die in de jaren twintig van de vorige eeuw de eigentijdse ontwerpen van couturiers als Paul Poiret tekenden om ze wereldkundig te maken.

Coryfeeën

Ook de fraai verzorgde serie modeprenten Gallerie des Modes et Costumes Français uit circa 1780 wordt geëxposeerd. Wat er te zien is, vormt slechts een kleine selectie van de modeprenten die het Rijksmuseum in bezit heeft. De laatste jaren werd de rijkdom zelfs uitgebreid met twee collecties van verzamelaars. Alles is nu gedigitaliseerd en toegankelijk via internet.

Ook al bezit het museum eigentijdse mode-illustraties, het getoonde werk gaat niet verder dan de jaren dertig, toen modefotografie aan een opmars begon. Voor een eigentijdse touch is samenwerking gezocht met coryfeeën uit de mode en design van nu.

Zo is de vormgeving verzorgd door Christian Borstlap, die ook door internationale modemerken wordt ingeschakeld en tekende illustrator Piet Paris grote silhouetten die bezoekers welkom heten in de wereld van de mode, verbeeld op een plat vlak.

Andere toon

Het verschijnen van het eerste nummer van het tijdschrift Avenue (in een uitverkochte oplage van 130.000) is een halve eeuw geleden. Het wordt door kunsthistoricus en publicist Jhim Lamoree (60) als een belangrijk moment  in de geschiedenis van de Nederlandse modefotografie gezien.

Het tijdschrift sloeg, volgens hem, een geheel andere toon aan (‘Niet meer voor vrouwen onder elkaar’), zette een nieuwe grafische traditie neer en plaveide de weg voor vele andere magazines.

Ook in het buitenland beroemd en nog altijd bekend zijn de fantasievolle mode­series die Avenue-redacteur Frans Ankoné in de jaren tachtig realiseerde op exotische locaties als poolijs of een Indiaas paleis. Lamoree noemt het geen toeval dat het magazine BLVD (‘boulevard’) zijn naam ontleende aan Avenue.

BLVD vormde de springplank naar een internationale carrière voor Inez van Lamsweerde en haar aanvankelijk met de computer gemanipuleerde modefotografie. Beide tijdschriften zijn, evenals het ooit internationaal vermaarde Nederlandse tijdschrift Dutch, ter ziele, maar waren als platform voor vernieuwende modefotografie belangrijk.

Het verhaal van de mode

Samen met modecurator en modelector José Teunissen dook Lamoree in de mode­fotografie voor Nederlandse tijdschriften. Vooral de baanbrekende wijze waarop Nederlandse fotografen mode wisten te verbeelden, is het onderwerp van de expositie Alles behalve kleren.

De titel geeft aan dat fotografie (ook van fotografen als Paul Huf en Boudewijn Neuteboom) het naoorlogse medium is waarmee het verhaal van de mode wordt verteld, niet de kleren zelf. Maar het slaat evengoed op de vele blote of bijna blote lichamen die sinds eind jaren negentig te zien zijn in avant-gardistische modeseries, zoals in Dutch.

Het was een lang niet altijd erotisch genre dat vanuit Nederland de wereld veroverde en, getuige de vele naaktfoto’s in huidige tijdschriften, veel navolging kreeg. ‘Maar het voorlijke karakter en het gekke dingen durven doen’, kenmerken volgens de tentoonstellingsmakers al lang niet meer de fotografie in Nederlandse modemagazines.

Digitale platforms en websites  onderscheiden zich nu sterker met opvallende fotografie en film. Ook deze papierloze modeverbeelding komt aan bod.

Elsevier nummer 23, 6 juni 2015

Ingelogde abonnees van Elsevier Weekblad kunnen reageren.