Meer woongenot met keramiek uit Maastricht

Al 130 jaar produceert Mosa tegels in Maastricht. De tegelfabrikant heeft de stad op de kaart gezet als keramisch centrum van Nederland. En doet daarmee oude tijden herleven. Het recept? ‘Onze kennis en technologie is zo ver doorontwikkeld, dat zie je terug in de tegel.’

De voetgangerstunnels onder bedevaartsplaats Mekka, Dubai’s hoogste toren Burj Khalifa, warenhuis Lafayette in Parijs; het zijn niet de minste bouwwerken die zijn betegeld met keramiek van Mosa. Ook merken als Apple, Nike en Swarowski – die prat gaan op mooi design – zijn Mosa-fan. In meer dan vijftig landen op vier continenten doet de Maastrichtse tegelfabrikant tegenwoordig zaken. Ook in Nederland sieren Mosa-tegels in het oog springende gebouwen, zoals de Nieuwe Haagse Passage in Den Haag. Het door architect Bernard Tschumi ontworpen pand kreeg een bijzondere uitstraling dankzij geveltegels van Mosa, met blauwe stippen. Ook een blikvanger is het Centraal Station in Delft, waar Mosa de muren en zuilen bekleedde met mozaïek in Delfts blauw.

MADE IN MAASTRICHT
Mosa werd opgericht in 1883, aanvankelijk als porseleinfabriek, producent van kopjes en schotels. Vijf jaar later begon Mosa keramische muurtegels te produceren.De aardewerkfabriek was in handen van de familie Regout, een Maastrichtse dynastie van industriëlen die ook stichter was van de plaatselijke Sphinx-fabriek. Terwijl Sphinx Tegels in 2008 failliet ging en de sanitair-divisie verhuisde naar Zweden, overleefde Mosa.

Het hart van de huidige onderneming is de showroom, die is gehuisvest in de oude Mosa-porseleinfabriek aan de Meerssenerweg in Maastricht. Een bezoek is een reis terug in de tijd. De fabriekshallen met de metershoge schoorsteen als middelpunt, ademen historie. Het is alsof je het industriële tijdperk binnenstapt.

Eenmaal achter de oude fabrieksmuren drukt de moderne tijd duidelijk zijn stempel. Zo staan er nergens medewerkers langs de productielijn van meer dan een kilometer lengte. De tegels komen uit de pers en glijden de lopende band op naar glazuurbak en ovens, om daarna bewerkt en geïnspecteerd te worden. Vroeger gebeurde dat met de hand en het blote oog, nu zijn bijna alle processen geautomatiseerd. ‘Tegenwoordig staan er per ploegendienst ongeveer 55 mensen in de fabriek. Dat zijn vooral operators, die de productie op 100 verschillende controleposten in de gaten houden’, zegt Joris Goossens (48), operationeel directeur.

De naam Mosa is afgeleid van Mosa Trajectum, de Latijnse naam voor Maastricht. Bij de tegelfabrikant werken 550 mensen, waarvan 350 in de fabriek en 150 op kantoor en 50 in het buitenland. Mosa heeft acht verkoopkantoren in het buitenland en showrooms in New York, Frankfurt, Londen, Amsterdam en Maastricht.

Een ander opmerkelijk contrast met de historische fabriekshal vormen de robots. Vijftien onbemande voertuigen lijken bliepend een eigen leven te leiden en weten zelf wanneer ze welke partijen tegels naar de oven of een productielijn moeten rijden. De afgelopen jaren investeerde Mosa 120 miljoen euro in modernisering van de fabriek.

Het meest ingrijpend was de vervanging van de tunneloven door rolovens. Daardoor werd de baktijd verkort van twee dagen tot enkele uren. Met een 24-uursproductie verlaten jaarlijks 3,2 miljoen m2 wandtegels de fabriek. En nog eens 1,8 miljoen m2 vloertegels komen uit de nabijgelegen tweede Mosa-fabriek in Maastricht. Het had weinig gescheeld of ook Mosa was verdwenen uit Limburg. Eind jaren negentig voorkwamen drie Nederlandse investeringsmaatschappijen een naderend faillissement. Zij kochten Mosa van de toenmalige Italiaanse eigenaar Fin Riwal en wilden de fabriek verhuizen naar lagelonenland Turkije. Oud-directeur Arthur Thomaes stak daar een stokje voor. Ervan overtuigd dat Mosa in Maastricht thuishoort én bestaansrecht heeft, besloot hij het roer om te gooien.

Handtekening van architect

Thomaes maakte een strategische keuze: hoogwaardige tegels met een design-uitstraling maken. Mosa was niet langer een consumentenproducent. De focus lag
voortaan op architecten en woningbouwcorporaties. ‘Dat was een enorme gok’, vertelt huidig directeur Remon Veraart (50). ‘Maar wel de juiste.

Architecten willen tegels met een tijdloos, zakelijk en puur karakter, waarmee zij hun handtekening kunnen zetten op een bouwproject. Daar denken we ver in mee. Zo kunnen we bij grote opdrachten tegels naar wens van de architect maken. Ook de consument kan nog steeds Mosa-tegels kiezen voor zijn badkamer. Niet in de bouwmarkt, maar alleen bij de tegelspecialist.’

Overlevingsstrategie

De keuze voor design was een overlevingsstrategie, die vruchten zou afwerpen. Mosa bleef in Limburg en werd trendsetter. Regelmatig neemt Mosa designprijzen mee naar huis, zoals de Red Dot Award in 2013 voor de Mural-collectie en de Interior Innovation Award in 2011 voor de Terra Tones-collectie.

Vorig jaar draaide Mosa een omzet van 106 miljoen euro. Het bedrijf groeide daarmee voor het eerst in vijf jaar. Veraart: ‘Tijdens de langdurige crisis in de Nederlandse markt verkenden wij onze internationale kansen. Intussen komt 45 procent van de omzet uit export.’ Volgens Veraart is het een uitdaging architecten in het buitenland voor Mosa te winnen. ‘In Nederland zijn we bekend; de sympathie voor een product van Hollandse bodem is groot. In New York hebben we door de historische banden ook nog een streepje voor. Maar internationaal zakendoen is moeilijk.’

Ambachtelijk

Mosa bakt de tegels weliswaar volledig geïndustrialiseerd, het maakproces is in essentie hetzelfde als 130 jaar geleden. Grondstoffen als klei, kalk, gedolven in de omgeving van Limburg, worden gemengd en vermalen. Deze substantie wordt gedroogd, in een vorm geperst en gebakken op hoge temperatuur.

Tegels liggen opgestapeld in de fabriekshal - foto: mosa.nl

‘We geloven in keramisch materiaal’, zegt senior industrieel designer José Maase (49) in haar ontwerpatelier waar talloze kleurmonsters en tegels staan. ‘Kenmerkend voor de Mosa-tegel is het natuurlijke uiterlijk. Elke tegel is uniek.’ Ze illustreert dat met een gespikkelde tegel van de Solids-collectie. ‘Het patroon van de sneeuwvlokjes is op geen enkele tegel gelijk. Dat komt door het natuurlijk valpatroon van pigmentverf. Het is een techniek die we beheersen doordat onze kennis en technologie zover zijn doorontwikkeld. Daarbij werkt onze lange geschiedenis in ons voordeel. Concurrenten proberen onze ontwerpen te kopiëren maar het verschil blijft zichtbaar’, aldus Maase.

Directeur Veraart ziet de toekomst rooskleurig in, ook omdat de tegelproducent sterk inzet op duurzame producten. ‘Bijna alle Mosa-tegels zijn volledig recyclebaar.’ In 2007 omarmde het bedrijf de cradle-to-cradle-filosofie, die stelt dat elke grondstof volledig hergebruikt moet worden.

Reversible lijm

Mosa is als enige tegelfabrikant ter wereld gecertificeerd door het Amerikaanse Cradle to Cradle Products Innovation Institute. ‘We werken uitsluitend met duurzame toeleveranciers en mijden schadelijke grondstoffen’, licht duurzaamheidsmanager Dorien van der Weele (49) toe. ‘De energie die we verbruiken is groen geproduceerd, ons water wordt gerecycled en ook de warmte die we voortbrengen, gebruiken we opnieuw. Tegels die sneuvelen in de fabriek worden verwerkt tot nieuwe tegels. Op bouwlocaties staan containers die tegelafval inzamelen en terugbrengen naar Maastricht.’ Mosa broedt voortdurend op duurzame oplossingen.

In de toekomst wil Mosa voor het bakproces overstappen op biogas. En met een leverancier wordt al gewerkt aan ‘reversible lijm’. Van der Weele: ‘Daarmee komt de tegel bij renovatie schoon van de wand of vloer. De tegel is dus goed recyclebaar.’ Veel lof ontving Mosa ook voor het ophangsysteem dat Mosa Facades is gedoopt. Daarmee worden tegels zonder lijm of cement aan de gevel van een gebouw bevestigd.

Groeiende trots

Mosa-directeur Veraart wil de komende jaren de internationale groeimogelijkheden verzilveren. Dat moet ‘stap voor stap’, vindt hij, want het is riskant ‘volledig los te gaan’. Boven alles is Mosa van plan in Maastricht te blijven.Designer Maase ervaart een groeiende trots op wat Maastrichtenaren liefkozend “de Mosa” noemen.

‘Vooral onder jongeren bestaat een sterk opkomende liefde voor de maakindustrie en haar geschiedenis. Er is ook een grote fierheid op lokale producten. Dat deze fabriek als enige van de keramiekindustrie overeind bleef, versterkt dat sentiment.’

TerZake is een bijlage van Media Lab en valt buiten de verantwoordelijkheid van de redactie van Elsevier Weekblad. De thematiek komt tot stand op basis van wensen van adverteerders en de artikelen worden door onafhankelijke journalisten gemaakt.

‘Onze provincie heeft zichzelf opnieuw uitgevonden’

Meer dan genoeg werkgelegenheid, een bloeiende kenniseconomie en een toenemende instroom van bewoners van buiten Limburg. Volgens gouverneur Theo Bovens is Limburg veel meer dan een provincie die een achterstand op de rest van het land inhaalt. ‘We zijn een economisch succesverhaal.’ ‘Limburg draagt meer dan gemiddeld bij aan het Bruto Nationaal Product. Feitelijk sponsoren … Continued

Lees verder

Een eeuw Limburgse biertraditie

Al een eeuw staat in het Noord-Limburgse vestingdorp Arcen een kleine brouwerij. Met innovatiekracht brengen de brouwers van de Hertog Jan Brouwerij hun passie voor Limburgs bier in de praktijk. Arcen ligt ten noorden van Venlo, stroomafwaarts aan de Maasoever. Bekender nog dan het vestingdorpje is zijn beroemdste inwoner, Hertog Jan. De bierbrouwer, een bekend … Continued

Lees verder

Heeft u wel eens gedacht over investeren in een motorjacht?

Linssen Yachts uit Maasbracht bouwt stalen motorjachten van 9 tot 18 meter. Dit soort jachten worden ‘waterverplaatsers’ genoemd: langzaam varende motorjachten die gebruikt worden op alle binnenwateren, kanalen, rivieren, kustwateren en zeeën van Europa. 100 procent Made in Limburg Op onze werf in Maasbracht worden alle werkzaamheden in-house uitgevoerd. Ontwerp, engineering, staalbouw, stralen, conserveren en … Continued

Lees verder

Pleisterplaatsen

‘s Lands meest bourgondische provincie heeft een rijk aanbod van hotels. Bestemming Limburg selecteerde de mooiste logementen voor u.

Lees verder

Zakendoen kent geen grenzen

Voor ondernemers in onze meest zuidelijke provincie zijn België en Duitsland de achtertuin. Bestemming Limburg spreekt twee rasondernemers over de afzetmarkt voorbij de lange Limburgse landsgrens. ‘We hebben vrijwel nooit projecten boven Eindhoven.’ Limburgse ondernemers drijven het vaakst handel met bedrijven over de grens, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). … Continued

Lees verder

‘Hier gaan woonwensen nog in vervulling’

Een jaar geleden leek het nog onmogelijk: huizen die binnen enkele dagen worden verkocht, en dan ook nog eens boven de vraagprijs. Inmiddels is het weer dagelijkse werkelijkheid voor Michel Dohmen, voorzitter van de afdeling Limburg van de NVM. In het kielzog van de Randstad zit óók de Limburgse woningmarkt in de lift. Het getimmer … Continued

Lees verder

In de etalage

Op zoek naar een woning in Limburg? Er is een uitgebreid aanbod. In de etalage vindt u een uitgelezen selectie van te koop staande droompanden.

Lees verder

Limburg in cijfers

Limburg is de poort naar Europa. Om deze groene en heuvelachtige provincie heen loopt een lange landsgrens, die de provincie zijn internationale karakter verleent. Huizen zijn er goedkoper, de economie bloeit er op en de werkloosheid ligt er onder het landelijk gemiddelde. Ook de kwaliteit van het onderwijs neemt een vlucht. Start-ups domineren de vele … Continued

Lees verder

Wonen in een andere wereld

Al zes jaar verhuizen meer mensen naar Limburg dan er de provincie verlaten. Drie van hen vertellen over hun keuze voor Limburg en over hun wedervaren. ‘Het is hier elke dag vakantie.’ ‘De velden, de bossen, het buiten zijn, het ontdekken – dat zijn de herinneringen die ik heb aan mijn jeugd in Meerssen. Toen … Continued

Lees verder

‘Sprechen Sie Deutsch?’

Van alle studenten van Universiteit Maastricht komt de helft uit het buitenland. Dat maakt Maastricht tot de meest internationale studentenstad van Nederland. Wat verklaart de aantrekkingskracht van het ‘Mestreechse’ curriculum? En omgekeerd: welke invloed heeft het internationale gezelschap op de school en stad? Universiteit Maastricht bekleedt de veertiende plaats van meest internationale universiteiten ter wereld, … Continued

Lees verder

Naar buiten!

Limburg wentelt zich in de schoonheid van tientallen natuurgebieden. Een selectie van vijf hotspots die u gezien moet hebben. De Maasduinen: cultuurhistorisch erfgoed In Nationaal Park De Maasduinen vind je stuifzandruggen die paraboolduinen worden genoemd. Deze zijn vlak voor het einde van de laatste ijstijd ontstaan, toen grote delen van Noord- en Midden-Limburg bedekt waren … Continued

Lees verder

Wereldse gerechten van eigen bodem

Limburg is een culinair paradijs. De zuidelijke keuken wordt geroemd, met zijn keuze voor lokale producten, seizoensmenu’s en gedurfde experimenten met internationale smaken. Vijf chef-koks en hun kookfilosofie. De Limburgse horeca liegt er niet om: met 4.570 vestigingen is er genoeg aanbod voor de Limburgers en toeristen om hun spijzen te nuttigen. Volgens het Centraal … Continued

Lees verder