Cultuur delen met de buren

Nederlandse culturele instellingen van naam werken steeds vaker samen met partners uit het buitenland. Zo is Rembrandts dubbelportret van Marten en Oopjen aangekocht met steun van de Franse staat. Na restauratie hangen de twee schilderijen drie maanden in het Rijksmuseum en daarna drie maanden in het Louvre. Hoe komen zulke coproducties tot stand en wat maakt ze tot een succes? ‘Je moet elkaar leren vertrouwen.’

Het Drents Museum op een doordeweekse ochtend. Een groep Duitse scholieren dromt samen voor het schilderij Morning Sun van Edward Hopper. Een vrouw, zittend op haar door het ochtendlicht beschenen bed, staart naar buiten. Ze heeft een melancholieke blik, oordeelt een leerling. Een ander vindt haar eerder verbeten kijken. Hun leraar knikt instemmend en vertelt het verhaal van Josephine Nivison, de echtgenote van Hopper. Nivison was zelf beeldend kunstenaar in een tijd dat vrouwen niet geacht werden zich daarmee bezig te houden. Veel van haar werk is vernietigd. ‘Ze had dus wel haar redenen om gemengde gevoelens te hebben,’ zegt de leraar, waarop zijn pupillen het doek met andere ogen bekijken.

‘Neem de tijd om de ander echt goed te leren kennen’ – Harry Tupan, Drents Museum

Duitse scholieren in een Nederlands museum: dat is te danken aan de gezamenlijke inspanning van het Drents Museum en Kunsthalle Emden. In een gedeelde tentoonstelling presenteren de instituten het Amerikaans realisme tussen 1945 en nu: The American Dream. Assen toont vooral de kunstenaars van na de oorlog, Emden concentreert zich op recent werk. De expositie is een geslaagd voorbeeld van internationale samenwerking in de kunstwereld. Beide musea bundelden hun expertise bij de samenstelling, en er is ook een significante uitwisseling van bezoekers op gang gekomen.

Andere omgangsvormen

Een lange adem is vereist bij zulke samenwerkingen, vertelt museumdirecteur Harry Tupan (59). ‘Je moet elkaar leren kennen en vertrouwen. Je gaat wel samen het diepe in en we hebben het over enorme budgetten.’ Vier jaar voor de opening begonnen de inhoudelijke en financiële teams van Assen en Emden daarom al met overleg. Cultuurverschillen moet je daarbij incalculeren, aldus Tupan. ‘Dat begint al met de omgangsvormen: wij zijn veel makkelijker met tutoyeren, bij Duitsers is het sneller Herr Doktor. In zo’n proces zie je vervolgens dat die hiërarchische patronen keurig versmelten. Je krijgt volwaardige teams die goed samenwerken en een gezamenlijke trots uitstralen.’

Uiterste flexibiliteit

Het Balletorkest kent die luxe van een jarenlange voorbereiding niet. Het symfonieorkest wil graag internationale dansgezelschappen bedienen, maar heeft ook haar verplichtingen als vaste begeleider van het Nederlands Dans Theater (NDT) en Het Nationale Ballet. Wanneer zich een buitenlands gezelschap met een optreden meldt, zoals dit jaar het Moscow Classical Ballet (MCB), is het dan ook een kwestie van plannen en schakelen. Directeur Piet van Gennip (42): ‘Zo’n kans is tegelijk een puzzel, het moet wel passen in de planning. Je hebt namelijk rekening te houden met de agenda’s van zestig tot zeventig verschillende musici. Het MCB kwam toevallig goed uit, en bood daardoor een unieke kans. Tegelijk moesten we onze uiterste flexibiliteit tonen om dit mogelijk te maken, dus chapeau voor de musici.’

‘Wees altijd heel duidelijk in wat je nodig hebt’ – Piet van Gennip, Het Balletorkest

Het Balletorkest begeleidde het Moscow Classical Ballet bij de uitvoering van drie klassieke balletten in Carré, waaronder het 19-eeuwse Giselle. Inhoudelijk gesneden koek voor het orkest; de uitdaging zat hem in de afstemming. ‘Wat krijg je als organisatie zoal op je bord? Wij hebben onze eigen bladmuziek van Giselle en Coppélia, maar die is net iets anders ingekleurd. Dat moet je onderling afstemmen. Zodra je aantekeningen in het Russisch opgestuurd krijgt, heb je al een probleem. Gelukkig kan onze bibliothecaresse Russisch lezen. Maar je begrijpt: voordat je alles minutieus op elkaar hebt afgestemd ben je weken verder.’

Lef tonen

In de NRC Cultuur Top 100 staat het Metropole Orkest op plaats 28. Het dankt die hoge notering mede aan haar uitstekende internationale reputatie. Veel buitenlandse artiesten werken graag met het Metropole en op de BBC Proms (een jaarlijkse reeks klassieke concerten voor een groot publiek) in de Londense Royal Albert Hall is het orkest inmiddels een vertrouwde gast. Directeur Jan Geert Vierkant (53) snapt die internationale erkenning heel goed. ‘Innovatie en vernieuwing staan bij ons hoog in het vaandel. Wij doen steeds wat anders, maken nieuwe arrangementen en tonen lef. Die instelling helpt ons aan interessante projecten.’ Het orkest profileert zich nadrukkelijk als ‘the world’s leading jazz and pop orchestra’, een label dat de deuren heeft opengezet voor een breed scala aan opdrachten. Het Metropole speelt binnenkort samen met de Amerikaanse soulzanger Gregory Porter. In 2016 won het orkest een Grammy voor de samenwerking met het New Yorkse jazzcollectief Snarky Puppy.

Metropole Orkest met Snarky Puppy in Olympia in Parijs (2015)

Vierkant: ‘Dat predikaat ‘pop & jazz orkest’ is een bewuste keuze geweest om ons internationaal te profileren, maar is ook bedoeld om onze ambitie intern levendig te houden. Ik vind het geen loze term. Wij zijn het enige orkest ter wereld in deze samenstelling. En ook al bestaat het Metropole uit meer dan vijftig musici, het kan net zo flexibel en swingend spelen als een rockband of een jazz-formatie.’

Uitwisseling van bezoekers

Uiteindelijk willen alle instituten met hun buitenlandse avonturen bereiken dat ze meer bezoekers ontvangen. In Assen is dat gelukt: na tien weken had The American Dream al ruim vijftigduizend bezoekers getrokken. Harry Tupan: ‘Emden en Assen wilden met deze tentoonstelling meer bezoek over en weer op gang brengen. Ik weet dat er grote groepen Nederlanders naar Duitsland gaan, maar wij krijgen nu ook veel Duitse bezoekers. Dat is bijzonder. Duitsers hebben de neiging om voor kunst en cultuur oostwaarts te gaan, naar Hamburg en Berlijn. Nu dus even niet.’

Het Balletorkest denkt dat gastgezelschappen als het Moscow Classical Ballet de drempel voor ballet in Nederland kunnen helpen verlagen. Piet van Gennip: ‘Wij hopen dat de mensen die hierop afkomen denken: hier wil ik meer van zien, laten we ook eens naar een voorstelling van Het Nationale Ballet gaan. Op deze manier kun je mensen enthousiasmeren voor andere voorstellingen.’ Risico’s zijn daarbij niet uit te sluiten. ‘Zolang je nog geen noot hebt gespeeld en nog geen pasje hebt gedanst weet je niet hoe zo’n samenwerking gaat bevallen. Maar je werkt er heel sterk naar toe en probeert alles zo goed mogelijk in orde te hebben zodat je niet voor verrassingen komt te staan.’

Risico’s afdekken

Leren van je fouten is ook belangrijk, zegt Jan Geert Vierkant van het Metropole Orkest. ‘Voor een concert in Londen hadden wij een bedrag in Britse ponden afgesproken. Toen het moment van betalen was aangebroken bleek het pond in korte tijd veel minder waard geworden! Nu kun je dat risico afdekken door een vaste wisselkoers af te spreken of door een bedrag in euro’s te bedingen, maar daarmee blokkeer je ook de kans dat je profiteert van een valutaschommeling in jouw voordeel. Sta daar dus even bij stil als je iets onderneemt in een land buiten de EU-zone.’

TerZake is een bijlage van Media Lab en valt buiten de verantwoordelijkheid van de redactie van Elsevier Weekblad. De thematiek komt tot stand op basis van wensen van adverteerders en de artikelen worden door onafhankelijke journalisten gemaakt.

Cultuuragenda

Oedipus. Jazz. De Vliegende Hollander. David LaChapelle. Bekijk hieronder wat u niet mag missen in uw vrije tijd. De culturele cocktail van dit voorjaar is even klassiek als controversieel. Overtuig uzelf. OVER DE GRENS Picasso: The Dream Picasso in Londen Voor het eerst in haar geschiedenis wijdt Tate Modern een expositie geheel aan Pablo Picasso. … Continued

Lees verder