In de greep van de groenterevolutie

Wie niet ziek wil worden, komt een eind met dagelijks gezond eten. Het geloof in de heilzame kracht van groente en fruit groeit. Groente als businessmodel heeft de toekomst. ‘De gezondheidsvoordelen zijn enorm.’

Bietencarpaccio, bloemkoolsteak, courgettelasagne of linzenburger. Tal van traditionele vleesgerechten kennen tegenwoordig een vegetarische variant. De recepten zijn niet alleen geliefd bij groenteminnende foodbloggers. Ook in sterrenrestaurants krijgen groenten steeds vaker de hoofdrol. Sinds 2010 daalt de vleesconsumptie. Bijna 20 procent van de Nederlanders eet momenteel vleesarm — hooguit één of twee dagen per week. Van die groep is 5 procent vegetariër of veganist. Sommige vleesminderaars doen dat uit milieuoverwegingen, andere om gezondheidsredenen.

Als logisch gevolg zijn we sinds 2010 meer groenten gaan eten. ‘Dat is goed nieuws,’ zegt Huub Savelkoul (61), hoogleraar celbiologie en immunologie aan de Wageningen University & Research. ‘Met gezonde voeding versterken we onze natuurlijke weerstand. Zo voorkomen we dat we ziek worden.’ De komende wintermaanden ligt bijvoorbeeld het griepvirus op de loer. Zo’n 300.000 mensen werden vorige winter geveld door influenza. De jaarlijkse seizoensgriep hield ons land vijftien weken — van december tot februari — in zijn greep. Dat was nog mild: in de winter van 2014-2015 duurde de griepgolf 23 weken en maakte hij 2 miljoen Nederlanders ziek. ‘Hoe hevig het griepvirus komende maanden zal zijn, weten we pas achteraf.’

Immuunsysteem

Al jaren is Savelkoul gefascineerd door de werking van ons immuunsysteem. ‘Een ingenieus orgaan dat uit miljarden cellen en moleculen bestaat. Deze stoottroepen doden gemiddeld zo’n tien infecties en zeven tumoren op een dag. Een strijd die zich afspeelt in ons bloed, in ons speeksel en vooral in onze darmen.’ Het afweersysteem kent onder meer een legertje met natural killer cells. Die gaan grondig te werk en schakelen aan de lopende band ongewenste indringers uit.

‘Maar de natural killer cells herkennen niet alles. Daarvoor kennen we een tweede verdedigingslinie: de lerende immuuncellen. Zij identificeren virussen en bacteriën die ons eerder ziek maakten. Dat betekent bijvoorbeeld dat mensen die vorig jaar met griep in bed lagen dit jaar weerbaarder zijn.’ Om niet ziek te worden — of de kans daarop te verkleinen — moeten we goed voor onze strijdkrachten zorgen. ‘Voldoende bewegen, niet roken, matig met alcohol en voldoende ontspanning zijn belangrijk. Maar vooral gezonde voeding houdt ons immuunsysteem in goede conditie. Met veel groenten, fruit, graanproducten en weinig slechte vetten krijgen we de juiste voedingsstoffen binnen.’

Zink en selenium zijn volgens de immunoloog onmisbaar voor opbouw en functionering van eiwitten. ‘Vitamine C en E zijn belangrijke antioxidanten. Vitamine A zorgt voor een goede afweer van virussen in de bovenste luchtwegen — belangrijk in de winter. Tenslotte is vitamine D essentieel.’ Gebruik van voedingssupplementen door poeders en pillen is volgens de Wageningse hoogleraar normaliter niet nodig. ‘Tenzij je darmproblemen hebt. In dat geval hechten de voedingsstoffen niet aan onze goede darmbacteriën en kun je tekorten oplopen. Ik raad aan om bij elk wc-bezoek even achterom te kijken. Is de ontlasting normaal, dan is de darm gezond.’

Gezondheidstrend

Het Voedingscentrum adviseert dagelijks minimaal 250 gram groente. Een groeiende groep Nederlanders slaagt daarin. Gezond eten en leven wordt steeds belangrijker gevonden. Vooral supermarkten profiteren van deze gezondheidstrend. ‘Vers’ en ‘gezond’ verkopen goed. De omzet van groenten steeg in 2016 ruim 8 procent volgens het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL).

‘Maar dat ging ten koste van slechte verkopen bij groentespeciaalzaken,’ nuanceert Gert Mulder (61), directeur van Groenten- Fruit Huis, de belangenorganisatie van de groente- en fruitsector. ‘Ook is de omzetstijging vooral te danken aan de groeiende populariteit van duurdere verwerkte groenteproducten, zoals gesneden champignons en schoongemaakte sperziebonen. De gezondheidstrend levert groentetelers weinig op. En dat terwijl de marges in de sector al klein zijn.’

Nederlanders zijn dan wel meer groente gaan eten, we zijn er nog niet. Slechts een kwart van hen eet dagelijks voldoende groente volgens de Gezondheidsenquête uit 2014 van het CBS en het RIVM. Bij kinderen in de basisschoolleeftijd haalt 30 procent de voor hen geldende groentenorm van 150 gram groente per dag. Jongeren van 16 tot 20 jaar zijn — met 20 procent — de slechtste groente-eters. De hogere groenteomzet bij supermarkten komt vooral door een groep heavy buyers.

‘Het gros van de Nederlanders wil wel gezonder eten, maar weet niet hoe,’ zegt foodwatcher Anneke Ammerlaan. ‘Op de winkelvloer bepalen klanten wat er ’s avonds op tafel staat; de meeste mensen komen niet verder dan gekookte of geroerbakte groenten.’ Supermarktketens spelen daar momenteel beter op in; vooral Albert Heijn is volgens Ammerlaan innoverend. ‘Slim zijn de recent geïntroduceerde groenteboost-pakketten met recept en benodigde groenten voor een maaltijd. Kantenklare verse salades, maaltijden en soeppakketten liggen al langer in het schap. Ook verkoopt de grootgrutter sinds kort producten waarin groente is verwerkt. Zoals wraps van bieten, bloemkoolrijst, courgettespaghetti en worteltagliatelle.’

Ammerlaan stelt dat er volop kansen liggen voor ondernemers op het snijvlak van groente en gemak. ‘We staan pas aan het begin van een groenterevolutie. ‘We gaan nog minder vlees eten en worden creatiever met groenten. We zullen ook andere snijtechnieken gaan gebruiken, een trend uit Amerika. Hier hebben de luxere supermarkten een groenteslager die groenten in alle denkbare varianten snijdt. Zo prikken we straks in een bloemkool- of auberginesteak.’

Vergadergroenten

Ook de directeur van het GroentenFruit Huis gelooft in een groene toekomst. ‘Maar er zijn barrières,’ zegt Mulder. ‘We nuttigen 40 procent van ons dagelijks eten buiten de deur, maar consumeren slechts 10 tot 12 procent groente en fruit buitenshuis. Het gezonde tussendoortje is nog onvoldoende verkrijgbaar. Waarom verkopen bioscopen alleen chips, popcorn en chocola? Ook op scholen, stations en in sportkantines kan het gezonder. Ik zie mogelijkheden voor groentekiosken of mobiele  groenten- en fruitverkopers. We moeten het de consument makkelijk maken.’

Hij wijst op het succes van vergadergroenten. ‘Medewerkers kregen tijdens diverse overlegsessies snacktomaatjes en -komkommers  gepresenteerd. Zo aten ze soms een derde van de dagelijks aanbevolen hoeveelheid groente. Deelnemers kozen ook voor de snoeptomaat als er koekjes op tafel stonden.’

Ook de tuinbouwsector moet goed inspelen op consumentengemak. ‘Sinds kort is er een perenras dat niet lekt. Dat maakt het verorberen onderweg eenvoudiger. Veelbelovend zijn ook de miniatuurappels van het ras Rockit. Deze appeltjes worden per vijf verpakt in een recyclebare plastic koker en zijn dus makkelijk mee te nemen. In Engeland zijn het hot items,’ aldus Mulder. Volgens hem is het niet moeilijk om dagelijks voldoende groente en fruit binnen te krijgen. ‘Begin het ontbijt met dungesneden wortel en leg tijdens de lunch een tomaat op de boterham met kaas.’

Heel veel extra banen

De overheid en het bedrijfsleven namen al diverse initiatieven om de groenteconsumptie te verhogen. De Europese Unie subsidieert dit jaar scholen om vaker groente en fruit aan te bieden. ‘Het zou ons immuunsysteem zo veel opleveren als we de norm van 250 gram halen. De gezondheidsvoordelen zijn enorm,’ zegt immunoloog Savelkoul. ‘We zijn beter bestand tegen virussen en infecties. Het onderdrukt ernstige ziekten als diabetes type 2, bepaalde vormen van kanker en hart- en vaatziekten.’

Een hogere groenteconsumptie levert daarnaast de economie veel op. Vorig jaar presenteerde adviesbureau Berenschot de spectaculaire uitkomsten van een onderzoek, dat overigens nog gebaseerd was op de oude norm van 200 gram groente per dag. Daaruit bleek dat de tuinbouwsector 120.000 banen extra kan genereren als heel Noordwest-Europa dagelijks voldoende groente en fruit zou eten. Daarnaast zou de handelswaarde met 7,2 miljard euro stijgen.

TerZake is een bijlage van Media Lab en valt buiten de verantwoordelijkheid van de redactie van Elsevier Weekblad. De thematiek komt tot stand op basis van wensen van adverteerders en de artikelen worden door onafhankelijke journalisten gemaakt.

‘Ziektes begrijpen begint bij eiwitonderzoek’

Eiwitten in menselijke lichaamscellen hebben tal van functies. Met de Spinozapremie wil onderzoeker Albert Heck de komende vijf jaar blootleggen hoe eiwitten communiceren en samenwerken, om zo te achterhalen waar zaken misgaan en ziektes ontstaan. Prof. dr. Albert Heck: ‘Het was toeval dat ik scheikunde als studie koos. Voor dat vak had ik op mijn … Continued

Lees verder

‘Verschil maken, voor mens én dier’

Prof. dr. René van Weeren: ‘Gewrichtsklachten zijn de meest voorkomende gezondheidsproblemen bij paarden. Het bijzondere is dat het paardengewricht vergelijkbaar is met dat van de mens, zeker het kraakbeen. Waar ander weefsel — bijvoorbeeld de huid — vrij snel herstelt van schade, leek dat bij de belangrijke collageencomponent van kraakbeen lang onmogelijk. ‘Mensen voelen door … Continued

Lees verder

Zitten is het nieuwe roken

Stijve of pijnlijke gewrichten: één op de drie Nederlanders boven de veertig jaar heeft er last van. Het devies van de experts is eensluidend: voorkom overgewicht, eet gezond en beweeg, beweeg, beweeg. Wie deze zomer op vakantie is geweest in een zonnig mediterraan land is het vast opgevallen: kwieke ouderen die schijnbaar probleemloos steile straten … Continued

Lees verder

‘De atlas is een noodzakelijk model voor vooruitgang’

Een atlas van alle tien biljoen menselijke cellen. Met ondersteuning van de Spinozapremie wil natuurkundige Alexander van Oudenaarden met dit magnum opus nieuwe inzichten bieden in het ontstaan én bestrijden van ziekten. Prof. dr. ir. Alexander van Oudenaarden: ‘Van  jongs af aan trok de wetenschap en met name de  biologie mij. Ik had op mijn … Continued

Lees verder

Hoopvolle ontwikkelingen

Over enkele jaren zijn ze er: bloedtesten om de meest voorkomende vormen van kanker al in een heel vroeg stadium op te sporen. Vloeibare weefselmonsters zoals bloedtesten zijn al enkele jaren aan een opmars bezig als veelbelovende route naar het opsporen van tumoren. Deze zogenaamde liquid biopsies zijn minder belastend voor de patiënt dan een … Continued

Lees verder