‘Het is volstrekt onnodig dat mensen nog sterven aan deze ziekte’

Tuberculose eist elke twintig seconden ergens een leven. Onnodig, want deze besmettelijke ziekte kan uitstekend behandeld worden. Deze week komen enkele duizenden tuberculose-experts in Den Haag bijeen met maar één doel: tbc de wereld uit helpen.

Dat er dagelijks meer dan vierduizend mensen aan tuberculose (tbc) sterven, is voor Kitty van Weezenbeek (62) ‘onacceptabel’. Zij is als directeur van KNCV Tuberculosefonds nauw betrokken bij de 49ste Union World Conference on Lung Health, die deze week vierduizend tuberculose-experts naar ons land trekt. Die deskundigen willen een einde maken aan deze ziekte. ‘In Nederland hebben we tbc onder controle. Dankzij een waterdicht systeem van snelle opsporing en behandeling en systematisch contactonderzoek, voorkomen wij verspreiding van de ziekte, die door hoesten wordt overgebracht.’

Kitty van Weezenbeek van KNCV Tuberculosefonds: ‘Met plaatselijke teams zetten wij zorgnetwerken op in door tbc getroffen landen’

Elders in de wereld is tbc de meest dodelijke infectieziekte, benadrukt Van Weezenbeek. ‘Met ruim tien miljoen ziektegevallen per jaar heeft tbc onaanvaardbare humanitaire en economische gevolgen. De ziekte laat vele gezinnen in verdriet en armoede achter.’

Nederlandse expertise

KNCV Tuberculosefonds is in haar 115-jarig bestaan uitgegroeid tot een autoriteit op het gebied van tbc-bestrijding. De organisatie staat internationaal bekend als expertisecentrum. Van Weezenbeek: ‘Dankzij een Amerikaanse miljoenensubsidie hebben we de organisatie kunnen uitbouwen tot 500 medewerkers wereldwijd. We zijn actief in ruim 25 landen in Afrika, Azië en Europa. Natuurlijk doen we iets unieks, anders zou de Amerikaanse overheid ons niet al bijna twintig jaar ondersteunen.’

Dodelijk. Besmettelijk. En steeds vaker resistent

Tbc is een besmettelijke en dodelijke infectieziekte. De symptomen van tbc zijn veel voorkomend en worden daarom niet altijd herkend als zodanig: van aanhoudende hoest en kortademigheid tot koorts, zweten tijdens de slaap en gewichtsverlies. Mede daardoor gaat besmetting snel: als een TBC-patiënt hoest of niest, komen er bacteriën vrij. Toch is tbc goed te genezen. Een medicijnenkuur van zes maanden kan voldoende zijn. Maar steeds vaker worden mensen gediagnosticeerd met een vorm van multiresistente tbc, waartegen standaardmedicijnen niet meer werken. Iemand kan resistentie ontwikkelen door een slechte behandeling, maar resistente bacteriën kunnen ook rechtstreeks worden overgedragen.

 

De behandeling van multiresistente tbc duurt langer – gemiddeld twintig maanden – en is duurder. De kuur is voor patiënten geen pretje: pijnlijke injecties, inname van veel pillen en hevige bijwerkingen, zoals zware misselijkheid, overgeven, doofheid, depressie, nierfalen en psychose. Daarom moeten patiënten vaak tijdelijk worden opgenomen, waardoor ze niet kunnen werken of bij hun familie zijn. Tot voor kort was de genezingskans bij multiresistente tbc wereldwijd slechts 55 procent, maar in landen die door KNCV worden begeleid, ligt dat percentage veel hoger.

 

Wel is er hoop: er zijn nieuwe methoden die de behandeling van resistente tbc kunnen verkorten van twintig tot negen maanden en die bovendien minder bijwerkingen geven. Pijnlijke injecties zijn dan onnodig. Voor deze behandeling is wel een intensieve voorbereiding nodig. KNCV Tuberculosefonds ondersteunt landen daarbij.

Door intensief samen te werken in nationale tbc-bestrijdingsprogramma’s worden duurzame resultaten geboekt, zegt Van Weezenbeek. ‘Onze strategie leunt op drie pijlers: preventie en vroege opsporing; innovatieve behandelprogramma’s en de betrokkenheid van de samenleving. Die betrokkenheid van lokale burgers en organisaties is van groot belang om het enorme stigma rond tbc te ontkrachten en de opsporing en behandeling van tbc te faciliteren.’

Snellere labtests

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) schat dat een kwart van de wereldbevolking geïnfecteerd is met de tbc-bacterie. Tussen 5 en 10 procent daarvan zal gedurende het leven daadwerkelijk ziek worden. Risicogroepen zijn mensen met een hiv-infectie of suikerziekte. KNCV dringt er bij de overheid op aan om patiënten met multiresistente TBC sneller op te sporen en te behandelen. De WHO heeft die aansporing dit jaar in een nieuwe richtlijn verwerkt.

Hoe zo’n snelle diagnose en behandeling precies vorm krijgen? Bijvoorbeeld met moleculaire lab-tests. Daarmee kan tussen 2 en 24 uur een diagnose worden  gesteld. Ter vergelijking, voorheen duurde dat drie tot zes maanden. Ook zijn er nieuwe tbc-medicijnen beschikbaar gekomen: delamanide en bedaquiline. Deze middelen zijn effectiever en geven minder hevige bijwerkingen zoals psychose en doofheid, die nu vaak voorkomen. Maar er zijn meer innovatieve manieren waarop de ziekte wordt bestreden.

Elke euro die naar tbc-onderzoek gaat, levert 25 euro op’

Mobiele diagnose

Zo is het pilotproject Wellness on Wheels, dat momenteel loopt in Nigeria, een voorbeeld van intensieve lokale samenwerking. Als onderdeel van die pilot worden innovaties naar afgelegen gebieden en sloppenwijken gebracht. In met zonnecellen uitgeruste vrachtwagens kunnen mensen longfoto’s laten nemen. Vanuit die mobiele diagnoseposten worden ook moleculaire labtests uitgevoerd. Van Weezenbeek: ‘De grootste innovatie zit in de Nederlandse software van Delft Imaging Systems. Die maakt het mogelijk om foto’s zonder tussenkomst van een radioloog te beoordelen. Uit de eerste resultaten leren we dat mannen het zwakke geslacht vormen. In onze trucks testen zij drie keer zo vaak positief als vrouwen.’

Digitale oplossingen

Van Weezenbeek onderstreept dat KNCV geen parallel systeem opzet, maar werkt met de hulpverleners ter plaatse. ‘We maken gebruik van de medicijnen die de overheid gratis ter beschikking stelt. Wij hopen dat de aansprekende resultaten tot meer financiële steun zullen leiden.’ Na de diagnose volgt de behandeling.

Dat luistert nauw, benadrukt Van Weezenbeek: ‘Onjuiste inname van de geneesmiddelen ondermijnt het herstel en verlengt de besmettelijkheid. Bovendien kan het leiden tot medicijnresistentie, die de patiënt vervolgens verspreiden kan.’ KNCV zet daarom innovatieve mobiele technologie in, die de patiënt ondersteunt tijdens de behandeling. Een voorbeeld is het zogenaamde call-in systeem. Van Weezenbeek legt uit: ‘Als de patiënt de pil uit de verpakking haalt, komt een telefoonnummer tevoorschijn. Dat kan hij gratis bellen en zo wordt de inname op afstand gevolgd.’ Een ander voorbeeld is een ‘smartbox’ die automatisch registreert wanneer de doos met de medicatie wordt geopend, en dat via slimme software doorgeeft aan de betrokken zorgverlener. ‘De patiënt ervaart dit niet als controle, maar eerder als praktische en mentale ondersteuning. We laten daarmee zien dat hij er voor ons toe doet.’

Een kwart van de wereldbevolking draagt een slapende tbc-bacterie bij zich’

Ziekte van vroeger

Alle middelen en mogelijkheden zijn aanwezig om tbc tot een ziekte van vroeger te maken. Niet alleen in Nederland, maar ook in de rest van de wereld. Van Weezenbeek: ‘Bovendien is tbc de meest kosteneffectieve gezondheidsinterventie. Volgens economen levert elke geïnvesteerde euro minimaal 25 euro op.

Zakenblad The Economist noemde dat in januari 2015 in het rapport The Economics of Optimism de beste investering op het gebied van gezondheidszorg.’ Van Weezenbeek roept de getroffen landen op om commitment te tonen. ‘Vorige maand stond tbc op de agenda van wereldleiders tijdens een vergadering van de Verenigde Naties. Rijke en arme landen pleitten daar voor meer investeringen en betere samenwerking tegen deze ziekte. Dat is uiterst belangrijk. Er kunnen nóg zoveel labtests, medicijnen en programma’s ontwikkeld worden; het zijn de overheden die de middelen moeten verstrekken om dat allemaal mogelijk te maken. Het alternatief is een humanitaire en economische ramp.’

TerZake is een bijlage van Media Lab en valt buiten de verantwoordelijkheid van de redactie van Elsevier Weekblad. De thematiek komt tot stand op basis van wensen van adverteerders en de artikelen worden door onafhankelijke journalisten gemaakt.

Leidse professor onderzoekt kwaliteit donornieren

Door de vergrijzing van donoren zijn donororganen vaker van mindere kwaliteit. Met het PROPERonderzoek hoopt de in transplantatiechirurgie gespecialiseerde professor Ian Alwayn de kwaliteit van donornieren te verbeteren. Prof. dr. Ian Alwayn De ene nier is de andere niet, weet Ian Alwayn (50), hoogleraar transplantatiechirurgie in het Leids Universitair Medisch Centrum. ‘Gemiddeld zou een donornier … Continued

Lees verder

Wellnessweldaad in eigen tuin

We herontdekken onze tuin als een plek voor ontspanning. En niet alleen in de zomer met een opblaasbad. Met stoere buitensauna’s, high-tech bubbelbaden en zelfs complete zwemspa’s geniet u het hele jaar van uw wellness-tuin. En dat betaalt zich uit. ‘Ik heb het ritme van een baby. ‘s Avonds ga ik in bad, giet een … Continued

Lees verder

Doorbraak in de maak

Over tien jaar is de ongeneeslijke longziekte COPD ’s werelds derde doodsoorzaak. Althans, dat voorspelt de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Dat vooruitzicht drijft prof. dr. Hans Clevers en het Longfonds om een oplossing te vinden. ‘Als het ons lukt longweefsel te herstellen, realiseren we een medische doorbraak van wereldformaat.’ Hij is net geland van een vlucht uit … Continued

Lees verder