Leidse professor onderzoekt kwaliteit donornieren

Door de vergrijzing van donoren zijn donororganen vaker van mindere kwaliteit. Met het PROPERonderzoek hoopt de in transplantatiechirurgie gespecialiseerde professor Ian Alwayn de kwaliteit van donornieren te verbeteren.

Prof. dr. Ian Alwayn

De ene nier is de andere niet, weet Ian Alwayn (50), hoogleraar transplantatiechirurgie in het Leids Universitair Medisch Centrum. ‘Gemiddeld zou een donornier veertien jaar moeten meegaan. Soms werkt een nier helemaal niet, of maar een paar jaar. Maar er zijn er ook die meer dan dertig jaar functioneren.’

Nierfalen is niet omkeerbaar. Alleen nierfunctievervangende behandelingen, dialyse of niertransplantatie zijn dan nog mogelijk. En donornieren zijn schaars – patiënten wachten daarom steeds langer op transplantatie. De werking van donornieren wordt beïnvloed door wat er tijdens de transplantatieprocedure gebeurt. Tussen de uitname uit het donorlichaam en de transplantatie is het orgaan niet doorbloed en leidt het gebrek aan zuurstof en voedingsstoffen tot celschade. Uit de beschadigde cellen komen stoffen vrij in de bloedsomloop van de transplantatiepatiënt die daar op hun beurt organen – waaronder ook de nieren zelf – kunnen aantasten.

Het succes van een transplantatie hangt dan ook af van de kwaliteit van het donororgaan. Vorige maand vestigde Alwayn in zijn inaugurele rede de aandacht op de ‘toenemend mindere kwaliteit’ van donororganen. Immers, zo sprak hij: ‘Nieren zijn vaak afkomstig van ouderen of mensen met diabetes, hoge bloeddruk of andere  aandoeningen. Vanwege de schaarste willen transplantatieartsen zoveel mogelijk donornieren gebruiken.’ Dat kan volgens Alwayn zolang de nier goed genoeg is voor de aan de donor gekoppelde ontvanger. Liever wil hij echter de kwaliteit van de donororganen verbeteren. Dat is een van de belangrijkste onderzoekslijnen van zijn leerstoel.

Optimale condities

Met steun van de Nierstichting heeft Alwayn de PROPER-studie opgezet. Het idee van deze meerjarige studie is om de donornier op een machine met pomp aan te sluiten en voorafgaand aan transplantatie op lichaamstemperatuur te spoelen met van voedingsstoffen en zuurstof voorzien verdund bloed. Onderzoekers moeten eerst de optimale condities vinden om de donornier langdurig te kunnen spoelen.

De eerste tekenen zijn hoopvol, benadrukt Alwayn: ‘In het Verenigd Koninkrijk hebben onderzoekers een nier een uur lang onder vergelijkbare omstandigheden kunnen spoelen.’ Om de functie van de nier te beoordelen, denkt Alwayn minstens zes uur te moeten spoelen. Dat is haalbaar, aldus Alwayn: ‘Recent hebben wij een reeds afgekeurde nier ruim tien uur kunnen spoelen.’ Het team dat de PROPER-studie uitvoert, wil de hoeveelheid schadelijke stoffen uit kapotte niercellen in de spoelvloeistof meten. Ook moet de mate van doorbloeding gemeten worden. Dan zal beter te voorspellen zijn of de nier de kwaliteit heeft om na transplantatie goed te functioneren.

Nieren repareren

Alwayn wil ook onderzoeken hoe celschade precies ontstaat. ‘Als wij dat weten, zouden we de nierschade gericht kunnen behandelen. We kunnen tijdens het spoelen geneesmiddelen toevoegen die voorkomen dat de schadelijke stoffen vrijkomen of die de schadelijke stoffen wegvangen.’ Uiteindelijk hoopt Alwayn zelfs de beschadigde niercellen te kunnen repareren door stamcellen aan de spoelvloeistof toe te voegen. De hoogleraar verwacht dat het onderzoek maakt dat meer donornieren worden getransplanteerd, omdat ze alsnog geschikt blijken na enkele uren op de pomp te zijn gespoeld.

‘Ik haal kracht uit wat ik wel kan doen’

Marjan Verspoor (28) staat op de planning voor een zogenaamde cross-overtransplantatie: ze krijgt haar vierde donornier in vijftien jaar tijd. Toch blijft ze optimistisch. ‘Ik wil mijn opleiding afmaken en weer aan het werk.’

Het begon met een streptokokkenbacterie. Als achtjarige kreeg Marjan ontstekingen in haar nieren. Die raakten zo beschadigd dat ze in aanmerking kwam voor transplantatie. Aanvankelijk wilde haar vader een nier doneren. Zijn nier paste weliswaar goed, maar artsen adviseerden hem nog te wachten, zodat zijn nier beschikbaar zou zijn, mocht de transplantatie met de postmortale donornier niet aanslaan.

 

Na een geslaagde niertransplantatie op haar dertiende beleefde Marjan vijf goede jaren. Daarna verminderde haar conditie. Een nieuwe niertransplantatie volgde – ditmaal met de nier van haar vader. Zes jaar later volgde een derde transplantatie. Die bleek zuurstofschade te hebben opgelopen. Na een virusinfectie werd de impact van haar nierziekte goed merkbaar. Ze gaat nu drie keer per week naar het ziekenhuis voor dialyse. Dialyse is erg vermoeiend voor haar, vooral in de weekenden, als ze een dag extra tussen haar dialyses in heeft. Op de tussenliggende dagen doet ze het rustig aan en wandelt ze met haar hond, winkelt ze of kletst ze met haar zus. Een dagje op pad? Dat moet Marjan bekopen met extreme moeheid.

Voor haar situatie ervaart Marjan veel onbegrip. ‘Met een gebroken been kun je niet lopen. Maar aan mijn uiterlijk kun je niet goed zien hoe ziek ik ben.’ Om begrip te kweken voor de impact van nierfalen, werkte ze onlangs mee aan een tvuitzending over de ziekte. Ondanks alle tegenslagen, is ze hoopvol gestemd: ‘Er komt een dag dat ik mijn opleiding afrond. Ik haal kracht uit de dingen die ik wél kan doen. En uit de wetenschap dat het goed komt.’

TerZake is een bijlage van Media Lab en valt buiten de verantwoordelijkheid van de redactie van Elsevier Weekblad. De thematiek komt tot stand op basis van wensen van adverteerders en de artikelen worden door onafhankelijke journalisten gemaakt.

Wellnessweldaad in eigen tuin

We herontdekken onze tuin als een plek voor ontspanning. En niet alleen in de zomer met een opblaasbad. Met stoere buitensauna’s, high-tech bubbelbaden en zelfs complete zwemspa’s geniet u het hele jaar van uw wellness-tuin. En dat betaalt zich uit. ‘Ik heb het ritme van een baby. ‘s Avonds ga ik in bad, giet een … Continued

Lees verder

Doorbraak in de maak

Over tien jaar is de ongeneeslijke longziekte COPD ’s werelds derde doodsoorzaak. Althans, dat voorspelt de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Dat vooruitzicht drijft prof. dr. Hans Clevers en het Longfonds om een oplossing te vinden. ‘Als het ons lukt longweefsel te herstellen, realiseren we een medische doorbraak van wereldformaat.’ Hij is net geland van een vlucht uit … Continued

Lees verder

‘Het is volstrekt onnodig dat mensen nog sterven aan deze ziekte’

Tuberculose eist elke twintig seconden ergens een leven. Onnodig, want deze besmettelijke ziekte kan uitstekend behandeld worden. Deze week komen enkele duizenden tuberculose-experts in Den Haag bijeen met maar één doel: tbc de wereld uit helpen. Dat er dagelijks meer dan vierduizend mensen aan tuberculose (tbc) sterven, is voor Kitty van Weezenbeek (62) ‘onacceptabel’. Zij … Continued

Lees verder